Việc điều chuyển binh sang Ba Lan vừa là giải quyết vấn đề trong nước vừa là giải quyết vấn đề mà cử tri Mỹ hoài nghi về cách Tổng thống Donald Trump tiếp cận với người đồng cấp Vladimir Putin được nhìn nhận có sự thân mật vừa là động thái khẳng định ông sẽ luôn sẵn sàng đáp trả bất kỳ quốc gia nào ngăn cản hoặc đe doạ lợi ích của Mỹ. Đồng thời, cảnh cáo các nước, trong đó có Trung Quốc và Nga về vấn đề đe doạ trật tự lãnh đạo do Mỹ dẫn dắt.
Châu Âu – Từ trụ cột thành “vùng ngoại vi”
Ngày 27/4/2026, khi đang ở trường trung học Carolus-Magnus-Gymnasium, thị trấn Marsberg, thuộc bang North Rhine-Westphalia, miền Tây nước Đức, Thủ tướng Friedrich Merz đã đánh giá thấp khả năng xử lý các vấn đề liên quan đến Iran của Mỹ dưới thời Donald Trump và khẳng định Washington không có những chiến lược cụ thể, cũng như đơn phương hành động và động thái của chính quyền Trump 2.0 là “phản bội” các nước Châu Âu nhằm đáp trả tuyên bố của người đứng đầu Nhà Trắng về việc các nước đồng minh trong NATO đã không ủng hộ cuộc chiến của Mỹ với Iran.
Sau tuyên bố trên, Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã tiếp tục chỉ trích Mỹ với lý do “môi trường xã hội Mỹ đột ngột thay đổi” và khuyên người trẻ không đến Mỹ du học và làm việc ở nước này trong một buổi Hội nghị về Công giáo ở Wuerzburg vào ngày 15/5/2026. Tuyên bố của người đứng đầu nước Đức cho thấy một sự rạn nứt ngày càng rõ nét giữa những đồng minh châu Âu truyền thống của Mỹ ở bên bờ Đại Tây Dương. Trong Chiến lược An ninh quốc gia (NSS2025) và Chiến lược Quốc phòng (NDS2026), chính quyền Trump 2.0 đã xem châu Âu (thông qua NATO) chỉ còn là một lựa chọn của Mỹ thay vì là một trụ cột và là đồng minh cố hữu được xác lập trong Chiến lược Toàn cầu từ sau Thế chiến II. Thêm vào đó, việc xem châu Âu là một rủi ro vì vấn đề làm suy yếu quyền tự do chính trị và mất bản sắc do nhập cư có thể chứng minh khả năng châu Âu (cụ thể là châu Âu) trở thành một vùng ngoại vi của chính sách đối ngoại Mỹ.
Việc rút 5.000 quân Mỹ đồn trú ở Đức là một động thái thể hiện sự đối đầu lên cực điểm của hai bờ Đại Tây Dương. Trước đó, chính quyền Trump đã áp thuế lên các nước châu Âu như một động thái khẳng định các nước ở lục địa già không thể cùng Mỹ xây dựng trật tự quốc tế mới.
Ba Lan và sự trỗi dậy của Đông Âu
Mặc dù quan hệ hai bờ Đại Tây Dương có những mâu thuẫn như trên, thế nhưng chủ yếu tập trung ở quan hệ giữa Mỹ và các nước Tây Âu. Sau khi chính quyền Donald Trump tuyên bố rút quân khỏi Đức, Ba Lan đã nhanh chóng lên tiếng mời gọi.
Sau khi Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki đắc cử, Tổng thống Donald Trump tuyên bố chuyển 5.000 binh sĩ của Mỹ từ Đức sang Ba Lan. Động thái cho thấy Ba Lan và các nước Đông Âu sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng hơn trong chính sách đối ngoại của Mỹ.
Trong nhiều năm, Ba Lan và các nước Đông Âu đã đạt tăng trưởng đáng kể về kinh tế. Quy mô nền kinh tế của Ba Lan đã đạt hơn 1.100 tỷ USD và GDP duy trì trung bình 3% – 4% từ năm 2016 đến nay và các nước Đông Âu nói chung duy trì kinh tế khoảng 2.8% trong năm 2026. Trong khi đó, xuất-nhập khẩu của Ba Lan đã đạt khoảng 28.000 tỷ euro trong nửa đầu năm 2025 và hàng xuất khẩu nông sản được tiêu thụ hơn 70% ở các nước châu Âu. Warsaw đã công bố Kế hoạch Vũ khí Quốc gia 2023-2035, trong đó nổi bật là nơi sản xuất tên lửa cầm tay với 1.300 cái/năm thông qua Tập đoàn Polska Grupa Zbrojeniowa (PGZ) cho nhiều quốc gia châu Âu và trên thế giới, cũng như liên tục đầu tư vào ngành quốc phòng trước những biến động của tình hình địa chính trị quốc tế, đặc biệt là ở châu Âu khi nước này là một trong những quốc gia có cùng đường biên giới với Nga.
Trong quá khứ, Ba Lan nhiều lần liên tiếp là vùng đệm bị tấn công và sáp nhập của Đức và Nga/Liên Xô trong 123 năm, có thể kể đến hai cuộc Thế chiến. Điều này đã đặt Ba Lan luôn ở trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu và sự điều động binh sĩ Mỹ từ Đức sang Ba Lan như một động thái tăng cường quan hệ hành lang phía Đông vốn không được Mỹ chú ý từ lâu.
Mỹ suy tính gì từ việc chuyển binh sang Ba Lan?
Trong quan hệ quốc tế, việc sử dụng quân sự thường được kết hợp với đối ngoại nhằm tạo ra những lợi thế sau cùng. Sự kiện chính quyền Tổng thống Donald Trump điều động binh sĩ từ Đức sang Ba Lan đã thể hiện nhiều tham vọng một cách rõ nét.
Đầu tiên, Mỹ gây áp lực lên các quốc gia Tây Âu. Việc chuyển quân từ Đức sang Ba Lan là tín hiệu khẳng định Mỹ sẽ ưu tiên các quan hệ có lợi cho nước này. Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth đã nhiều lần khẳng định nước này sẽ áp dụng học thuyết “Hoà bình dựa trên sức mạnh” như một phương châm cốt lõi trong quan hệ quốc tế dưới thời Tổng thống Donald Trump. Vì vậy, những quốc gia “không cùng chí hướng” sẽ bị Mỹ loại bỏ khỏi thứ tự ưu tiên. Vấn đề này đã được Tổng thống Donald Trump trong hai nhiệm kỳ yêu cầu các nước NATO tăng ngân sách quốc phòng và chi trả chiến phí cho Mỹ nhằm duy trì sự hiện diện của quân đội nước này. Điều đặc biệt ở chỗ, những nước “không cùng chí hướng” sẽ bị Mỹ “cô lập” như trường hợp của Cuba khi quốc đảo Caribe được cho là đối đầu công khai với Mỹ, đe doạ an ninh và lợi ích nước này. Trong trường hợp các quốc gia Tây Âu không tăng chi phí chi trả cho quân Mỹ, việc chuyển quân Mỹ đến Ba Lan chỉ là bước đi đầu tiên nhằm đặt các nước Tây Âu ra khỏi “vùng ngoại vi” của chính sách và chiến lược đối ngoại Mỹ. Việc đề cập học thuyết/chủ nghĩa biệt lập Donroe (Monroe – Donald Trump) là một tín hiệu cảnh báo các quốc gia Tây Âu có thể bị loại bỏ và chuyển nền kinh tế Mỹ sang các nước Đông Âu. Điều này sẽ dẫn đến việc Đức và các nước đồng minh Tây Âu bị khoảng trống quyền lực, trở thành mục tiêu của Nga trong tương lai. Trong khi đó, Ba Lan – một quốc gia có lịch sử thăng trầm với Nga, với sự hỗ trợ từ Mỹ, sẽ yêu cầu nhiều cuộc cải cách ở các thể chế EU hoặc NATO như người đứng đầu Nhà Trắng đã kêu gọi nhiều lần hoặc có thể tiến hành những cuộc tấn công nhắm vào Nga.
Thứ hai, chính quyền Tổng thống Donald Trump muốn gửi lời cảnh báo đến chính quyền Tổng thống Nga Vladimir Putin. Từ khi đắc cử đến nay, Tổng thống Donald Trump đã thể hiện sự nhẫn nại với người đồng cấp Nga Vladimir Putin. Sau cuộc gặp ở Alaska, tiến độ hoà bình mà Donald Trump đặt ra đối với xung đột Nga-Ukraine là cực kỳ mong manh. Người đứng đầu Nhà Trắng đã nhiều lần cáo buộc ông Putin kéo dài thời gian để nhanh chóng tập hợp lực lượng và đợi nguồn tài trợ vũ khí từ Trung Quốc. Việc diễn ra cuộc họp thượng đỉnh Nga-Trung với hàng loạt văn kiện ký kết hợp tác từ ngày 19 đến 21/5/2026, từ chính trị (tuyên bố về một thế giới đa cực) cho đến tài chính, năng lượng, quốc phòng – an ninh và công nghệ vũ trụ đã cho thấy sự khác biệt với chuyến đón tiếp đoàn Mỹ, khiến Tổng thống Mỹ Donald Trump nhanh chóng thực hiện các biện pháp đáp trả, trong đó là việc chuyển binh sĩ Mỹ từ Đức sang Ba Lan. Điều này sẽ hợp thức hoá vấn đề chuyển quân sang Đông Âu mà chính quyền Donald Trump chưa thể triển khai nhằm răn đe chiến lược. Sự kiện Phó Tổng thống JD. Vance phủ nhận thông tin hoãn gửi binh sĩ đến Ba Lan cho thấy Tổng thống Donald Trump đã cân nhắc gửi binh đến nước này nhằm răn đe Nga và Trung Quốc, hoặc có thể là mở rộng các hành động quân sự mà ông đã đề cập nhiều lần từ năm 2025 đến nay, phù hợp với trạng thái “bình thường mới”, đối đầu quân sự lâu dài trong quan hệ quốc tế. Đồng thời, phản ánh một bước tiến mới trong chiến lược “Đông Tiến” về Nga từ cuối thế kỷ XX đến nay khi các nước Đông Âu hầu hết tham gia Liên minh Châu Âu hoặc NATO.
Bên cạnh đó, Tổng thống Donald Trump thực hiện cam kết chính trị nhằm khôi phục vị thế chính trị của Đảng Cộng hoà trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Tổng thống Donald Trump đã thiệt hại nặng nề về uy tín khi tiến hành các cuộc xung đột thương mại với các nước trên thế giới, bao gồm đồng minh và đối tác cùng chí hướng. Điều này dẫn đến làn sóng bất mãn của cử tri trong nước và trở thành mục tiêu công kích của đảng Dân chủ. Người đứng đầu Nhà Trắng đã thực hiện cuộc tấn công vào Iran như một cách đẩy sự chú ý và công kích của người dân ra ngoài. Với chiến lược bất cân xứng hiệu quả của Iran, Mỹ đã thiệt hại tương đối nghiêm trọng khi sử dụng nhiều vũ khí quan trọng trong khi đối thủ đang sử dụng những sản phẩm giá thành thấp. Việc đề xuất gói chi phí quốc phòng 1.500 tỷ USD của Bộ trưởng Pete Hegseth vào tháng 1/2026 đã phản ánh rõ tư duy đẩy sự công kích ra bên ngoài, nhằm thu hút phiếu dư luận. Điều này đã từng xảy ra dưới nhiều thời Tổng thống Mỹ. Thế nhưng, cuộc chiến tại Iran đã khiến uy tín và vị thế chính trị thông qua tín nhiệm từ các cuộc thăm dò của Tổng thống Mỹ Donald Trump bị suy yếu nghiêm trọng, 36% vào cuối tháng 4/2026 và đang có dấu hiệu giảm xuống mức 31-34% vào cuối tháng 5/2026. Do đó, việc điều chuyển binh sang Ba Lan vừa là giải quyết vấn đề trong nước vừa là giải quyết vấn đề mà cử tri Mỹ hoài nghi về cách Tổng thống Donald Trump tiếp cận với người đồng cấp Vladimir Putin được nhìn nhận có sự thân mật vừa là động thái khẳng định ông sẽ luôn sẵn sàng đáp trả bất kỳ quốc gia nào ngăn cản hoặc đe doạ lợi ích của Mỹ. Đồng thời, cảnh cáo các nước, trong đó có Trung Quốc và Nga về vấn đề đe doạ trật tự lãnh đạo do Mỹ dẫn dắt.
Có thể thấy, việc điều chuyển binh sĩ sang Ba Lan của Tổng thống Donald Trump đang biểu lộ ba mục tiêu, bao gồm (1) việc gây áp lực lên Tây Âu nhằm tăng cường chi phí cho Mỹ; (2) gây sức ép lên Nga và Trung Quốc và (3) lôi kéo chính trị trong nước để chuẩn bị bầu cử Lưỡng viện thường diễn ra vào cuối năm 2026. Ba mục tiêu này có vai trò bổ trợ lẫn nhau nhằm hiện thực hoá học thuyết “Hoà bình dựa trên Sức mạnh” và Chủ nghĩa biệt lập mà chính quyền Trump 2.0 liên tục đề cập từ năm 2025 đến nay. Việc điều chuyển binh từ Đức sang Ba Lan của Mỹ sẽ đánh dấu một bước tiến mới ở châu Âu, làm trầm trọng tình hình khu vực vốn phức tạp và khó lường./.
Tác giả: Bùi Gia Kỳ
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
