Trong bối cảnh cấu trúc xung đột tại Trung Đông đã có sự dịch chuyển theo hướng thúc đẩy mâu thuẫn giữa Israel – với Iran cũng như các lực lượng vũ trang có liên kết với Iran, cuộc tấn công của Hamas vào miền nam Israel ngày 7/10/2023 đã kích hoạt chuỗi xung đột phức tạp trong khu vực tại các điểm nóng: Gaza, Lebanon, Yemen, Iraq, Syria và sau đó mở rộng thành đối đầu trực tiếp Israel – Iran. Bài viết tập trung vào cách thức các lực lượng được Iran hỗ trợ hoặc liên kết với Iran tham gia vào xung đột, đồng thời xem xét tác động của các mặt trận này đối với cấu trúc an ninh khu vực và những vấn đề có thể tham khảo đối với Việt Nam.
Đến nay, cuộc xung đột đã phát triển qua nhiều giai đoạn, ở mỗi điểm nóng tương ứng với mỗi lực lượng khác nhau, các bên đều có những cách thức tiếp cận, triển khai tác chiến đặc thù. Từ việc ưu tiên triển khai các hoạt động quân sự chớp nhoáng, đánh điểm, hạn chế mở rộng chiến trường, nay phạm vi xung đột đang có xu hướng thay đổi theo hướng mở rộng, các lĩnh vực đối đầu đa dạng hơn, nhiều thủ đoạn quân sự cũng như phi quân sự đã được áp dụng. Các diễn biến trên thực địa đã làm bộc lộ những kinh nghiệm mới đối với chiến tranh hiện đại. Các bên tham chiến vẫn đang tiếp tục có những điều chỉnh, và cùng với đó, các “quan sát viên” quốc tế có thể rút ra được những bài học mới cho riêng mình.
Cách tiếp cận chủ yếu của các bên
Phía Israel vận hành mô hình “chiến tranh đa mặt trận” với ba trụ cột: (1) đòn phủ đầu tấn công vào đầu não của đối thủ, triệt hạ các lãnh đạo cấp cao của đối phương dựa trên năng lực tình báo đa dạng (SIGINT, HUMINT, không gian mạng); (2) ưu thế trên không và hỏa lực chính xác; (3) phòng thủ nhiều tầng, phối hợp với các lực lượng của Mỹ. Trong các đợt Iran tấn công trả đũa Israel, tỷ lệ đánh chặn được báo cáo vào khoảng 90%[1]. Tuy nhiên, con số có thể bị thổi phồng. Sau 2024, Israel chuyển từ “trả đũa răn đe” sang “chủ động ngăn chặn”, tức tấn công vào năng lực tái vũ trang ngay cả trong thời gian ngừng bắn – điều lý giải vì sao Israel hầu như không ngừng tấn công Lebanon sau thoả thuận tháng 11/2024.
Phía các lực lượng vũ trang có liên hệ với Iran với thế và lực còn nhiều hạn chế, đã lựa chọn cách tiếp cận “phòng thủ phân tán, phi tập trung” nhằm tăng tính phân quyền cho các đơn vị địa phương, chiến lược tiêu hao bằng vũ khí giá rẻ (rocket, các phương tiện không người lái cảm tử, tên lửa hành trình…). Vận dụng các quân bài về địa kinh tế nhằm vào các tuyến đường giao thương, năng lượng huyết mạch. Đồng thời, đẩy mạnh xu hướng hiệp đồng đa mặt trận, phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng có mối liên hệ với Iran.
ĐÁNH GIÁ TỔNG QUAN VỀ CÁC MẶT TRẬN
Mặt trận Gaza: Israel với Hamas và Jihad Hồi giáo Palestine (PIJ)
Các giai đoạn phát triển của xung đột Gaza
Tình hình xung đột giữa Israel với các lực lượng ủng hộ Palestine vốn tồn tại từ lâu trong lịch sử và thường xuyên bùng phát thành các xung đột với những quy mô khác nhau. Quá trình xâm lấn, mở rộng ảnh hưởng của Israel đã đẩy người Palestine rơi vào tình thế đặc biệt khó khăn ở dải Gaza. Sự phản kháng của các lực lượng chống Israel vì vậy cũng ngày càng quyết liệt hơn.
Giai đoạn từ ngày 7/10/2023 đến tháng 9/2024. Cuộc tấn công ngày 7/10/2023 là đòn mở màn: khoảng 1.200 người Israel thiệt mạng, 251 người bị bắt làm con tin[2]. Israel sau đó đã mở chiến dịch không kích quy mô lớn, sau đó tiến hành xâm nhập trên bộ vào Dải Gaza. Sau các đợt đánh chiếm thành phố Gaza và Khan Younis, Israel mở chiến dịch Rafah từ 6/5/2024, một trong những chiến dịch trên bộ lớn nhất của cả cuộc chiến. Con số thống kê thiệt hại và kết quả từ phía Israel như thường lệ mang tính phóng đại. Sau đó, các hoạt động quân sự của các bên có dấu hiệu giảm, các thỏa thuận ngừng bắn mong manh được đề xuất, nhưng chỉ tạm thời khiến các cuộc xung đột bị gián đoạn.
Giai đoạn từ tháng 9/2024 – đến cuối năm 2025. Cuộc chiến chuyển sang thế giằng co: Hamas gặp khó khăn trong việc tổ chức lại các lực lượng có quy mô lớn, tập trung, nhưng có dấu hiệu chuyển sang chiến thuật phân tán, du kích tại những khu vực được cho là Israel đã kiểm soát[3].
Trong giai đoạn này, nhiều thoả thuận ngừng bắn đã được ban hành, nhưng không duy trì được tình thế ổn định. Các hoạt động quân sự, không kích của Israel vẫn được tiến hành đan xen với các khoảng thời gian ngừng bắn ngắn ngủi. Israel đã nhiều lần cản trở các hoạt động nhân đạo tại dải Gaza.
Giai đoạn từ tháng 1/2026 đến nay: Xung đột phức tạp biến động cùng với nhịp độ phát triển của cuộc chiến giữa Mỹ, Israel với Iran. Các giải giáp đối với lực lượng Hamas rơi vào bế tắc. Cả Israel và Hamas cũng như các đồng minh của họ đều đổ trách nhiệm làm phức tạp thêm tình hình cho đối phương. Trong thời gian ngừng bắn, các bên vẫn ghi nhận những hoạt động quân sự thù địch, gây thiệt hại nhân mạng và hạ tầng. Đặc biệt là các hoạt động không kích của Israel nhằm vào thường dân Palestine.
Trong thời gian này, Israel mở rộng vùng kiểm soát: “Đường Vàng” (Yellow Line) từ khoảng 53% diện tích Gaza (10/2025) lên gần 70% (8/2026) theo đánh giá của Chatham House[4]. Ngày 30/7/2026, Hội đồng Hoà bình do Mỹ dẫn dắt công bố “thoả thuận lịch sử” về giải giáp hoàn toàn Hamas và các nhóm vũ trang; Hamas chấp nhận giải giáp theo từng giai đoạn nhưng nói sẽ không thực hiện nếu Israel không rút quân, còn Israel chưa công khai đồng ý[5]. Phía Mỹ mô tả đây là “thoả thuận có điều kiện” với các bước tương hỗ và có kiểm chứng độc lập[6].
Quy mô lực lượng, biên chế
| Hamas / PIJ | Israel | |
| Quân số trước chiến tranh | Theo IDF Hamas bắt đầu với khoảng 30.000 tay súng, tổ chức thành 5 lữ đoàn khu vực, 24 tiểu đoàn, 140 đại đội; Trong khi đó, tổ chức Jihad Hồi giáo Palestine PIJ ước khoảng 10.000[7] | Huy động khoảng 300.000 quân dự bị trong giai đoạn đầu; nhiều sư đoàn bộ binh – thiết giáp luân phiên |
Thiệt hại của các bên trên các phương tiện thông tin thường bị thổi phồng quá mức, nhưng tương quan thiệt hại có phần bất lợi cho các lực lượng ủng hộ Palestine.
Phương tiện, vũ khí và chiến thuật tác chiến
Điểm chung trong việc sử dụng các phương tiện quân sự, vũ khí của Hamas/PIJ chống lại Israel là các phương tiện, vũ khí giá rẻ, có khả năng tự chế, đơn giản, phù hợp cho các cuộc chiến tranh tiêu hao lâu dài.
Với các lực lượng Hamas/PIJ: Các lực lượng này sở hữu nhiều loại UAV nhỏ mang bom, có mạng lưới hầm ngầm – vừa là công sự, đường cơ động, kho, xưởng sản xuất vũ khí. Hamas được trang bị vũ khí hạng nhẹ, như súng trường tấn công Kalashnikov, súng bắn tỉa, súng máy, và một lượng lớn lựu đạn, các thiết bị nổ tự chế. Lực lượng này có khoảng 18.000-30.000 quả rocket và tên lửa không điều khiển. Hầu hết chúng là tên lửa tầm ngắn – dưới 10 km, tầm trung – dưới 40 km, và một số ít là tên lửa tầm xa – dưới 160-250 km, vũ khí chống tăng có RPG (kiểu Al-Yassin 105) và tên lửa chống tăng[8]. Trong cuộc xung đột nhằm vào Israel, Hamas/PIJ đã tiến hành “chiến tranh phi đối xứng” nhằm tiêu hao Israel, đồng thời tích cực thu thập thông tin về năng lực phòng ngự của Israel để tiếp tục điều chỉnh chiến thuật. Không loại trừ khả năng cung cấp dữ liệu tác chiến về Iran. Sau các hoạt động quân sự tập trung, các lực lượng này đã chuyển sang hoạt động du kích để ứng phó với Israel.
Đối với Israel, quốc gia này được trang bị bài bản, hiện đại, có nhiều ưu thế về năng lực tình báo, tác chiến hiệp đồng cũng như sự hỗ trợ của Mỹ. So với các lực lượng ủng hộ Palestine và có mối liên hệ nhất định với Iran, Israel có đầy đủ các quân – binh chủng, được trang bị các loại vũ khí hiện đại tương tự như Mỹ. Lựa chọn chiến thuật của Israel bao gồm: thúc đẩy các cuộc tập kích nhằm vào các lãnh đạo chủ chốt, các cơ sở sản xuất, tự chế vũ khí của đối phương, tấn công mở rộng các lực lượng hỗ trợ Hamas/PIJ tại các quốc gia lân cận. Đồng thời, Israel sử dụng hỏa lực không quân kết hợp bộ binh chia cắt Gaza thành các hành lang, chia rẽ dân cư Palestine tại các đô thị, gây áp lực buộc người dân Palestine phải rời bỏ nơi ở, tiếp tục mở rộng khu vực kiểm soát ở dải Gaza, ngăn chặn các hoạt động hỗ trợ người Palestine ở Gaza.
Thiệt hại
Theo Bộ Y tế Gaza, tính đến giữa tháng 6/2026 có 73.001 người Palestine thiệt mạng và hơn 173.200 người bị thương[9]. Từ phía Israel, theo báo cáo của Haaretz, lần đầu chấp nhận con số khoảng 71.000 do hỏa lực trực tiếp gây ra[10]. Phân tích của Đại học Brown (Costs of War) cho rằng số liệu chính thức có thể là chưa đủ, chưa tính đến các trường hợp thiệt mạng gián tiếp do đói, bệnh, ảnh hưởng từ việc cản trở cứu trợ nhân đạo. Về phía Israel đã có 1.195 người thiệt mạng ngày 7/10 (trong đó ~69% dân thường) và hàng trăm quân nhân thiệt mạng trong chiến dịch sau đó[11]; Bộ Quốc phòng Israel ước tính khoảng 1.000 quân nhân bị thương mỗi tháng và dự báo có tới 100.000 cựu binh tàn tật vào năm 2030[12].
Tuy nhiên, thiệt hại về nhân mạng không phản ánh được đầy đủ hậu quả của các hoạt động quân sự giữa Israel và Hamas & PIJ. Các cơ sở hạ tầng bị phá hủy, người dân Palestine tiếp tục gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn viện trợ nhân đạo. Đồng thời, tương lai về một giải pháp hai nhà nước trở nên mơ hồ hơn.
Mặt trận Lebanon: Israel với Hezbollah
Hezbollah được coi là một trong những lực lượng có thực lực và gây ra nhiều khó khăn trên chiến trường nhất đối với Israel. Thực tế các diễn biến quân sự ở Lebanon cũng đã cho thấy điều đó. Hezbollah là một tổ chức chính trị có vũ trang theo dòng Hồi giáo Shia, có mối quan hệ mật thiết với Iran. Tổ chức này hoạt động chủ yếu ở miền Nam Lebanon nhằm chống lại các hoạt động bành trướng của Israel. Xung đột giữa tổ chức này với Israel cũng đã kéo dài nhiều thập kỷ qua, nhưng đã được đẩy cao trong những năm gần đây, nhất là từ năm 2023, khi Israel đẩy mạnh các hoạt động thù địch chống lại các lực lượng ủng hộ Palestine.
Các giai đoạn phát triển xung đột
Giai đoạn thứ nhất, từ tháng 10/2023 đến tháng 9/2024: Đây là giai đoạn Hezbollah mở thêm mặt trận hỗ trợ, chia lửa cùng các lực lượng Hamas, PIJ nhằm vào Israel. Từ 8/10/2023 đến 20/9/2024, số liệu tổng hợp ghi nhận 1.900 vụ tấn công xuyên biên giới của Hezbollah và 8.300 của Israel, thương vong gây ra cho cả hai phía là tương đối lớn[13]. Có thể thấy, giai đoạn này chưa có các chiến dịch quy mô lớn vào lãnh thổ của cả hai phía, nhưng tần suất tấn công/trả đũa là tương đối lớn. Đặc biệt là Israel, tính trung bình, mỗi ngày nước này đã triển khai hàng chục đợt tấn công nhằm vào miền Nam Lebanon, nơi tình nghi là các cứ điểm của Hezbollah.
Giai đoạn thứ hai, diễn ra vào những tháng cuối năm 2024: Đây là giai đoạn xung đột theo thang, Israel đã tăng cường các hoạt động khủng bố và triển khai các hoạt động đổ bộ quy mô lớn. Ngày 17-18/9/2024, hàng nghìn máy nhắn tin và bộ đàm của Hezbollah phát nổ đồng loạt, làm ít nhất 40 người chết và hơn 3.400 người bị thương theo EUAA[14]; các nguồn khác đưa ra con số lớn hơn. Cuộc tấn công này nhắm vào khoảng 4.000 thành viên Hezbollah. Ngày 23/9, Israel bắt đầu chiến dịch không kích quy mô lớn vào Lebanon gây ra thiệt hại nhân mạng vô cùng lớn[15], ngày 27/9 Tổng thư ký Hassan Nasrallah đã thiệt mạng bởi các cuộc không kích của Israel[16], và ngày 1/10 mở cuộc xâm nhập trên bộ[17]. Các hoạt động quân sự diễn ra nhanh chóng và tàn khốc, đã đẩy cuộc xung đột bước vào giai đoạn mới. Mặc dù thoả thuận ngừng bắn có hiệu lực ngày 27/11/2024, nhưng tình hình xung đột đã nhanh chóng tái diễn bởi các hoạt động không kích của Israel.
Giai đoạn thứ ba, từ cuối năm 2024 kéo dài tới đầu năm 2026: xung đột – ngừng bắn đan xen, cuộc chiến bế tắc đối với cả hai phía. Israel duy trì hầu như hằng ngày các cuộc không kích. Israel tuyên bố mục tiêu của họ là ngăn Hezbollah tái vũ trang, còn Hezbollah nói chính Israel đã vi phạm các thỏa thuận đạt được trước đó. Sự sụp đổ của chính quyền Assad cuối 2024 cắt đứt hành lang tiếp vận qua Syria, làm ảnh hưởng nguồn cung cấp vũ khí vào miền Nam Lebanon. Đây cũng là một trong những nguyên nhân thúc đẩy các hành động của Israel nhằm vào Hezbollah. Đồng thời, quân đội Lebanon (đối thủ của Hezbollah tại Lebanon) bắt đầu thu giữ vũ khí và tuyên bố khu vực giữa biên giới và sông Litani đã phi quân sự hoá ngay trước khi cuộc chiến mới nổ ra[18]. Hezbollah đã gặp những khó khăn nhất định trong giai đoạn này, nhưng vẫn duy trì được các hoạt động quân sự và phạm vi kiểm soát ở miền Nam Lebanon.
Giai đoạn thứ tư, từ cuối tháng 2/2026 đến nay: xung đột tăng cường, có mối liên hệ chặt chẽ với cuộc chiến giữa Mỹ, Israel nhằm vào Iran. Sau khi Mỹ – Israel tấn công Iran và hạ sát lãnh đạo tối cao của Iran, lực lượng Hezbollah đã triển khai các hoạt động quân sự gây áp lực nhằm vào các lực lượng Israel. Miền Nam Lebanon trở thành một trong những điểm nóng xung đột thứ cấp quan trọng, chia lửa với cuộc chiến trung tâm giữa Mỹ, Israel với Iran. Trong thời gian này, lực lượng kháng chiến áp dụng chiến thuật cho phép địch tiến công hạn chế ở một số mặt trận nhất định, sau đó làm suy yếu lực lượng địch ở tuyến thứ hai bằng hỏa lực liên tục hoặc giao tranh trực diện[19]. Trong khi đó, quân đội Israel dựa vào phương pháp tác chiến cơ động thông qua việc bao vây và cô lập thay vì thực hiện các đòn tấn công trực diện, nhằm mục đích giảm thiểu thương vong và đẩy nhanh việc đạt được thành quả trên chiến trường – điều có thể được khai thác cho mục đích truyền thông. Điều này được thực hiện thông qua các nỗ lực phân tán lực lượng chiến đấu của Hezbollah thành các ổ nhóm biệt lập và cắt đứt các tuyến tiếp viện giữa tuyến phòng thủ thứ nhất và thứ hai ở phía nam sông Litani[20].
Giai đoạn thứ năm, từ tháng 7/2026 đến nay: quay trở lại trạng thái ngừng bắn đan xen xung đột có kiểm soát. Các hoạt động không kích của Israel nhằm vào miền nam Lebanon vẫn tiếp tục diễn ra với tần suất ít hơn. Israel bắt đầu rút bớt lực lượng trên bộ tại miền nam Lebanon, trong khi đó Hezbollah quay trở lại với chiến thuật du kích, sử dụng các thiết bị nổ nhằm hạn chế các hoạt động trên bộ của Israel.
Quy mô lực lượng và vũ khí
| Hezbollah | Israel | |
| Quân số | Nasrallah từng tuyên bố 100.000 chiến binh; thực tế ước 25.000-50.000[21]. Lực lượng tinh nhuệ Radwan bị tổn thất nặng nhưng đã được điều động về lại miền Nam Lebanon trước 2026[22]. | 5 sư đoàn bộ binh/thiết giáp tại Lebanon (4/2026); nhiều sư đoàn dự bị. |
| Rocket/tên lửa | Trước 2023 ước tính có hơn 150.000 quả (ước Israel); IDF nói 70-80% bị phá huỷ đến 11/2024, còn ~30.000 (2025) và 10.000-23.000 (3/2026); khoảng 1.000 tên lửa dẫn đường chính xác tầm xa[23]. Viện Alma (Israel) ước ~25.000 quả trước ngày 2/3/2026, chủ yếu tầm ngắn – trung[24]. Tuy nhiên, các con số này được Israel đưa ra, mức độ chính xác chưa thể kiểm chứng, chỉ có thể tham khảo. | Phòng thủ nhiều tầng phối hợp thiết bị Mỹ. Mặc dù được cho là có số lượng lớn, nhưng trong cuộc chiến với Iran những tháng vừa qua, số lượng tên lửa của Israel đã suy giảm đáng kể. Có nghĩa rằng, kho đạn dự trữ của Israel không nhiều như nhiều người nghĩ. |
| UAV | IDF ước UAV giảm còn ~30% so với trước chiến tranh (11/2024)[25]; 2026: Shahed-101 sản xuất nội địa[26], UAV FPV cáp quang có thể vượt qua các hệ thống gây nhiễu. | UAV, máy bay không người lái tấn công, gây nhiễu điện tử. |
| Không quân | Gần như không có | Yểm trợ trên không mạnh với các tiêm kích F-16, F-35. |
| Tăng/Thiết giáp | Gần như không có, chỉ có các phương tiện cơ giới nhẹ. | Xe tăng Merkava số lượng lớn, nhiều phương tiện cơ giới khác. |
| Hoả lực bắn/ngày | Khoảng 100 rocket/UAV mỗi ngày, đỉnh 200 quả ngày 11/3/2026[27]. | 3.500 mục tiêu bị đánh (đến 5/4/2026)[28]. |
| Tài trợ | ~1,5 tỷ USD từ Iran từ sau ngừng bắn 11/2024[29]. | Hỗ trợ từ Mỹ (chưa rõ số liệu) |
Như vậy, xét về quân số, các phương tiện chiến đấu hiện đại, Israel là bên có ưu thế, trong khi Hezbollah có ưu thế được chiến đấu trên quê hương của mình.
Về phương thức chiến tranh, chiến thuật tác chiến
Israel dựa trên mạng lưới tình báo rộng khắp đã tiến hành các hoạt động ám sát lãnh đạo cấp cao của Hezbollah, đánh phá các căn cứ, kho tàng hậu cần, cố gắng chia cắt, cô lập chiến trường, phá huỷ các làng, khu dân cư nhằm ngăn người dân và Hezbollah quay lại, mở rộng vùng đệm chiếm giữ.
Đối với Hezbollah, họ tập trung vào cuộc chiến tranh tiêu hao – làm suy yếu Israel từng bước. Theo các quan chức an ninh Israel, từ giữa tháng 5/2026 Hezbollah chuyển sang “hoạt động tiêu hao nhiều tầng” nhằm gây thương vong cho IDF và bào mòn cảm giác an ninh ở biên giới bao gồm việc sử dụng các loại UAV, chiến tranh tâm lý, bẫy mìn…
Kết quả
Như thường lệ, với sự áp đảo về trang bị, năng lực tình báo, Israel đã tạo ra thương vong lớn cho Hezbollah và cả thường dân. Hàng ngàn người dân thiệt mạng, số lượng người dân phải di tản cao, cơ sở hạ tầng bị phá huỷ nghiêm trọng, một số lãnh đạo cấp cao của Hezbollah đã thiệt mạng.
Mặc dù vậy, Israel cơ bản không đạt được ý đồ, thậm chí cũng chịu những thiệt hại lớn do các hoạt động quân sự của Hezbollah. Số liệu tổng hợp chi tiết chưa được công bố nhất quán, tuy nhiên, Hezbollah đã làm cho Israel gặp nhiều khó khăn, số lượng xe tăng Merkava bị bắn hạ là tương đối lớn.
Các mặt trận khác: Syria, Iraq, Yemen
Mặt trận Yemen: Israel và các đồng minh với Houthi
Các giai đoạn xung đột
Giai đoạn thứ nhất (10/2023 – 1/2025): Houthi (Ansar Allah) bắn tên lửa và UAV vào Israel, tấn công nhằm vào các tàu liên quan đến Israel[30], bước đầu thực hiện phong toả hàng hải một phần. Sau đó, từ các tàu liên quan đến Israel, Houthi đã mở rộng sang tấn công các tàu có liên quan tới Mỹ, Anh. Đáp lại, liên minh hải quân giữa Mỹ và Anh đã được thành lập, liên quân bắt đầu tiến hành không kích nhằm vào Yemen từ đầu năm 2024[31].
Giai đoạn thứ hai (3/2025 – 2/2026): thoả thuận ngừng bắn tạm thời có hiệu lực do Oman làm trung gian, các hoạt động quân sự thù địch giữa các bên đã tạm lắng. Biển Đỏ tạm thời đã an toàn trở lại đối với Israel và các đồng minh phương Tây. Trong thời gian này, vẫn xuất hiện một số vụ tấn công hàng hải do các bên đổ lỗi cho nhau đã vi phạm thoả thuận, nhưng về cơ bản, tình hình vẫn được kiểm soát. Houthi vẫn duy trì cảnh báo sẽ trở lại nếu Israel tái chiến ở Gaza[32].
Giai đoạn thứ ba (3/2026 đến nay): Houthi chính thức tham gia chia lửa với Iran. Ngày 28/3/2026 Houthi bắn tên lửa đạn đạo vào các địa điểm tại Israel, chính thức tham gia cuộc chiến cùng Iran sau gần một tháng theo dõi. “Chúng tôi khẳng định rằng ngón tay đã đặt lên trên cò súng, sẵn sàng can thiệp quân sự trực tiếp”, Yahya Saree, người phát ngôn nhóm vũ trang Houthi ở Yemen, tuyên bố ngày 27/3[33]. Bước ngoặt tiếp theo là mặt trận Saudi: ngày 13/7/2026, không quân Saudi và chính phủ Yemen đánh đường băng sân bay Sanaa để ngăn một chuyến bay Iran chở phái đoàn cấp cao của Houthi[34]; Houthi trả đũa bằng tên lửa và UAV vào sân bay Abha, tuyên bố phong toả tàu và cảng Saudi ở Bab el-Mandeb từ 20/7 – kéo theo sự sụp đổ của thoả thuận đình chiến năm 2022 tại Yemen[35]. Ngày 12/8, một tàu chở thiết bị quân sự bị tấn công hai lần liên tiếp gây 6 người chết; ngày 24/8, Houthi tuyên bố đánh tàu chở dầu Amzan của Bahri ngoài khơi Yanbu bằng tên lửa đạn đạo. Từ 9/2026, giao tranh giữa lực lượng chính phủ và Houthi bùng phát trở lại, gây di tản hàng loạt theo Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM)[36].
Lực lượng, phương tiện
Houthi không công bố biên chế; các ước tính công khai cho rằng họ có hàng chục nghìn chiến binh cùng kho tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình chống hạm, UAV cảm tử (kiểu Samad, Yafa), xuồng tự sát không người lái và thuỷ lôi. Đáng chú ý, ngày 15/6/2025 Houthi và Iran từng bắn tên lửa gần như đồng thời vào Israel – một biểu hiện của phối hợp tác chiến. Về phía đối phương: Israel dùng không quân tầm xa đánh cảng Hodeidah, nhà máy điện và sân bay[37]. Ngoài ra, Israel cũng có sự hỗ trợ từ phía Mỹ và Anh.
Mục tiêu và thủ đoạn
Mục tiêu của Houthi không nhắm chủ yếu vào quân đội Israel mà nhằm vào nút thắt trên tuyến giao thương biển toàn cầu, đồng thời tấn công vào cảng Eilat nhằm làm suy yếu năng lực hậu cần từ biển của Israel. Houthi sử dụng đa dạng các loại tên lửa, UAV, xuồng không người lái và nhiều phương tiện sẵn có khác để đạt được mục đích.
Trong khi đó, cách đối phó của Israel và Mỹ là các nỗ lực phòng không, không kích trừng phạt hạ tầng, ám sát lãnh đạo (khiến Tổng tham mưu trưởng Houthi phải thay thế) và các chiến dịch hải quân.
Thiệt hại và hệ quả
Cuộc chiến mà Houthi tiến hành làm gián đoạn nghiêm trọng thương mại trên biển. Từ 11/2023 đến 1/2025, Houthi tấn công hơn 100 tàu thương mại, đánh chìm 2 tàu và làm thiệt mạng 4 thuỷ thủ theo AP[38]; Số liệu có thay đổi theo thời điểm và cách thống kê của các nguồn tin. Ở kênh đào Suez đã ghi nhận số lượt tàu qua kênh giảm từ khoảng 2.068 (11/2023) xuống 877 (10/2024)[39]; đầu 2026 vẫn thấp hơn ~60% so với 2023, riêng tàu container giảm 86% ở quý IV/2025[40]; tỷ trọng thương mại hàng hải toàn cầu qua Suez giảm từ 12% xuống 9%[41]; số tàu container hàng tuần qua kênh giảm từ khoảng 80 xuống 26 (giữa 1/2026)[42]. Tại Israel: lượng hoạt động của cảng Eilat giảm 85% (đến 21/12/2023)[43], sau đó cảng này phá sản và đóng cửa[44].
Tình hình xung đột xung quanh Bab el-Mandeb đã khiến giá dầu thế giới biến động phức tạp, các tác động về kinh tế của nó chưa thể được đánh giá đầy đủ. Thiệt hại của các bên đã được ghi nhận, nhưng chưa đủ để khiến các bên phải chấm dứt xung đột.
Mặt trận Iraq – Syria và các lực lượng vũ trang liên kết với Iran khác
Tại Iraq
Giai đoạn từ năm 2023 đến tháng 2/2024: Diễn ra các xung đột đơn lẻ. Tổ chức ô “Kháng chiến Hồi giáo tại Iraq” (IRI) – gồm Kata’ib Hezbollah (KH), Harakat Hezbollah al-Nujaba, Kata’ib Sayyid al-Shuhada (KSS) và các nhóm khác – thực hiện nhiều cuộc tấn công UAV/rocket vào căn cứ Mỹ và mục tiêu Israel[45]. Leo thang đỉnh điểm ở vụ Tower 22 (1/2024) làm lính Mỹ thiệt mạng[46]; Mỹ đáp trả bằng 125 đợt không kích vào 85 mục tiêu ở Iraq và Syria (2-7/2/2024), làm 54-55 người chết; các nhóm ngừng tấn công Mỹ sau đó[47]. Tình tình tạm lắng cho đến đầu năm 2026.
Giai đoạn từ tháng 2/2026 đến tháng 5/2026: căng thẳng leo thang giữa các bên. Từ ngày 28/2/2026, KH (Kata’ib Hezbollah), KSS (Kata’ib Sayyid al-Shuhada), Nujaba (Harakat Hezbollah al-Nujaba) tuyên bố tham chiến; IRI tuyên bố 23 vụ UAV vào các mục tiêu Mỹ ở Erbil và hơn 100 vụ tấn công tính đến 20/3[48]. Mỹ – Israel không kích các cơ sở của Lực lượng Huy động Nhân dân (PMF): Jurf al-Nasr, lữ đoàn 6, 30, 63, căn cứ Habbaniya[49]; chỉ huy an ninh của KH, Abu Ali al-Askari, bị hạ sát ở Baghdad ngày 14/3[50]. Bên cạnh đó, KH bắt cóc nhà báo Mỹ Shelly Kittleson ở Baghdad (30/3) để đòi thả thành viên, sau đó tiến hành đàm phán các điều kiện để tạm ngừng xung đột.
Giai đoạn từ tháng 5/2026 đến nay với những chuyển biến chính trị mới. Giáo sĩ Muqtada al-Sadr kêu gọi Saraya al-Salam trở về với nhà nước[51]; Asaib Ahl al-Haq và Kata’ib Imam Ali tuyên bố rút khỏi PMF, giao nộp vũ khí cho nhà nước kiểm soát[52]. Song KH, Nujaba và KSS từ chối; KSS nêu điều kiện (tăng cường hiện đại hoá phòng không, rút PKK và quân Thổ khỏi bắc Iraq…). Thủ lĩnh KSS đã bị Mỹ treo thưởng 10 triệu USD (4/2026)[53]. Đây là ví dụ điển hình cho sự phân hoá trong mạng lưới các nhóm vũ trang khi áp lực nội bộ và bên ngoài tăng.
Tại Syria
Sự sụp đổ của Assad cuối 2024 làm suy yếu hành lang Iran – Iraq – Syria – Lebanon. Chính quyền Syria mới (Tổng thống Ahmed al-Sharaa) ủng hộ giải giáp Hezbollah, phát hiện và đóng các đường hầm buôn lậu vũ khí ở biên giới Lebanon, nhưng cũng từ chối đề nghị của Mỹ can thiệp quân sự vào Lebanon[54]. Quan hệ giữa nhà nước Syria mới với Hezbollah tương đối phức tạp, họ có xung đột lợi ích với nhau. Trong thời gian gần đây, Israel thường xuyên xâm nhập Syria nhằm sử dụng lãnh thổ Syria để tấn công các lực lượng vũ trang chống đối, ngăn các lực lượng từ Iraq cơ động tới Golan.
Các lực lượng vũ trang khác có vai trò không đáng kể. Hoạt động của các lực lượng này chủ yếu tập trung vào các hoạt động bắt cóc con tin, gây sức ép trao đổi những lợi ích nhỏ. Họ cũng có những mối liên hệ hợp tác nhất định với các tổ chức như Hezbollah, Houthi, PIJ, nhưng không có khả năng làm đảo lộn cục diện chính trị, quân sự trong khu vực.
THÀNH CÔNG VÀ HẠN CHẾ CỦA CÁC BÊN; DỰ BÁO XU HƯỚNG
Đối với Israel
Thành công
Với ưu thế tình báo, tiềm lực quân sự mạnh nhờ sự hỗ trợ của Mỹ. Israel đã thành công ám sát được nhiều lãnh đạo cấp cao của các kẻ thù, thậm chí bao gồm cả các tướng lĩnh, lãnh đạo cấp cao của Iran và các lực lượng vũ trang liên kết với Tehran. Israel cũng đã thành công trong việc gây áp lực, buộc nhiều người dân “phi Do Thái” xung quanh phải rời bỏ nhà cửa, tạo điều kiện cho họ mở rộng vùng đệm, lấn chiếm lãnh thổ.
Bên cạnh đó, lực lượng quân sự Israel đã bào mòn cấu trúc quân sự của trục kháng chiến. Mặc dù các tuyên bố của Israel có thể đã bị thổi phồng, nhưng rõ ràng nhiều cơ sở hậu cần của các lực lượng có liên kết với Iran đã bị tấn công. Làm gia tăng mâu thuẫn giữa các lực lượng vũ trang này với các chính quyền ở nước sở tại.
Hạn chế
Israel đạt được một số kết quả tác chiến nhất định, nhưng việc chuyển các kết quả đó thành một trật tự chính trị – an ninh ổn định vẫn chưa hoàn tất. Hamas và Hezbollah vẫn duy trì khả năng hoạt động ở các mức độ khác nhau; Houthi tiếp tục có khả năng kiểm soát tuyến đường hàng hải quan trọng; tại Iraq, quá trình đưa các lực lượng vũ trang tự phát về dưới quyền nhà nước diễn ra khó khăn. Do đó, khó có thể nói Israel đang tạo lập được cục diện có lợi cho họ.
Việc đánh giá các kết quả tác chiến tình báo vẫn còn bị thổi phồng. Các thiệt hại gây ra cho Hezbollah bị đánh giá quá nhiều so với thực tế, Hezbollah vẫn thực hiện các cuộc tấn công đáp trả đều đặn nhằm vào Israel[55]. Điều này tiếp tục lặp lại trong cuộc chiến nhằm vào Iran khi liên minh Mỹ, Israel đánh giá quá cao kết quả của chiến dịch “Búa Đêm”, trong chiến dịch “Cơn thịnh nộ sử thi” cũng vậy, các tuyên bố về thiệt hại của Iran từ phía Israel và Mỹ đi ngược với thực tế Iran vẫn bền bỉ triển khai các cuộc tấn công trả đũa rộng khắp Trung Đông.
Các lực lượng vũ trang có liên kết với Iran đã triển khai cuộc chiến phi đối xứng, khiến cuộc chiến mà Israel triển khai bị tiêu hao nặng nề về vấn đề chi phí – hiệu quả. Vòm Sắt phải gánh chịu chi phí vô cùng lớn so với những tên lửa, UAV giá rẻ từ phía các đối thủ.
Hơn nữa, Israel vốn có dân số thấp, lực lượng quân đội không lớn, với con số 1.000 quân nhân bị thương mỗi tháng và dự báo 100.000 cựu binh tàn tật đến 2030[56], các cuộc chiến kéo dài làm gia tăng áp lực đến việc duy trì quân số cũng như tinh thần chiến đấu của binh sĩ. Các báo cáo cũng ghi nhận gia tăng tự sát trong quân đội[57]. Đồng thời, với lực lượng quân đội có hạn, việc mở rộng phạm vi xung đột nhưng không đủ khả năng duy trì kiểm soát cũng tạo ra nhiều sơ hở, tiếp tục gây thêm thiệt hại cho Israel.
Cuối cùng, các cuộc xung đột của Israel nhằm vào các lực lượng kháng chiến xung quanh đang khiến làn sóng chỉ trích của cộng đồng quốc tế gia tăng. Ngoài sự hỗ trợ của Mỹ, Israel gần như bị cô lập với phần còn lại của thế giới.
Đối với các lực lượng vũ trang liên kết với Iran
Thành công
Bất chấp các đòn tập kích, các hoạt động ám sát của tình báo Israel nhằm vào các lãnh đạo cấp cao, các lực lượng kháng chiến thân Iran vẫn tiếp tục tồn tại, đứng vững và duy trì các hoạt động quân sự phản kháng nhằm vào Israel và đồng minh.
Ngoài việc sử dụng áp lực quân sự, các lực lượng vũ trang này đã cho thấy sự trưởng thành trong việc phối hợp tác chiến nhiều mặt. Họ đã bắt đầu kiểm soát các eo biển chiến lược nhằm gây áp lực kinh tế quốc tế, khiến dòng chảy thương mại và năng lượng quốc tế bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Nhờ vậy, vị thế của họ trong cục diện khu vực đã gia tăng đáng kể. Trên bàn đàm phán, các lực lượng vũ trang liên kết với Iran này đang trở thành những quân bài có giá trị thương lượng cao hơn.
Các lực lượng này đang ngày càng cho thấy khả năng tự chủ, độc lập phát triển và tổ chức chiến tranh. Với nguồn lực hạn chế, năng lực công nghiệp quốc phòng và mạng lưới cung ứng nhu cầu quốc phòng phức tạp của họ chứng minh được sự bền bỉ trong môi trường chiến tranh hiện đại. Họ có thể duy trì được xung đột hiệu quả chỉ với mức chi phí thấp với nòng cốt là các phương tiện tấn công không người lái, các tên lửa không điều khiển tự chế giá rẻ…
Hạn chế
Bên cạnh những thành công đạt được, không thể phủ nhận các lực lượng vũ trang này còn yếu về năng lực tình báo cũng như năng lực bảo vệ yếu nhân. Hàng loạt các vụ tập kích quân sự, các hoạt động ám sát của gián điệp Israel đã và đang tiếp tục phơi bày điểm yếu của họ.
Năm 2024, chính quyền Syria của Assad sụp đổ cũng đã tạo ra sự gián đoạn đối với hành lang kết nối Lebanon – Syria – Iraq – Iran, các tuyến đường kết nối bí mật chịu ảnh hưởng lớn, tạo ra những khó khăn nhất định đối với Hezbollah tại Lebanon.
Các lực lượng như Hezbollah, Houthi, PIJ và các lực lượng khác vẫn có những tính toán riêng, dẫn đến việc phối hợp giữa các mặt trận diễn ra chưa thực sự đồng bộ, gần như phụ thuộc vào vai trò trung tâm của Iran. Khi Iran chưa quyết tâm, các lực lượng vũ trang này vẫn hoạt động đơn lẻ, thiếu sự phối hợp.
Tính chính danh của các lực lượng vũ trang thân Iran vẫn còn là một vấn đề lớn, họ chưa thể đại diện cho các quốc gia sở tại, đồng thời, năng lực phòng ngự diện rộng cũng hạn chế, khiến họ khó có khả năng bảo vệ thường dân và hạ tầng tại địa phương trước các cuộc tấn công của Israel. Các thiệt hại lớn về người và tài sản là điều thấy rõ, hàng triệu người phải di tản sẽ luôn là một vấn đề lớn đối với bất cứ quốc gia, cộng đồng nào.
Nhận định chung
Thứ nhất, các diễn biến xung đột những năm vừa qua (đặc biệt từ năm 2025 đến nay) là một cuộc xung đột hệ thống phức tạp, không thể nhìn nhận tình hình xung đột Trung Đông theo từng mặt trận riêng lẻ. Các chuỗi tương tác giữa Mỹ, Israel và hoạt động phản kháng của Iran, Hezbollah, Houthi và các mặt trận lân cận có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Do vậy, tình thế hiện tại khó có thể đi đến một thoả thuận chính trị toàn diện. Cuộc chiến đã liên quan tới lợi ích của rất nhiều bên, tương lai xung đột sẽ còn rơi vào bế tắc lâu dài.
Thứ hai, các ưu thế tình báo, không quân và hỏa lực chính xác có thể tạo ra ưu thế tác chiến đáng kể, nhưng ưu thế tác chiến không đồng nghĩa với kết cục chiến lược đạt được như mong đợi. Kết quả cuối cùng của chuỗi xung đột phụ thuộc vào khả năng tái tạo lực lượng của đối phương, khả năng duy trì chi phí chiến tranh, sức chống chịu của xã hội, hậu cần và cơ chế chuyển hóa kết quả quân sự thành thỏa thuận chính trị.
Thứ ba, công nghệ giá rẻ (UAV FPV cáp quang, xuồng không người lái, mìn tự chế) đang làm đảo lộn các tính toán về chi phí – hiệu quả. Việc duy trì xung đột bất đối xứng lâu dài đang trở thành mục tiêu của chính các lực lượng vũ trang thân Iran trong khu vực.
Thứ tư, không chỉ một cường quốc mới có thể kiểm soát hàng hải, một lực lượng vũ trang phi nhà nước giờ đây cũng có thể biến một eo biển chiến lược trở thành vũ khí mới, giúp gây áp lực không chỉ với đối thủ mà còn cho cộng đồng quốc tế. Buộc cộng đồng quốc tế không thể vô can đối với cuộc chiến mà Israel đang tìm kiếm.
Thứ năm, quan hệ giữa Nhà nước và phong trào vũ trang đang tỏ ra mơ hồ. Các nhà nước không đủ khả năng kiểm soát các phong trào vũ trang như Hamas, Hezbollah, Houthi hay PMF (tại Iraq)… điều đó làm suy yếu tính chính danh của cả nhà nước lẫn các phong trào vũ trang. Việc hợp nhất giữa nhà nước và lực lượng “phi nhà nước” hoặc một trong hai phải bị giải giáp đều là các lựa chọn khó khăn ở thời điểm hiện tại. Kết cục là, một quốc gia, nhiều lực lượng đại diện cho những lợi ích khác nhau vẫn tồn tại, tình thế phức tạp khó có thể thay đổi.
Dự báo xu hướng
Với tính chất phức tạp của mạng lưới xung đột hiện nay, cuộc chiến giữa Israel và các lực lượng vũ trang thân Iran sẽ tiếp tục diễn biến theo hai kịch bản chủ yếu:
Kịch bản thứ nhất, khả năng xảy ra cao nhất là các xung đột với cường độ thấp kéo dài, đan xen với những thoả thuận ngừng bắn ngắn hạn giữa từng mặt trận. Israel sẽ không từ bỏ các hoạt động không kích nhằm vào miền Nam Lebanon, dải Gaza và tìm cách gây áp lực đối với tình hình ở Iraq, Yemen, đồng thời cùng với Mỹ, các hoạt động quân sự nhằm vào Iran vẫn sẽ tiếp diễn có kiểm soát. Các hoạt động đàm phán thông qua trung gian vẫn được thúc đẩy, nhưng sẽ chưa thể có thoả thuận hoà bình cuối cùng trong ngắn và trung hạn. Các bên sẽ tiếp tục chờ đợi sơ hở của đối phương để thực hiện các hoạt động quân sự.
Kịch bản thứ hai, có thể xảy ra khi điều kiện xuất hiện, tái leo thang quy mô lớn. Điều kiện cần để kịch bản này xảy ra là khi các bên để lộ điểm yếu tình báo chí mạng cho đối phương khai thác. Khi thiệt hại vượt ngưỡng ranh giới chịu đựng, một cuộc chiến quy mô lớn trên nhiều mặt trận có thể nổ ra, tương tự và thậm chí mức độ khốc liệt có thể lớn hơn so với cuộc chiến mà Mỹ, Israel với Iran đã tiến hành từ ngày 28/2/2026.
Hai eo biển quan trọng Hormuz và Bab el-Mandeb khó có thể mở lại trong ngắn hạn, các nước phương Tây và thân phương Tây khó có thể đi qua tuyến đường này. Điều này sẽ gây bất lợi cho Mỹ và các nước đồng minh, trong khi một số quốc gia thân Iran có thể được hưởng lợi. Tuy nhiên, mặc dù các cuộc đàm phán về việc mở lại hai eo biển này có tính khả thi không cao, nhưng ít nhất vẫn dễ thực hiện hơn so với đàm phán kết thúc chiến tranh giữa các lực lượng. Giữa hai điều khó khăn, điều ít khó khăn hơn – đàm phán mở lại hoàn toàn hoặc mở lại một phần ở hai eo biển sẽ được thúc đẩy.
BÀI HỌC KINH NGHIỆM ĐỐI VỚI VIỆT NAM
Việt Nam có những đặc thù riêng về bối cảnh phát triển, không giống như bối cảnh đã và đang diễn ra ở khu vực Trung Đông. Tuy nhiên, các diễn biến xung đột những năm vừa qua giữa Israel và các lực lượng có liên hệ với Iran đã mang lại những bài học kinh nghiệm đáng tham khảo đối với định hướng phát triển của Việt Nam.
Thứ nhất, bài học về xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với các quốc gia láng giềng. Một trong những nguyên nhân khiến xung đột ở Trung Đông vẫn dai dẳng qua hàng thế kỷ là những mâu thuẫn về sắc tộc, tôn giáo và chủ quyền chưa được giải quyết triệt để. Ở Việt Nam, vấn đề dân tộc, tôn giáo về cơ bản đã ổn định, nhưng cần mở rộng môi trường an ninh sắc tộc, tôn giáo ra toàn khu vực. Ngăn chặn từ sớm các phát sinh không đáng có về vấn đề sắc tộc, tôn giáo với các quốc gia láng giềng.
Thứ hai, công tác bảo vệ các lãnh đạo chủ chốt cần được quan tâm đặc biệt. Các diễn biến quân sự ở Trung Đông đã cho thấy tính dễ bị tổn thương trước các đòn tập kích nhằm hạ sát các lãnh đạo cấp cao. Những kẻ thù tiềm tàng trong tương lai hoàn toàn có năng lực tình báo mạnh, có đủ các phương tiện và thủ đoạn để thực hiện các đòn ám sát bất ngờ. Trước viễn cảnh đó, kinh nghiệm bảo vệ yếu nhân cần được nhìn nhận toàn diện, rút ra các bài học, chuyển hóa thành các biện pháp cụ thể để thích ứng với những điều kiện chiến tranh mới.
Thứ ba, tác chiến phi đối xứng là một lựa chọn phù hợp với những lực lượng nhỏ, yếu trong đối phó với các đối thủ mạnh hơn. Dựa vào các phương tiện chiến đấu đơn giản, giá rẻ nhưng có hiệu quả trong việc gây ra các tổn thất đủ lớn cho kẻ thù, đó cũng là một lựa chọn phù hợp đối với năng lực của Việt Nam hiện tại. Việc đầu tư phát triển năng lực tác chiến phi đối xứng sẽ tạo bước đà quan trọng cho Việt Nam tiếp tục từng bước làm chủ các công nghệ quốc phòng, hiện thực hóa định hướng tự chủ chiến lược.
Thứ tư, việc tăng cường khả năng chống chịu, duy trì nguồn lực trong các cuộc chiến tranh tiềm tàng ở tương lai vô cùng quan trọng. Những điều kiện chiến tranh trong bối cảnh hiện nay đã thay đổi, các phương thức tác chiến mới đã xuất hiện. Mặc dù Việt Nam là quốc gia có kinh nghiệm tổ chức chiến tranh trường kỳ rất phong phú từ lịch sử, nhưng trước những bước phát triển mới của chiến tranh hiện đại, cùng xu thế tự chủ chiến lược, việc tăng cường khả năng duy trì chiến tranh cần tiếp tục nghiên cứu, phát triển thêm.
Thứ năm, bài học về phân tán, bảo vệ các căn cứ, kho tàng hậu cần trong điều kiện chiến tranh hiện đại. Trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc thế kỷ XX, Việt Nam đã tự đúc kết được nhiều kinh nghiệm trong công tác hậu cần, tuy nhiên, các chuyển biến mới trong phương thức tổ chức chiến tranh hiện đại cũng đang tạo ra những bài học mới về vấn đề này. Các lực lượng vũ trang có liên kết với Iran ở Trung Đông đã chứng minh được khả năng tồn tại bền bỉ trước sức ép liên tục từ các lực lượng Israel và đồng minh xung quanh. Các tuyến đường cung ứng bí mật, các hầm ngầm kiên cố được nguỵ trang, bảo mật nhiều lớp, các cơ sở sản xuất, kho tàng được phân tán với nhiều vỏ bọc khác nhau đã tỏ ra có hiệu quả trước các cuộc tấn công từ phía Israel.
Thứ sáu, bài học về kiểm soát an ninh chuỗi cung ứng trong lĩnh vực an ninh – quốc phòng. Các vụ tấn công máy nhắn tin cho thấy nguy cơ mất an ninh cao đối với các thiết bị điện tử, thông tin – liên lạc. Để giảm thiểu nguy cơ mất an ninh, phương án tự chủ cung ứng các thiết bị cơ bản cần được xem trọng hàng đầu, tránh phụ thuộc vào các đối tác bên ngoài.
Thứ bảy, bài học về công tác tình báo, tác chiến phản gián trong chiến tranh. Năng lực tình báo của Israel với sự hỗ trợ của Mỹ và các đồng minh khác nhiều lần tỏ ra vượt trội so với các lực lượng kháng chiến thân Iran. Các lực lượng kháng chiến này vẫn tỏ ra bị động trong tác chiến phản gián. Các thành quả trên chiến trường chưa thể bù đắp cho những thiệt hại nghiêm trọng từ sự yếu kém trong công tác tình báo. Điều này đặt ra bài học cần tiếp tục tăng cường năng lực tình báo quốc gia trước các thủ đoạn tinh vi mới.
Thứ tám, Biển Đông có thể đóng vai trò tương tự như eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb. Trong một cuộc chiến tiềm tàng, Biển Đông với vai trò là tuyến giao thương quốc tế huyết mạch, có thể được xem xét như một phương án gây áp lực quốc tế mạnh mẽ cho các đối thủ trong tương lai. Các phương án kiểm soát biển Đông cần được chuẩn bị kỹ lưỡng theo nhiều kịch bản xung đột trong tương lai.
Thứ chín, bài học về sự kết hợp giữa đàm phán và tác chiến trên thực địa. Các thoả thuận ngừng bắn trong các giai đoạn xung đột ở Trung Đông cho thấy, mức độ tin cậy vào các thoả thuận có thời hạn (ngắn hạn) thường không cao, các đối thủ có xu hướng lợi dụng sơ hở trong thời điểm ngừng bắn của đối phương để bất ngờ tấn công, đặc biệt là từ phía Israel. Do vậy, giai đoạn ngừng bắn cần được xem là khoảng nghỉ tạm thời, luôn đề cao cảnh giác, có những biện pháp phòng ngừa, sẵn sàng chiến đấu cao.
KHUYẾN NGHỊ GIẢI PHÁP ĐỐI VỚI QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM TRONG CHIẾN TRANH HIỆN ĐẠI
Khuyến nghị chung về lý luận và học thuyết tác chiến
Tiếp tục phát triển lý luận “chiến tranh nhân dân trong điều kiện mới, thích ứng với chiến tranh phức hợp công nghệ cao”, xây dựng “thế trận an ninh nhân dân, quốc phòng toàn dân” và các năng lực hiện đại (không gian mạng, tác chiến điện tử, UAV, trí tuệ nhân tạo…); không ngừng nâng tầm năng lực phòng thủ khu vực, tiếp tục phát triển và thực tế hoá nhận thức “mỗi khu vực phòng thủ vừa là một chỉnh thể tương đối độc lập, có nhiệm vụ phòng ngừa, xử lý các tình huống quốc phòng, an ninh trên địa bàn theo thẩm quyền, vừa là một mắt xích trong thế trận phòng thủ quốc gia, hình thành thế trận liên hoàn trên phạm vi cả nước”[58].
Nhóm khuyến nghị về phát triển năng lực thực địa
Thứ nhất, về công tác chỉ huy tác chiến. Trước các kịch bản tấn công của kẻ địch nhằm vào hệ thống chỉ huy đầu não, các cá nhân lãnh đạo chủ chốt, công tác chỉ huy tác chiến cần chủ động xây dựng mạng lưới chỉ huy nhiều tầng lớp, có sự phân quyền chủ động, tích cực huấn luyện chỉ huy tác chiến độc lập trong điều kiện bị cô lập tạm thời. Bên cạnh đó, công tác bảo đảm an ninh nhân sự cấp cao cần được thực hiện chặt chẽ, tăng cường công tác bảo mật thông tin, phân tán nhân sự cấp cao, nguỵ trang, tìm kiếm giải pháp họp chỉ huy phi tập trung.
Thứ hai, nâng cao năng lực làm chủ không gian mạng, chủ động trong tác chiến điện tử, tiếp tục mở rộng các hoạt động tình báo. Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ hiện đại đang tạo ra nhiều nguy cơ mất an ninh quốc gia. Các thiết bị thông minh cùng vô vàn các ứng dụng được tích hợp đều có nguy cơ bị thế lực bên ngoài kiểm soát, trong điều kiện xung đột xảy ra, các phương tiện này có thể bị chiếm quyền sử dụng, truyền tin kích động, “tấn công tư tưởng”, hoặc lợi dụng nhằm phát hiện vị trí, lợi dụng thu thập thông tin phục vụ cho các hoạt động tấn công trên thực địa của kẻ thù. Do vậy, năng lực tác chiến mạng, tác chiến điện tử cần không ngừng phát triển, thích ứng với những thủ đoạn tấn công mới của thế lực thù địch. Để tăng tính chủ động trong các công tác quốc phòng, an ninh, năng lực tình báo cần đảm bảo đi trước trong việc nhận diện nguy cơ, cung cấp đầy đủ thông tin về các nguy cơ trước khi kẻ thù chuyển hoá chúng thành các hành động cụ thể. Bên cạnh đó, hợp tác chia sẻ thông tin, năng lực tình báo cũng đóng vai trò quan trọng trong bối cảnh hiện nay.
Thứ ba, tăng cường năng lực kiểm soát biển, phát triển đồng bộ năng lực hải quân, không quân hải quân và các phương tiện kiểm soát không gian biển khác. Trong những năm qua, Hải quân là một trong những quân chủng được ưu tiên hiện đại hoá. Tuy nhiên, các thách thức mới xuất hiện luôn đặt ra những yêu cầu phải liên tục phát triển năng lực của các lực lượng trên biển. Bên cạnh việc phát triển, hiện đại hoá các lực lượng hải quân, không quân hải quân, tác chiến bờ biển chiến lược, các lực lượng kiểm soát biển mới cũng cần được phát triển tương xứng. Ví dụ: các phương tiện không người lái kiểm soát biển cần được tăng cường bao gồm: phương tiện bay trinh sát, tác chiến trên biển có khả năng thích ứng với điều kiện thời tiết phức tạp, phạm vi tác chiến lớn; các phương tiện trinh sát, tác chiến mặt nước và trong lòng biển không người lái cũng cần được đầu tư, phát triển nhằm kiểm soát toàn diện ba không gian biển (trên không, mặt nước, trong lòng biển); nỗ lực nghiên cứu, phát triển công nghệ, xây dựng bản đồ đáy biển phục vụ cho việc xây dựng chiến lược phòng thủ biển. Đối với công tác bảo vệ các căn cứ hải quân, Việt Nam cần phát triển mạng lưới cảm biến trong lòng biển nhằm cảnh báo sớm các nguy cơ tấn công từ không gian dưới nước. Đối với lực lượng không quân chiến lược, Việt Nam cần xem xét tiếp tục bổ sung các dòng tiêm kích, cường kích biển có năng lực tác chiến mạnh và phạm vi tác chiến lớn. Trong hoàn cảnh chiến tranh thực tế, việc kiểm soát biển nhằm gia tăng áp lực cho các đối thủ là điều cần phải tính đến, hiệu quả của nó đã được Iran và các lực lượng liên kết của họ ở khu vực Trung Đông đã chứng minh.
Thứ tư, tăng cường năng lực phòng không đa tầng, phát triển năng lực phòng, chống chiến tranh không người lái, chiến tranh thông minh. Kinh nghiệm từ lịch sử đã cho thấy, không gian và biển là những hướng tấn công tiềm năng mà các đối thủ thường sử dụng nhằm gây sức ép vào Việt Nam. Quân đội nhân dân Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện mạng lưới phòng không đa tầng, nâng tầm năng lực cảnh báo sớm, bố trí các trận địa phòng thủ có khả năng cơ động, phát triển năng lực nguỵ trang, nghi binh và các phương án bảo vệ trận địa phòng không, xây dựng các căn cứ, kho tàng bí mật với mức độ kiên cố cao, có khả năng chống các loại bom xuyên hầm lớn. Tiếp tục nghiên cứu kinh nghiệm chống các phương tiện không người lái, kinh nghiệm ứng phó với các thủ đoạn chiến tranh thông minh từ các cuộc chiến gần đây, xây dựng các giải pháp phù hợp với đặc thù riêng của Việt Nam.
Thứ năm, Việt Nam cần đẩy nhanh quá trình tăng cường năng lực tự chủ công nghiệp quốc phòng, nâng tầm tiềm lực, năng lực hậu cần trong điều kiện mới. Thông qua việc hợp tác quốc tế về quốc phòng cùng việc tự nghiên cứu, phát triển, từng bước đạt được mục tiêu tự chủ chiến lược trên lĩnh vực quốc phòng an ninh. Ưu tiên các thương vụ mua sắm quốc phòng kèm theo chuyển giao công nghệ, hạn chế tối đa các ràng buộc chính trị phát sinh từ hợp tác quốc phòng. Đối với công tác hậu cần, cần phát triển mạng lưới hậu cần có tính phân tán, cơ động, có chiều sâu, phù hợp với các ưu tiên chiến lược trong từng giai đoạn cụ thể, tiếp tục hoàn thiện, đa dạng hoá các phương thức vận chuyển, đảm bảo quy trình sản xuất – cung ứng luôn thông suốt phục vụ nhu cầu bảo vệ Tổ quốc. Để làm được điều đó, Việt Nam cần quyết tâm triển khai hiện đại hoá các tuyến giao thông chiến lược: trên không – trên bộ – trên biển, phát triển logistics lưỡng dụng.
Thứ sáu, tăng cường hợp tác quốc tế về học tập kinh nghiệm, nghiên cứu, huấn luyện tác chiến trên các lĩnh vực mới nổi như: kiểm soát trí tuệ nhân tạo quân sự, ứng phó với tương lai “robot hoá chiến tranh”, tác chiến hệ thống, tác chiến đa miền… Mặc dù Việt Nam đang phát triển trong bối cảnh hoà bình, nhưng để chuẩn bị ứng phó cho chiến tranh hiện đại trong tương lai, các kinh nghiệm từ chính các đối tác đang có những hoạt động quân sự thực tế là điều rất quan trọng. Trước mắt, có thể thúc đẩy các hoạt động hợp tác nghiên cứu khoa học quân sự, lịch sử quân sự, nghiên cứu học thuyết quân sự đơn thuần; gia tăng gửi học viên đi học tập tại các trường quân sự của các nước đối tác nhằm học hỏi các kinh nghiệm quân sự mới.
Thứ bảy, tăng cường hợp tác quốc phòng đặc biệt với các đối tác then chốt trong khu vực, tạo dựng nền tảng quan hệ quan trọng nhằm đảm bảo khả năng hiện diện trong khu vực, chuẩn bị cho những kịch bản xung đột có thể xảy ra trong tương lai. Mặc dù chính sách quốc phòng của Việt Nam là “Không tham gia liên minh quân sự; không liên kết với nước này để chống nước kia; không cho nước ngoài đặt căn cứ quân sự hoặc sử dụng lãnh thổ Việt Nam để chống lại nước khác; không sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế[59]”, Việt Nam cũng có thể chủ động tạo dựng mạng lưới quan hệ quốc phòng, gợi mở các cơ chế hợp tác mang tính nền tảng cho việc gia tăng sự hiện diện quân sự trong khu vực (sử dụng các hình thức bán công khai, hoặc các dạng thức hiện diện phi quân sự). Các tập đoàn kinh tế quốc phòng có thể được sử dụng cho mục đích này.
KẾT LUẬN
Tình hình xung đột ở Trung Đông giữa Israel và đồng minh với các lực lượng vũ trang có liên hệ với Iran trong giai đoạn 10/2023 – 9/2026 cho thấy những vấn đề chính gồm: (1) Ưu thế về tình báo, không quân và công nghệ có thể tạo ra lợi thế tác chiến đáng kể nhưng khó tự nó giải quyết vấn đề chính trị. (2) Các lực lượng phi đối xứng có thể duy trì khả năng gây tiêu hao ngay cả sau khi chịu tổn thất lớn nếu còn mạng lưới hậu cần, cơ sở xã hội và khả năng tái tạo lực lượng. (3) Xung đột hiện đại ngày càng gắn kết chiến trường trên bộ, trên không, trên biển, không gian mạng, thông tin và các nút thắt kinh tế.
Tình thế hiện tại ở Trung Đông tương đối phức tạp, bên cạnh mặt trận chính giữa Mỹ, Israel với Iran, mặt trận phụ giữa Israel với các lực lượng vũ trang thân Iran cũng có những vai trò nhất định quyết định tới cục diện khu vực. Hơn nữa, tình hình xung đột đã mở rộng phạm vi tác động ra toàn cầu, đặc biệt là việc kiểm soát dòng chảy thương mại và năng lượng tại hai eo biển then chốt. Tương lai xung đột tương đối ảm đạm, khó có thể đạt được thoả thuận hoà bình, xu hướng tiếp diễn xung đột là kịch bản tất yếu sẽ xảy ra. Nhưng mức độ, quy mô xung đột vẫn sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố.
Đối với Việt Nam, giá trị tham khảo lớn nhất không nằm ở việc học hỏi thủ đoạn chiến tranh của các bên, mà ở việc củng cố sức chống chịu của hệ thống chỉ huy – thông tin, phòng không – chống UAV, hạ tầng trọng yếu, hậu cần, công nghiệp quốc phòng và an ninh hàng hải, nâng cao năng lực trên các lĩnh vực an ninh, quốc phòng mới nổi. Điều quan trọng là cần nỗ lực tạo dựng môi trường an ninh hoà bình, ổn định, phát triển hài hoà các mối quan hệ quốc tế, nâng tầm năng lực tự chủ chiến lược, thực hiện quan điểm bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.
Tác giả: Hoàng Hải
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
Tài liệu tham khảo
[1] The Times of Israel (27/6/2025). “The Israel-Iran war by the numbers, after 12 days of fighting”. https://www.timesofisrael.com/the-israel-iran-war-by-the-numbers-after-12-days-of-fighting/
[2] PBS NewsHour/AP (14/6/2026). “Palestinian death toll in Gaza tops 73,000, officials say, as Israel strikes despite ceasefire”. https://www.pbs.org/newshour/world/palestinian-death-toll-in-gaza-tops-73000-officials-say-as-israel-strikes-despite-ceasefire
[3] ACLED. “After a year of war, Hamas is militarily weakened – but far from ‘eliminated'”. https://acleddata.com/report/after-year-war-hamas-militarily-weakened-far-eliminated
[4] Chatham House (3/8/2026). “By agreeing to disarm, Hamas is trying to call Israel’s bluff in Gaza”. https://www.chathamhouse.org/2026/08/agreeing-disarm-hamas-trying-call-israels-bluff-gaza
[5] Al Jazeera (31/7/2026). “Gaza Board of Peace announces Hamas disarmament agreement: What we know”. https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/gaza-board-of-peace-announces-hamas-disarmament-agreement-what-we-know
[6] Axios (30/7/2026). “Trump touts ‘historic’ agreement to disarm Hamas, rebuild Gaza”. https://www.axios.com/2026/07/30/hamas-weapons-gaza-deal-israel-board-peace. & CNN (30/7/2026). “Trump announces Gaza breakthrough but uncertainty remains”. https://www.cnn.com/2026/07/30/politics/hamas-disarmament-agreement-trump-board-of-peace
[7] The Jerusalem Post (14/11/2023). “IDF in Gaza: Israel breaks through 10 out of 24 Hamas battalions”. https://www.jpost.com/israel-news/defense-news/article-773066
[8] Yehoshua Kalisky (2024), Hamas’s weapons arsenal: what did we start with and what is left?, https://www.inss.org.il/social_media/hamass-weapons-arsenal-what-did-we-start-with-and-what-is-left/
[9] PBS NewsHour/AP (14/6/2026). “Palestinian death toll in Gaza tops 73,000, officials say, as Israel strikes despite ceasefire”. https://www.pbs.org/newshour/world/palestinian-death-toll-in-gaza-tops-73000-officials-say-as-israel-strikes-despite-ceasefire
[10] Michael Luciano (2026), “IDF Accepts Gaza Health Ministry’s Death Toll of 71,000”. https://www.yahoo.com/news/articles/idf-accepts-gaza-health-ministry-015338372.html
[11] Al Jazeera (26/3/2026). “Details revealed of Board of Peace plan for Gaza disarmament”. https://www.aljazeera.com/news/2026/3/26/details-revealed-of-board-of-peace-plan-for-gaza-disarmament
[12] The Jerusalem Post (2026), Israel launches major reform for wounded soldiers as PTSD cases continue to surge, https://www.jpost.com/israel-news/defense-news/article-902786
[13] Najia Houssari (2024), 2024 Year in Review: Can Lebanon recover from the depredations of Israel-Hezbollah war?,https://www.arabnews.jp/en/middle-east/2024-year-in-review-can-lebanon-recover-from-the-depredations-of-israel-hezbollah-war-137584
[14] EUAA. “Overview of security dynamics related to recent developments with Israel” (Lebanon). https://www.euaa.europa.eu/print/pdf/node/29015
[15] VOV (2024), Gần 700 người chết trong chiến dịch không kích của Israel vào Lebanon, https://vov.vn/the-gioi/gan-700-nguoi-chet-trong-chien-dich-khong-kich-cua-israel-vao-lebanon-post1124600.vov
[16] TTXVN (2024), Hezbollah xác nhận thủ lĩnh Hassan Nasrallah đã thiệt mạng, https://www.qdnd.vn/quoc-te/tin-tuc/hezbollah-xac-nhan-thu-linh-hassan-nasrallah-da-thiet-mang-796516
[17] Bảo Châu (2024), Israel mở chiến dịch tấn công trên bộ vào miền Nam Lebanon, https://www.qdnd.vn/quoc-te/binh-luan/israel-mo-chien-dich-tan-cong-tren-bo-vao-mien-nam-lebanon-796911
[18] The Times of Israel (5/4/2026). “IDF admits Israel overestimated damage to Hezbollah…”. https://www.timesofisrael.com/idf-northern-command-chief-admits-israel-overestimated-damage-to-hezbollah-after-2024-war/
[19] Hezbollah lures Israeli unit into deadly ambush in south Lebanon, https://thecradle.co/articles/hezbollah-lures-israeli-unit-into-deadly-ambush-in-south-lebanon
[20] Hoàng Hải (dịch), Miền Nam Lebanon: Cuộc chiến tranh tiêu hao của Hezbollah đang định hình lại chiến trường, https://nghiencuuchienluoc.org/mien-nam-lebanon-cuoc-chien-tranh-tieu-hao-cua-hezbollah-dang-dinh-hinh-lai-chien-truong/
[21] The Times of Israel (28/11/2024). “Hezbollah said to estimate up to 4,000 fighters killed in war it initiated”. https://www.timesofisrael.com/hezbollah-said-to-estimate-up-to-4000-fighters-may-have-been-killed-in-war/
[22] Ynetnews (3/6/2026). “Report: Hezbollah knew war with Israel as inevitable and rearmed for months”. https://www.ynetnews.com/article/rj86wjot11l
[23] The Jerusalem Post (15/3/2026). “IDF has destroyed 85-90% of Hezbollah rocket arsenal”. https://www.jpost.com/israel-news/defense-news/article-890003
[24] Ynetnews (3/6/2026). “Report: Hezbollah knew war with Israel as inevitable and rearmed for months”. https://www.ynetnews.com/article/rj86wjot11l
[25] The Times of Israel (28/11/2024). “Hezbollah said to estimate up to 4,000 fighters killed in war it initiated”. https://www.timesofisrael.com/hezbollah-said-to-estimate-up-to-4000-fighters-may-have-been-killed-in-war/
[26] Ynetnews (3/6/2026). “Report: Hezbollah knew war with Israel as inevitable and rearmed for months”. https://www.ynetnews.com/article/rj86wjot11l
[27] The Jerusalem Post (15/3/2026). “IDF has destroyed 85-90% of Hezbollah rocket arsenal”. https://www.jpost.com/israel-news/defense-news/article-890003
[28] The Times of Israel (5/4/2026). “IDF admits Israel overestimated damage to Hezbollah…”. https://www.timesofisrael.com/idf-northern-command-chief-admits-israel-overestimated-damage-to-hezbollah-after-2024-war/
[29] The Jerusalem Post (15/3/2026). “IDF has destroyed 85-90% of Hezbollah rocket arsenal”. https://www.jpost.com/israel-news/defense-news/article-890003
[30] Coface (29/12/2025). “Houthi attacks in the Red Sea: why maritime trade is still not smooth sailing”. https://www.coface.com/news-economy-and-insights/houthi-attacks-in-the-red-sea-why-maritime-trade-is-still-not-smooth-sailing
[31] PV/VOV-Cairo (2024), Chiến sự Trung Đông: Mỹ – Anh tiếp tục không kích vào Yemen, https://vov.vn/the-gioi/chien-su-trung-dong-my-anh-tiep-tuc-khong-kich-vao-yemen-post1072772.vov
[32] gCaptain (7/1/2026). “Suez Canal Traffic Stalls at 60% Below Normal Despite 100 Days Without Houthi Attacks” (theo BIMCO). https://gcaptain.com/suez-canal-traffic-stalls-at-60-below-normal-despite-100-days-without-houthi-attacks/
[33] Thanh Tâm (2026), Houthi tuyên bố ‘đã đặt ngón tay lên cò súng’, https://vnexpress.net/houthi-tuyen-bo-da-dat-ngon-tay-len-co-sung-5055744.html
[34] Bá Thi/VOV-Cairo (2026), Sân bay Sanaa bị tập kích, nguy cơ nội chiến ở Yemen bùng phát trở lại, https://vov.vn/the-gioi/san-bay-sanaa-bi-tap-kich-nguy-co-noi-chien-o-yemen-bung-phat-tro-lai-post1315002.vov
[35] Al Jazeera (12/8/2026 và 24/8/2026). “Six killed in Houthi attack on Bab al-Mandeb ship…”; “Yemen’s Houthis report attack on Saudi oil tanker in Red Sea”. https://www.aljazeera.com/news/2026/8/12/six-killed-in-houthi-attack-on-bab-al-mandeb-ship-yemens-government-says ; https://www.aljazeera.com/news/2026/8/24/yemens-houthis-report-attack-on-saudi-ship
[36] Council on Foreign Relations, Global Conflict Tracker. “Conflict With Iran”; “Conflict in Yemen and the Red Sea” (truy cập 9/2026). https://www.cfr.org/global-conflict-tracker/conflict/confrontation-between-united-states-and-iran ; https://www.cfr.org/global-conflict-tracker/conflict/war-yemen
[37] Rory Sullivan and News Agencies (2026), Israel launches series of strikes on Yemen’s Red Sea port of Hodeidah, https://www.aljazeera.com/news/2025/9/16/israeli-military-attacks-yemens-red-sea-port-hodeidah-houthi-linked-tv
[38] Fortune/AP (28/3/2026). “Iran-backed Houthis claim first missile launch on Israel…”. https://fortune.com/2026/03/28/iran-backed-houthis-first-missile-launch-israel-ships-red-sea-traffic-suez-canal/ & PBS NewsHour/AP (29/3/2026). “A Houthi missile attack on Israel raises concerns about Red Sea shipping routes being blocked”. https://www.pbs.org/newshour/world/a-houthi-missile-attack-on-israel-raises-concerns-about-red-sea-shipping-routes-being-blocked
[39] The Washington Institute (12/2024). “Houthi Shipping Attacks: Patterns and Expectations for 2025”. https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/houthi-shipping-attacks-patterns-and-expectations-2025
[40] gCaptain (7/1/2026). “Suez Canal Traffic Stalls at 60% Below Normal Despite 100 Days Without Houthi Attacks” (theo BIMCO). https://gcaptain.com/suez-canal-traffic-stalls-at-60-below-normal-despite-100-days-without-houthi-attacks/
[41] The Washington Institute (12/2024). “Houthi Shipping Attacks: Patterns and Expectations for 2025”. https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/houthi-shipping-attacks-patterns-and-expectations-2025
[42] gCaptain (4/2026). “Red Sea Corridor Slips Back into Crisis as Houthi Threats Resurface”. https://gcaptain.com/red-sea-corridor-slips-back-into-crisis-as-houthi-threats-resurface/
[43] Ari Rabinovitch (2023), Israel’s Eilat Port sees 85% drop in activity amid Red Sea Houthi attacks, https://www.reuters.com/world/middle-east/israels-eilat-port-sees-85-drop-activity-amid-red-sea-houthi-attacks-2023-12-21/
[44] Tarek Chouiref (2025), Israel’s Eilat Port to shut down operations on July 20 amid debt crisis, https://www.aa.com.tr/en/middle-east/israel-s-eilat-port-to-shut-down-operations-on-july-20-amid-debt-crisis/3632743
[45] Bill Roggio (2025). Iran-backed Shiite militias attack US forces based in Iraq. https://www.longwarjournal.org/archives/2025/06/iran-backed-shiite-militias-attack-us-forces-based-in-iraq.php
[46] 3 U.S. Service Members Killed, Others Injured in Jordan Following Drone Attack, https://www.war.gov/News/News-Stories/Article/article/3659809/3-us-service-members-killed-others-injured-in-jordan-following-drone-attack/
[47] Idrees Ali & Phil Stewart (2024), US starts retaliatory strikes in Iraq and Syria against Iran-linked targets, https://www.reuters.com/world/us-starts-retaliatory-strikes-iraq-syria-officials-2024-02-02/
[48] FDD’s Long War Journal (1/3/2026). “Iraqi Shiite militias join the war between Israel, the US, and Iran with drone attacks”. https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/iraqi-shiite-militias-join-the-war-between-israel-the-united-states-and-iran-with-drone-attacks.php & FDD (20/3/2026). “Strikes continue hitting Iran-backed Iraqi militias, Kataib Hezbollah declares temporary US embassy ceasefire”. https://www.fdd.org/analysis/2026/03/20/strikes-continue-hitting-iran-backed-iraqi-militias-kataib-hezbollah-declares-temporary-us-embassy-ceasefire/
[49] Lina Altawell (2026), US-Israeli airstrikes target Popular Mobilization Forces sites in Iraqhttps://www.aa.com.tr/en/middle-east/us-israeli-airstrikes-target-popular-mobilization-forces-sites-in-iraq/3886408
[50] Security commander of Iraq’s Kataeb Hezbollah said killed in airstrike, https://www.timesofisrael.com/security-commander-of-iraqs-kataeb-hezbollah-said-killed-in-airstrike/
[51] Muqtada al-Sadr Separates Saraya al-Salam From Movement, Iraqi PM Urges Other Armed Groups to Follow, https://peregraf.com/index.php/en/news/11756
[52] Kata’ib Imam Ali to Surrender Weapons, Exit PMF Structure, https://www.kurdistan24.net/en/story/917632
[53] FDD (1/9/2026). “Iranian-backed militia in Iraq sets ‘conditions’ for disarmament”. https://www.fdd.org/analysis/2026/09/01/iranian-backed-militia-in-iraq-sets-conditions-for-disarmament/
[54] Syria rejects US proposal to take on roles in Lebanon, official says, https://www.turkiyetoday.com/region/syria-rejects-us-proposal-to-take-on-roles-in-lebanon-official-says-3221993
[55] The Times of Israel (5/4/2026). “IDF admits Israel overestimated damage to Hezbollah…”. https://www.timesofisrael.com/idf-northern-command-chief-admits-israel-overestimated-damage-to-hezbollah-after-2024-war/
[56] The Jerusalem Post (2026), Israel launches major reform for wounded soldiers as PTSD cases continue to surge, https://www.jpost.com/israel-news/defense-news/article-902786
[57] Emily Rose (2026), Israel sees spike in PTSD and suicide among troops as war persists, https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-sees-spike-ptsd-suicide-among-troops-war-persists-2026-01-16/
[58] Nguyễn Mạnh Tuấn (2026), “Xây dựng khu vực phòng thủ chủ động, vững chắc” – phương thức tổ chức sức mạnh bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới, https://tapchiqptd.vn/vi/quan-triet-thuc-hien-nghi-quyet/xay-dung-khu-vuc-phong-thu-chu-dong-vung-chac-phuong-thuc-to-chuc-suc-manh-bao-ve-to-quoc-/26808.html
[59] Bộ Quốc phòng Việt Nam (2019), Sách trắng Quốc phòng, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr. 25.
