Ngày 24/01/2026, Bộ Quốc phòng Trung Quốc và các cơ quan trung ương của Đảng Cộng sản Trung Quốc đồng loạt thông báo việc mở điều tra kỷ luật và pháp luật đối với ông Trương Hựu Hiệp, Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương, cùng với ông Lưu Chấn Lập, Tham mưu trưởng Bộ Tham mưu Liên hợp Quân ủy Trung ương. Nội dung thông báo nêu rõ hai cán bộ quân đội cấp cao này bị điều tra do “nghi ngờ vi phạm nghiêm trọng kỷ luật và pháp luật”. Đây là tuyên bố chính thức duy nhất được phía Trung Quốc công bố liên quan đến nguyên nhân vụ việc và không kèm theo bất kỳ mô tả chi tiết nào về hành vi vi phạm cụ thể.
Những vấn đề được bộc lộ
Trong hệ thống chính trị – quân sự Trung Quốc, cụm từ “vi phạm nghiêm trọng kỷ luật và pháp luật” là công thức ngôn ngữ chuẩn được sử dụng trong các vụ án kỷ luật cấp cao, đặc biệt đối với cán bộ thuộc diện Trung ương quản lý. Thuật ngữ này bao hàm đồng thời hai tầng xử lý: Kỷ luật Đảng và pháp luật nhà nước. “Kỷ luật” thường liên quan đến các vi phạm về chính trị, tổ chức, nguyên tắc lãnh đạo của Đảng đối với quân đội, cũng như vấn đề liêm chính và đạo đức cán bộ; trong khi “pháp luật” hàm ý hành vi có thể đã vượt qua ngưỡng xử lý nội bộ và có khả năng dẫn đến truy cứu trách nhiệm hình sự. Các hãng thông tấn quốc tế như Reuters và Channel News Asia đều lưu ý rằng khi hai yếu tố này được nêu song song, khả năng cao vụ việc không chỉ dừng lại ở kiểm điểm chính trị mà sẽ tiến tới các bước xử lý pháp lý nghiêm khắc hơn .
Điểm đáng chú ý là, mặc dù ông Trương Hựu Hiệp giữ cương vị Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương – một trong những vị trí quyền lực nhất trong hệ thống chỉ huy PLA, thông báo chính thức vẫn sử dụng cách diễn đạt rất tiết chế, không nêu rõ thời điểm, lĩnh vực hay nội dung sai phạm. Đây là đặc trưng quen thuộc trong xử lý các vụ án lớn tại Trung Quốc, nhằm tránh gây xáo trộn tâm lý trong quân đội, đồng thời giữ quyền kiểm soát tuyệt đối về thông tin và diễn giải chính trị cho Trung ương. Washington Post nhận định rằng việc sử dụng công thức “nghiêm trọng” ngay từ đầu, nhưng không công bố chi tiết, cho thấy Trung Quốc đã định khung vụ việc như một vụ án có tính chất nghiêm trọng, mang ý nghĩa chính trị – tổ chức sâu, chứ không phải sai phạm cá nhân thông thường .
Bối cảnh công bố quyết định điều tra cũng cho thấy đây không phải là động thái đơn lẻ. Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã liên tục đẩy mạnh chiến dịch chỉnh đốn trong quân đội, đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu “kỷ luật chính trị” và “sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng đối với PLA”. Việc xử lý đồng thời hai nhân vật giữ vai trò then chốt trong Quân ủy Trung ương và Bộ Tham mưu Liên hợp cho thấy nguyên nhân chính thức được công bố nhiều khả năng phản ánh những vấn đề mang tính hệ thống, liên quan đến kỷ luật, tổ chức và vận hành bộ máy quân sự, hơn là một hành vi vi phạm mang tính cá nhân, đơn lẻ .
Sau khi thông báo điều tra được công bố ngày 24/01/2026, các nguồn tin quốc tế và khu vực cho thấy vụ việc đối với Trương Hựu Hiệp đã được đưa vào quy trình xử lý kỷ luật – pháp luật ở cấp Trung ương, theo đúng mô thức xử lý các vụ án lớn trong Đảng và Quân đội Trung Quốc. Reuters và Channel News Asia nhận định rằng việc sử dụng thuật ngữ “lập án thẩm tra, điều tra” cho thấy vụ việc đã vượt qua giai đoạn xem xét ban đầu và được đặt dưới sự giám sát trực tiếp của các cơ quan kiểm tra kỷ luật trung ương, nhiều khả năng là Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương (CCDI) phối hợp với cơ quan tư pháp quân đội.
Trong thông lệ xử lý của Trung Quốc, đặc biệt đối với các cán bộ quân đội cấp cao, quy trình điều tra thường diễn ra theo ba tầng nấc kế tiếp nhau: trước hết là tạm thời cách ly khỏi các hoạt động chỉ huy và sinh hoạt tổ chức; tiếp theo là điều tra kỷ luật nội bộ nhằm xác định vi phạm về chính trị, tổ chức và liêm chính; và cuối cùng, nếu có đủ căn cứ, sẽ chuyển sang xử lý theo pháp luật, bao gồm truy tố hình sự. Việc thông báo công khai ngay từ đầu cho thấy Trung Quốc đã chủ động “đóng khung” vụ việc ở mức độ nghiêm trọng, đồng thời gửi tín hiệu răn đe mạnh mẽ tới toàn bộ hệ thống chỉ huy của PLA.
Một điểm đáng chú ý là thời điểm và cách thức công bố. Việc công bố vụ điều tra ngay trước và trong giai đoạn cao điểm chuẩn bị các chương trình công tác đầu năm của PLA cho thấy Trung Quốc sẵn sàng chấp nhận tác động ngắn hạn về tổ chức và tâm lý để đạt mục tiêu dài hạn là củng cố kỷ luật và kiểm soát chính trị đối với quân đội. Washington Post và một số nhà quan sát cho rằng đây là dấu hiệu Trung Quốc đang ưu tiên tuyệt đối yêu cầu “trung thành chính trị” và “tuân thủ mệnh lệnh trung ương”, ngay cả khi điều đó có thể gây gián đoạn nhất định trong vận hành bộ máy quân sự.
Việc Trương Hựu Hiệp bị điều tra không diễn ra một cách biệt lập, mà đồng thời với Lưu Chấn Lập – Tham mưu trưởng Bộ Tham mưu Liên hợp – cho thấy khả năng cao Trung Quốc đang xem xét một chuỗi vấn đề liên quan đến cơ chế chỉ huy, điều hành và phối hợp trong quân đội, thay vì chỉ tập trung vào hành vi cá nhân. Cách xử lý này phù hợp với xu hướng gần đây trong các chiến dịch chống tham nhũng của Trung Quốc, khi trọng tâm không chỉ là “đả hổ” từng cá nhân, mà là phá vỡ các mạng lưới quyền lực và lợi ích chéo hình thành trong quá trình vận hành lâu dài của bộ máy quân sự.
Cần lưu ý rằng trong giai đoạn đầu của các vụ án lớn, Trung Quốc thường hạn chế tối đa việc rò rỉ thông tin chi tiết, đồng thời tăng cường các bài viết, bình luận mang tính định hướng trên truyền thông chính thống nhằm nhấn mạnh yêu cầu kỷ luật, sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng và tính chính danh của việc xử lý. Điều này cho thấy vụ việc hiện vẫn đang ở giai đoạn điều tra sâu, chưa bước sang giai đoạn công bố kết luận hay xử lý cuối cùng, và có thể kéo dài trong nhiều tháng.
Tác động từ việc xử lý các nhân vật then chốt của PLA
Việc Trương Hựu Hiệp – một trong những nhân vật giữ vị trí cao nhất trong Quân ủy Trung ương – bị đưa vào diện điều tra đã tạo ra tác động tức thời và đa chiều đối với hệ thống chỉ huy của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA). Trước hết, ở bình diện nội bộ, đây là cú sốc chính trị đáng kể đối với tầng lớp sĩ quan cao cấp, bởi nó phá vỡ giả định rằng các vị trí ở “đỉnh kim tự tháp quyền lực quân sự” có mức độ an toàn chính trị cao. Trong bối cảnh PLA vốn nhấn mạnh tính kỷ luật, thứ bậc và sự ổn định của chuỗi chỉ huy, sự kiện này làm gia tăng tâm lý thận trọng, thậm chí dè dặt, trong đội ngũ cán bộ từ cấp chiến dịch trở lên.
Ở cấp chỉ huy chiến lược, việc một Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương bị điều tra đồng nghĩa với sự gián đoạn nhất định trong quá trình điều phối và ra quyết định, ít nhất là trong ngắn hạn. Các nhà quan sát quốc tế cho rằng, trong giai đoạn đầu của các vụ án lớn, PLA thường có xu hướng “đóng băng tương đối” một số quyết sách nhạy cảm, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến nhân sự, mua sắm trang bị lớn và điều chỉnh cơ cấu chỉ huy. Điều này không có nghĩa là bộ máy quân sự bị tê liệt, nhưng có thể dẫn tới sự chậm lại trong các quyết định mang tính đổi mới hoặc rủi ro cao, khi cán bộ các cấp ưu tiên an toàn chính trị và tuân thủ quy trình hơn là chủ động sáng kiến.
Tác động về mặt tâm lý và kỷ luật cũng là yếu tố cần đặc biệt lưu ý. Việc xử lý một nhân vật cấp cao như Trương Hựu Hiệp gửi đi thông điệp rất mạnh rằng chiến dịch chỉnh đốn quân đội chưa kết thúc và vẫn có thể mở rộng, kể cả với những người từng được coi là trụ cột của hệ thống. Điều này có thể giúp Trung ương tăng cường kiểm soát chính trị và kỷ luật tổ chức, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng nguy cơ “né tránh trách nhiệm” trong đội ngũ cán bộ trung – cao cấp, nhất là trong các lĩnh vực nhạy cảm như hậu cần, trang bị, công nghiệp quốc phòng và hợp tác kỹ thuật.
Ở bình diện đối ngoại và an ninh khu vực, tác động của vụ việc mang tính hai mặt. Một mặt, trong ngắn hạn, Trung Quốc có xu hướng thể hiện rằng bộ máy quân sự vẫn ổn định và nằm trong kiểm soát chặt chẽ. Điều này thường được thể hiện thông qua việc duy trì hoặc thậm chí gia tăng các hoạt động quân sự thường lệ quanh các khu vực nhạy cảm như Đài Loan và Biển Đông, nhằm trấn an dư luận trong nước và phát đi tín hiệu răn đe ra bên ngoài rằng các biến động nhân sự không làm suy giảm năng lực kiểm soát tình hình. Reuters dẫn tuyên bố từ phía Đài Loan cho biết họ đang theo dõi sát các “dấu hiệu bất thường” trong hoạt động quân sự của Trung Quốc sau vụ việc.
Mặt khác, sự kết hợp giữa bất ổn nhân sự cấp cao và hoạt động quân sự tần suất cao cũng tiềm ẩn nguy cơ tính toán sai hoặc va chạm ngoài ý muốn. Trong giai đoạn chuỗi chỉ huy đang được siết chặt kỷ luật và điều chỉnh, việc truyền đạt mệnh lệnh từ trung ương xuống các đơn vị tiền phương có thể trở nên cứng nhắc hơn, trong khi không gian linh hoạt cho xử lý tình huống tại chỗ bị thu hẹp. Điều này làm tăng khả năng xảy ra các sự cố chiến thuật hoặc hành động thiếu kiềm chế, nhất là tại các điểm tiếp xúc gần trên biển và trên không.
Một số dự báo
Trên cơ sở diễn biến xử lý nội bộ và những tác động bước đầu đối với hệ thống chỉ huy PLA, có thể dự báo rằng vụ điều tra Trương Hựu Hiệp sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến cấu trúc quyền lực và hành vi quân sự của Trung Quốc trong trung hạn. Tuy nhiên, mức độ và hình thức tác động sẽ khác nhau theo từng giai đoạn, tùy thuộc vào phạm vi mở rộng điều tra và cách thức xử lý bài toán ổn định – kiểm soát.
Trong ngắn hạn, kịch bản có khả năng cao nhất là Trung Quốc sẽ ưu tiên ổn định nội bộ và kiểm soát thông tin, đồng thời đẩy nhanh việc tái phân công hoặc củng cố vai trò của các nhân vật còn lại trong Quân ủy Trung ương nhằm tránh tạo khoảng trống quyền lực. Ở giai đoạn này, quá trình điều tra nhiều khả năng vẫn được giữ kín, chưa công bố chi tiết, trong khi truyền thông chính thống sẽ tiếp tục nhấn mạnh các thông điệp về kỷ luật, sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng và tính chính danh của việc xử lý cán bộ. Về đối ngoại, Trung Quốc có xu hướng duy trì nhịp độ hoạt động quân sự quen thuộc, thậm chí gia tăng các hoạt động mang tính biểu trưng quanh các khu vực nhạy cảm, nhằm chứng minh rằng biến động nhân sự không làm suy yếu năng lực kiểm soát tình hình.
Trong trung hạn, khi điều tra đi vào chiều sâu, khả năng xuất hiện tác động rõ nét hơn về tổ chức và chính sách sẽ gia tăng. Nếu vụ việc được xác định có liên quan đến mạng lưới lợi ích hoặc sai phạm mang tính hệ thống, Trung Quốc có thể mở rộng xử lý sang một số lĩnh vực then chốt như công tác cán bộ, hậu cần – trang bị và công nghiệp quốc phòng. Giai đoạn này thường đi kèm với việc điều chỉnh hoặc rà soát lại các chương trình lớn, dẫn tới nguy cơ chậm tiến độ hiện đại hóa ở một số mảng. Về hành vi quân sự, PLA nhiều khả năng sẽ thận trọng hơn trong các quyết định có rủi ro leo thang, song vẫn duy trì sức ép thường xuyên ở mức “dưới ngưỡng xung đột” để phục vụ mục tiêu răn đe và định hình nhận thức khu vực.
Trong dài hạn hơn, có thể hình thành hai hướng phát triển chính. Kịch bản thứ nhất, có khả năng cao hơn, là Trung Quốc hoàn tất tái sắp xếp nhân sự, củng cố cơ chế kiểm soát chính trị trong quân đội và từng bước khôi phục nhịp độ cải cách, hiện đại hóa theo định hướng. Trong trường hợp này, vụ Trương Hựu Hiệp sẽ được “đóng khung” như một ví dụ điển hình cho quyết tâm chỉnh đốn quân đội, và tác động tiêu cực đối với năng lực tác chiến thực tế của PLA sẽ ở mức kiểm soát được. Kịch bản thứ hai, với xác suất thấp hơn nhưng cần theo dõi, là điều tra tiếp tục mở rộng lên cấp tương đương hoặc làm lộ rõ các mâu thuẫn sâu trong nội bộ chỉ huy, từ đó kéo dài trạng thái thận trọng, làm suy giảm động lực cải cách và tạo ra những chính sách đối ngoại khó đoán định hơn./.
Tác giả: Trang Hạ
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
Tài liệu tham khảo:
1. Baotintuc.vn (TTXVN), Báo quân đội Trung Quốc tiết lộ vấn đề khiến Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trương Hựu Hiệp bị điều tra, 26/01/2026.
2. Channel News Asia, China investigates top military officials amid ongoing anti-corruption purge, 26/01/2026.
3. Reuters, Taiwan monitoring “abnormal” China military leadership changes after top general put under investigation, 26/01/2026.
4. Reuters, China investigates senior military officials Zhang Youxia and Liu Zhenli for suspected serious violations, 24/01/2026.
5. The Guardian, China’s top-ranking general under investigation in latest military purge, 26/01/2026.
6. The Washington Post, Xi Jinping’s military purge reaches the top of China’s armed forces, 25/01/2026.
7. Tomorrow’s Affairs, China’s military between loyalty and capability: political control and combat readiness, 2025–2026.
8. VnExpress, Trung Quốc điều tra Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trương Hựu Hiệp, 01/2026.
