Cuộc điện đàm Trump – Putin trung tuần tháng 10 vừa qua không chỉ xoay quanh việc chấm dứt chiến sự mà còn gắn liền với những lợi ích kinh tế và địa chính trị giữa hai cường quốc. Một diễn biến đáng chú ý là việc Tổng thống Donald Trump tuyên bố đạt thỏa thuận với Tổng thống Vladimir Putin về nguồn cung dầu diesel của Nga, đồng thời Mỹ tạm thời nới lỏng một số hạn chế liên quan đến xuất khẩu mặt hàng này. Động thái trên được Mỹ lý giải bằng mục tiêu bổ sung nguồn cung và kiềm chế giá nhiên liệu, nhưng cũng làm dấy lên tranh cãi về hiệu quả của các biện pháp gây sức ép kinh tế lên Nga. Đối với Nga, việc khôi phục một phần cơ hội tiếp cận thị trường năng lượng có thể mang lại lợi ích kinh tế và gia tăng vị thế trong đàm phán. Ngược lại, Ukraine lo ngại nguồn thu từ năng lượng sẽ giúp Nga duy trì năng lực quân sự và kéo dài xung đột. Diễn biến này cho thấy chính sách của Mỹ đang đứng trước sự giằng co giữa lợi ích kinh tế trong nước, mục tiêu ngoại giao và cam kết hỗ trợ Ukraine. Đồng thời, các nước châu Âu phải tính toán lại chiến lược an ninh năng lượng và quan hệ với Mỹ. Trên bình diện quốc tế, vấn đề đặt ra là liệu hợp tác năng lượng có thể trở thành công cụ thúc đẩy hòa bình hay sẽ làm suy yếu sức ép đối với Nga. Vì vậy, nghiên cứu đàm phán Trump – Putin giúp làm rõ mối liên hệ giữa năng lượng, trừng phạt kinh tế, an ninh châu Âu và sự vận động của trật tự thế giới hiện nay.
Bước tiến mới sau cuộc điện đàm
Trong bối cảnh chiến sự tiếp diễn, các cuộc tiếp xúc giữa Mỹ và Nga đang chịu tác động đồng thời từ tình hình quân sự, những bất đồng về điều kiện hòa bình và áp lực kinh tế trong nước của các bên. Cuộc điện đàm giữa Trump và Putin ngày 9/10/2026 đã mở ra những chuyển biến mới. Phía Nga cho rằng các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái của Ukraine đã ảnh hưởng đến khả năng khôi phục tiến trình thương lượng ngay lập tức, trong khi phía Mỹ tiếp tục tìm kiếm phương án đưa các bên trở lại bàn đàm phán. Những diễn biến này cho thấy ngoại giao vẫn là một kênh quan trọng để kiểm soát xung đột, nhưng khả năng đạt được đồng thuận thực chất chưa thể được bảo đảm.
Một điểm đáng chú ý trong tháng 10 là việc vấn đề năng lượng ngày càng gắn chặt với các tính toán ngoại giao giữa Mỹ và Nga. Ngày 9/10, Trump tuyên bố đạt thỏa thuận với Putin về việc đưa dầu diesel của Nga ra thị trường Mỹ và quốc tế, trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng cao và nguồn cung năng lượng toàn cầu chịu sức ép từ những bất ổn địa chính trị. Động thái này nhanh chóng làm dấy lên tranh luận về sự cân bằng giữa mục tiêu ổn định giá nhiên liệu, lợi ích kinh tế của Mỹ và chính sách gây sức ép đối với Nga. Đối với Nga, khả năng mở rộng đầu ra cho các sản phẩm năng lượng có thể đem lại lợi ích thương mại và tạo thêm dư địa trong quan hệ với phía Mỹ. Ngược lại, những người phản đối thỏa thuận lo ngại nguồn thu từ năng lượng có thể góp phần duy trì nguồn lực tài chính phục vụ hoạt động quân sự của Nga. Vì vậy, thỏa thuận dầu diesel không đơn thuần là vấn đề thương mại mà còn đặt ra câu hỏi về cách Mỹ sử dụng các công cụ kinh tế trong quá trình tìm kiếm giải pháp cho xung đột.
Song song với tiếp xúc Mỹ – Nga, ngày 9 và 10/10/2026, các quan chức Mỹ, Ukraine và đại diện châu Âu đã tiến hành thảo luận tại Miami nhằm tìm kiếm những phương án mới để giảm leo thang và hướng tới chấm dứt chiến sự. Nội dung trao đổi bao gồm khả năng bảo đảm an ninh cho Ukraine, tăng cường khả năng chống chịu năng lượng, duy trì xuất khẩu ngũ cốc, cũng như các điều kiện phục hồi kinh tế và bảo đảm an ninh lâu dài cho châu Âu. Tuy nhiên, tiến trình này diễn ra trong bối cảnh bất đồng giữa Washington và Kyiv gia tăng sau khi Trump chỉ trích các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào cơ sở lọc dầu Nga và kêu gọi Kyiv thay đổi cách tiếp cận. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy khẳng định nước này sẵn sàng dừng các cuộc tấn công vào cơ sở năng lượng của Nga nếu Moskva đồng thời chấm dứt các cuộc tập kích nhằm vào hạ tầng năng lượng Ukraine. Sự khác biệt trong cách tiếp cận cho thấy các bên không chỉ phải giải quyết vấn đề ngừng bắn mà còn cần thống nhất về nguyên tắc thực thi, mức độ có đi có lại và những bảo đảm đủ tin cậy để ngăn xung đột tái diễn.
Từ những diễn biến trên, có thể thấy trọng tâm của đàm phán Trump – Putin trong tháng 10/2026 nằm ở mối quan hệ đan xen giữa ngoại giao, an ninh và lợi ích kinh tế. Phía Mỹ cần tìm kiếm một kết quả ngoại giao có thể chứng minh hiệu quả của chính sách đối ngoại, đồng thời giảm áp lực từ giá nhiên liệu và những rủi ro do xung đột kéo dài. Phía Nga có động cơ bảo vệ các lợi ích chiến lược, duy trì lợi thế thương lượng và tận dụng những khác biệt trong quan điểm của Mỹ với Ukraine cũng như các nước châu Âu. Trong khi đó, Kyiv phải tìm cách bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, duy trì sự hỗ trợ quốc tế và tránh một thỏa thuận đặt ra những điều kiện bất lợi đối với an ninh lâu dài của đất nước. Những mục tiêu này không hoàn toàn tương đồng, khiến tiến trình thương lượng dễ bị tác động bởi các tính toán riêng của từng bên.
Do đó, vấn đề cần quan tâm không chỉ là liệu Trump và Putin có thể đạt được một thỏa thuận hay không, mà còn là thỏa thuận ấy sẽ được xây dựng trên những nguyên tắc nào, có bảo đảm sự tham gia thực chất của Ukraine hay không và liệu các cam kết an ninh có đủ sức duy trì hòa bình lâu dài. Trong thời gian tới, khả năng tiến triển của ngoại giao sẽ phụ thuộc vào mức độ linh hoạt của các bên về điều kiện ngừng bắn, vấn đề lãnh thổ, chính sách trừng phạt và cơ chế giám sát thực thi. Đồng thời, cách xử lý quan hệ năng lượng Mỹ – Nga sẽ tiếp tục là phép thử đối với sự nhất quán trong chính sách của Mỹ và mức độ phối hợp giữa Mỹ với các đồng minh châu Âu. Những diễn biến trong tháng 10/2026 vì thế có ý nghĩa thiết thực trong việc nhận diện động lực, giới hạn và triển vọng của đàm phán Trump – Putin, qua đó làm rõ những điều kiện cần thiết để chuyển từ các tuyên bố ngoại giao sang một tiến trình hòa bình có tính khả thi và bền vững.
Hợp tác năng lượng – điều chỉnh trừng phạt: Tính toán của Mỹ và Nga trong bối cảnh hiện nay
Năng lượng nổi lên như một công cụ có khả năng tác động trực tiếp đến quan hệ Mỹ – Nga và tiến trình thương lượng về Ukraine. Ngày 9/10, Tổng thống Donald Trump công bố thỏa thuận với Vladimir Putin về việc đưa dầu diesel của Nga ra thị trường Mỹ và thị trường quốc tế, đồng thời cho biết Washington tạm thời nới lỏng các hạn chế đối với mặt hàng này. Theo thông tin được bộ ngoại giao Mỹ công bố, lượng dầu diesel được đề cập ban đầu vượt 300.000 tấn, tương đương khoảng 2,25 triệu thùng nhiên liệu; các lô hàng bổ sung cũng được dự kiến trong những tháng tiếp theo. Động thái này diễn ra khi giá diesel tại Mỹ tăng mạnh, tạo sức ép đối với chi phí vận tải, sản xuất nông nghiệp và hoạt động kinh doanh. Vì vậy, quyết định của Nhà Trắng không chỉ liên quan đến việc bổ sung nguồn cung mà còn phản ánh yêu cầu xử lý một vấn đề kinh tế có ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân và môi trường chính trị trong nước.
Xét từ lợi ích của phía Mỹ, việc tiếp cận thêm nguồn nhiên liệu có thể giúp giảm bớt áp lực đối với thị trường trong ngắn hạn, đặc biệt khi chi phí diesel tăng cao đang tác động đến nhiều ngành kinh tế. Nhiên liệu này giữ vai trò quan trọng đối với vận tải hàng hóa đường bộ, máy móc nông nghiệp và chuỗi cung ứng công nghiệp. Do đó, biến động giá có thể lan truyền sang giá lương thực và nhiều mặt hàng thiết yếu. Chính quyền Trump có động cơ tìm kiếm giải pháp nhanh nhằm hạn chế tác động kinh tế trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Quốc hội Mỹ ngày 3/11/2026. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của thỏa thuận vẫn còn là vấn đề cần theo dõi. Các chuyên gia thị trường cho rằng lượng nhiên liệu bổ sung khó có thể tạo ra sự sụt giảm giá bền vững, bởi quy mô này còn hạn chế so với nhu cầu và lượng dầu diesel Nga thường xuất khẩu khi hoạt động lọc dầu không bị gián đoạn. Điều đó cho thấy lợi ích trước mắt về nguồn cung chưa chắc tương xứng với những hệ quả ngoại giao và chiến lược mà Mỹ phải đối mặt.
Ở chiều ngược lại, phía Nga có thể thu được những lợi ích đáng kể từ việc mở rộng khả năng tiêu thụ sản phẩm năng lượng. Doanh thu từ dầu mỏ và các sản phẩm lọc dầu có ý nghĩa đối với ngân sách Nga, hoạt động của doanh nghiệp năng lượng và khả năng duy trì nguồn lực phục vụ các mục tiêu quốc gia. Việc mở rộng thị trường tiêu thụ và khôi phục các kênh xuất khẩu tạo ra những tác động tích cực. Thỏa thuận được công bố trong tháng 10 vì thế có thể tạo thêm cơ hội kinh tế cho Nga, đồng thời phát đi tín hiệu rằng Mỹ sẵn sàng điều chỉnh một số biện pháp hạn chế khi lợi ích năng lượng của Mỹ bị đặt dưới sức ép. Dù vậy, không nên đồng nhất việc nới lỏng có giới hạn đối với dầu diesel với việc dỡ bỏ toàn bộ các biện pháp trừng phạt. Giá trị chiến lược của động thái này còn phụ thuộc vào phạm vi giấy phép, thời hạn áp dụng, doanh nghiệp được hưởng lợi và khả năng các lô hàng thực sự được vận chuyển.
Một khía cạnh quan trọng hơn nằm ở mối liên hệ giữa hợp tác năng lượng và yêu cầu điều chỉnh chính sách trừng phạt. Theo thông tin do bộ ngoại giao công khai ngày 9/10, các quan chức Mỹ và Ukraine nắm được nội dung trao đổi cho biết Nga đã đề nghị Mỹ nới lỏng một số biện pháp hạn chế để đổi lấy khả năng đạt được thỏa thuận ngừng tấn công hạ tầng năng lượng. Nga cũng được cho là muốn gắn sáng kiến này với một thỏa thuận ngừng bắn tại Biển Đen. Tuy nhiên, phạm vi trừng phạt mà Nga mong muốn được nới lỏng chưa được xác định rõ, và những thông tin về thương lượng này không đồng nghĩa với việc hai bên đã đạt được một thỏa thuận ngừng bắn toàn diện. Diễn biến cho thấy Nga có thể sử dụng các vấn đề thiết thực như bảo vệ cơ sở năng lượng và duy trì xuất khẩu để thúc đẩy yêu cầu về lợi ích kinh tế. Đối với Mỹ, việc xem xét những yêu cầu đó đặt ra bài toán khó: làm thế nào tạo động lực cho Moskva giảm leo thang mà không trao cho Nga những lợi ích có thể làm suy yếu sức ép quốc tế.
Vấn đề này trở nên phức tạp hơn khi các biện pháp trừng phạt không chỉ nhằm hạn chế thương mại mà còn hướng đến giảm nguồn tài chính và khả năng tiếp cận công nghệ của Nga. Ngày 7/10/2026, các thượng nghị sĩ Mỹ thuộc cả hai đảng đã thúc giục chính quyền đẩy nhanh việc thực thi những biện pháp mới, đặc biệt đối với đội tàu chở dầu bị nghi sử dụng để né tránh trừng phạt, các mạng lưới tài chính và những hoạt động cung ứng công nghệ có thể hỗ trợ năng lực quân sự của Moskva. Điều này cho thấy ngay trong nội bộ Washington cũng tồn tại sự khác biệt về cách sử dụng sức ép kinh tế. Một bên ưu tiên tính linh hoạt, sẵn sàng điều chỉnh hạn chế để đạt mục tiêu trước mắt về giá nhiên liệu và ngoại giao; bên còn lại nhấn mạnh việc duy trì sức ép nhằm hạn chế nguồn lực phục vụ chiến sự. Sự khác biệt đó có thể ảnh hưởng đến tính nhất quán của chính sách Mỹ, đồng thời khiến Nga có thêm cơ hội đánh giá mức độ sẵn sàng nhượng bộ của Mỹ trong từng lĩnh vực.
Từ góc độ địa chính trị, quyết định liên quan đến dầu diesel còn tác động đến quan hệ giữa Mỹ với Ukraine và các đồng minh châu Âu. Tổng thống Volodymyr Zelenskyy đã chỉ trích động thái này, cho rằng việc tạo điều kiện cho Nga xuất khẩu nhiên liệu trong khi các cuộc tấn công vẫn tiếp diễn có thể giúp Moskva duy trì nguồn thu và làm suy yếu nỗ lực gây sức ép. Ukraine đồng thời tuyên bố sẵn sàng dừng các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu Nga nếu Moskva chấm dứt những cuộc tập kích nhằm vào hạ tầng năng lượng của Ukraine. Điều kiện có đi có lại này phản ánh sự khác biệt căn bản giữa cách tiếp cận của Kyiv và Washington: Ukraine ưu tiên bảo đảm an ninh và hạn chế nguồn lực của đối phương, trong khi chính quyền Trump nhấn mạnh nhu cầu giảm giá nhiên liệu và thúc đẩy một kết quả ngoại giao. Trong khi đó, các đồng minh châu Âu bày tỏ quan ngại về việc nới lỏng hạn chế, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì sức ép kinh tế đối với Nga. Nếu các chính sách của Mỹ và châu Âu thiếu sự phối hợp, khả năng hình thành một lập trường thống nhất trong đàm phán sẽ bị ảnh hưởng.
Bên cạnh những tác động trực tiếp, việc sử dụng năng lượng như một công cụ thương lượng cũng đặt ra câu hỏi về mức độ hiệu quả của các nhượng bộ kinh tế. Nếu việc nới lỏng trừng phạt chỉ đem lại lợi ích thương mại cho Nga mà không tạo ra cam kết giảm tấn công có thể kiểm chứng, Washington có nguy cơ làm suy giảm sức ép mà mình đang sử dụng để thúc đẩy giải pháp hòa bình. Ngược lại, nếu các điều kiện được xác định rõ ràng, có thời hạn và gắn với việc thực hiện những nghĩa vụ cụ thể, các biện pháp kinh tế có thể trở thành một phần của cơ chế khuyến khích giảm leo thang. Vấn đề then chốt nằm ở khả năng giám sát, xác minh và áp dụng trở lại các biện pháp hạn chế khi cam kết bị vi phạm. Đối với Nga, việc nhận được lợi ích kinh tế mà không phải điều chỉnh đáng kể hành động trên thực địa sẽ làm tăng lợi thế thương lượng; còn nếu những lợi ích đó được gắn với các nghĩa vụ cụ thể, Moskva sẽ phải cân nhắc kỹ hơn giữa lợi ích thương mại và mục tiêu chiến lược.
Nhìn chung, các diễn biến trong tháng 10/2026 cho thấy quan hệ Mỹ – Nga đang được định hình bởi sự đan xen giữa nhu cầu kinh tế trước mắt và mục tiêu địa chính trị dài hạn. Washington tìm cách kiểm soát giá nhiên liệu, duy trì khả năng chủ động trong ngoại giao và thúc đẩy chấm dứt chiến sự, nhưng đồng thời phải đối diện với áp lực từ Quốc hội, Ukraine và các đồng minh châu Âu. Moskva có cơ hội tận dụng nhu cầu năng lượng của Mỹ để mở rộng không gian thương lượng, tìm kiếm sự nới lỏng trừng phạt và bảo vệ nguồn thu xuất khẩu. Tuy nhiên, hợp tác trong lĩnh vực nhiên liệu không tự động chuyển hóa thành tiến triển trong vấn đề Ukraine. Khả năng đạt được kết quả thực chất sẽ phụ thuộc vào việc các lợi ích kinh tế có được gắn với những cam kết an ninh rõ ràng hay không, cũng như mức độ sẵn sàng chấp nhận các cơ chế kiểm chứng từ tất cả các bên. Đây chính là điểm quyết định liệu năng lượng trở thành cầu nối thúc đẩy ngoại giao hay tiếp tục là công cụ cạnh tranh trong quan hệ giữa các cường quốc.
Tác động từ cuộc điện đàm và các thoả thuận Trump – Putin
Những diễn biến trong tháng 10/2026 cho thấy tiến trình đàm phán giữa Donald Trump và Vladimir Putin đang tạo ra sức ép đáng kể đối với môi trường an ninh châu Âu, đồng thời đặt các đồng minh phương Tây trước yêu cầu điều chỉnh chiến lược. Cuộc điện đàm giữa hai nhà lãnh đạo ngày 9/10 chưa mở đường cho việc nối lại ngay lập tức các cuộc thương lượng ba bên về Ukraine. Cùng thời điểm, việc Mỹ công bố thỏa thuận cung ứng dầu diesel của Nga và điều chỉnh một số hạn chế liên quan đến nhiên liệu đã làm gia tăng tranh luận về mức độ thống nhất trong chính sách của Mỹ đối với Nga. Đặc biệt, ngày 11/10, Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul tái khẳng định sự ủng hộ đối với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy, trong bối cảnh những phát biểu của Trump về việc thay thế nhà lãnh đạo Ukraine làm gia tăng căng thẳng giữa Mỹ và Đức. Đức nhấn mạnh cần tiếp tục gây sức ép lên Nga để đưa nước này trở lại bàn đàm phán, thay vì làm suy giảm các công cụ tạo áp lực hiện có. Những phản ứng trên cho thấy bất đồng về phương thức giải quyết xung đột đang chuyển thành một phép thử đối với sự gắn kết chính trị và chiến lược giữa các nước phương Tây.
Trước hết, đối với an ninh châu Âu, những diễn biến này thúc đẩy NATO và các thành viên châu Âu xem xét lại mức độ tự chủ trong bảo đảm quốc phòng. Ngày 8/10, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tiếp tục kêu gọi các đồng minh NATO tăng chi tiêu quốc phòng, cho rằng năng lực răn đe của liên minh phụ thuộc vào sự đóng góp thực chất của tất cả thành viên. Quan điểm này phản ánh yêu cầu phía Mỹ muốn châu Âu chia sẻ nhiều hơn trách nhiệm tài chính và quân sự, trong khi các chính phủ châu Âu phải đồng thời giải quyết những sức ép về ngân sách, kinh tế và an sinh xã hội. Trong điều kiện chưa thể dự đoán chính xác kết quả thương lượng Mỹ – Nga, việc tăng cường năng lực phòng không, hệ thống cảnh báo sớm, khả năng chống thiết bị bay không người lái và bảo vệ cơ sở hạ tầng trọng yếu trở thành những ưu tiên thiết thực. Các nước nằm gần Nga và Ukraine có thêm lý do để củng cố năng lực phòng thủ quốc gia, trong khi những thành viên có tiềm lực lớn như Đức, Pháp và Ba Lan phải cân nhắc vai trò dẫn dắt trong bảo đảm an ninh khu vực. Như vậy, dù đàm phán có thể mở ra cơ hội giảm xung đột, châu Âu vẫn không thể dựa hoàn toàn vào triển vọng đạt được thỏa thuận để quyết định mức độ chuẩn bị quốc phòng.
Bên cạnh nguy cơ quân sự trực tiếp, các hoạt động gây sức ép dưới ngưỡng chiến tranh cũng trở thành mối quan tâm ngày càng lớn. Ngày 5/10, Đại diện cấp cao của Liên minh châu Âu về chính sách đối ngoại Kaja Kallas cảnh báo về những nguy cơ liên quan đến hoạt động mạng, phá hoại và các vụ vi phạm không phận tại châu Âu. Những vấn đề này cho thấy an ninh khu vực không chỉ phụ thuộc vào tình hình trên chiến trường Ukraine mà còn liên quan đến khả năng bảo vệ hệ thống thông tin, giao thông, năng lượng và các công trình thiết yếu. Trong thời gian tới, NATO có thể tiếp tục ưu tiên chia sẻ thông tin tình báo, phối hợp phòng thủ mạng và tăng cường khả năng phản ứng nhanh trước những sự cố xuyên biên giới. Tuy nhiên, việc xác định trách nhiệm, lựa chọn biện pháp đáp trả và tránh leo thang ngoài dự kiến vẫn là những thách thức đáng kể. Nếu tiến trình thương lượng không tạo ra cơ chế giảm căng thẳng đáng tin cậy, châu Âu sẽ phải duy trì trạng thái cảnh giác cao ngay cả khi các bên tuyên bố sẵn sàng hướng tới hòa bình.
Đối với Ukraine, đàm phán giữa Trump và Putin đặt ra yêu cầu vừa duy trì năng lực tự vệ, vừa bảo đảm tiếng nói của Kyiv trong mọi thỏa thuận liên quan đến tương lai đất nước. Cuộc gặp giữa các quan chức Mỹ, Ukraine và đại diện châu Âu tại Miami ngày 9/10 hướng tới xây dựng một đề xuất chung nhằm thúc đẩy chấm dứt chiến sự, trong đó có các vấn đề về bảo đảm an ninh và phục hồi sau xung đột. Tuy nhiên, những khác biệt giữa Washington và Kyiv về việc tấn công các cơ sở năng lượng cho thấy sự đồng thuận vẫn chưa vững chắc. Zelenskyy khẳng định Ukraine sẵn sàng dừng các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu Nga nếu Moskva chấm dứt những cuộc tập kích vào hạ tầng năng lượng của Ukraine. Lập trường này nhấn mạnh nguyên tắc có đi có lại, thay vì chấp nhận những hạn chế đơn phương có thể làm giảm khả năng tự vệ của đất nước.
Về lâu dài, vị thế của Ukraine sẽ không chỉ được quyết định bởi kết quả đàm phán giữa hai nhà lãnh đạo Mỹ và Nga mà còn phụ thuộc vào khả năng duy trì lực lượng quốc phòng, sự hỗ trợ từ châu Âu và những bảo đảm an ninh có thể thực thi. NATO khẳng định trên trang thông tin cập nhật ngày 8/10 rằng liên minh tiếp tục hỗ trợ Ukraine nâng cao năng lực phòng thủ và cho rằng một thỏa thuận hòa bình bền vững cần đi kèm những bảo đảm đủ mạnh để ngăn chặn các cuộc tấn công trong tương lai. Điều đó cho thấy việc đạt được lệnh ngừng bắn, dù cần thiết, chưa thể tự động giải quyết những bất đồng về lãnh thổ, chủ quyền và định hướng an ninh của Ukraine. Nếu Kyiv bị đặt trước một thỏa thuận thiếu cơ chế giám sát hoặc không có phương án ứng phó khi cam kết bị vi phạm, nguy cơ xung đột tái diễn vẫn sẽ tồn tại. Ngược lại, nếu Ukraine được tham gia thực chất vào tiến trình thương lượng và nhận được những bảo đảm đáng tin cậy, khả năng chuyển từ ngừng bắn sang ổn định lâu dài sẽ được cải thiện.
Một hệ quả khác là quan hệ xuyên Đại Tây Dương có thể bước vào giai đoạn điều chỉnh đáng kể. Việc Mỹ ưu tiên tìm kiếm thỏa thuận với Moskva, trong khi Đức và một số đối tác châu Âu nhấn mạnh yêu cầu duy trì sức ép, cho thấy các đồng minh chưa hoàn toàn thống nhất về cách kết hợp ngoại giao với biện pháp răn đe. Sự khác biệt không nhất thiết dẫn đến sự tan rã của NATO, nhưng có thể làm phức tạp quá trình xây dựng lập trường chung, phân bổ nguồn lực và thống nhất điều kiện đối với Nga. Các nước châu Âu vì thế có động cơ tăng cường phối hợp về quốc phòng, mở rộng năng lực sản xuất vũ khí và xây dựng những cơ chế hỗ trợ Ukraine ít phụ thuộc hơn vào các quyết định thay đổi từ Washington. Trong khi đó, Mỹ vẫn giữ vai trò quan trọng đối với năng lực quân sự, tình báo và sức răn đe của liên minh. Thách thức đặt ra là làm thế nào để châu Âu tăng khả năng tự chủ mà không làm suy yếu quan hệ hợp tác xuyên Đại Tây Dương vốn có ý nghĩa thiết yếu đối với an ninh chung.
Trên bình diện quốc tế, những diễn biến tháng 10/2026 còn phản ánh sự cạnh tranh giữa các cách tiếp cận khác nhau trong việc định hình trật tự thế giới. Nếu Washington và Moskva đạt được thỏa thuận dựa trên việc trao đổi các nhượng bộ về kinh tế, an ninh và lãnh thổ, kết quả đó có thể tạo ra tiền lệ về vai trò của các cường quốc trong giải quyết xung đột. Tuy nhiên, một thỏa thuận chỉ bền vững khi tôn trọng chủ quyền của các bên liên quan, có cơ chế thực thi rõ ràng và không biến lợi ích của một quốc gia thành cái giá phải trả cho an ninh của quốc gia khác. Nếu các quyết định quan trọng về Ukraine được đưa ra mà thiếu sự tham gia thực chất của Kyiv, niềm tin của những quốc gia nhỏ và vừa vào các cơ chế bảo đảm an ninh quốc tế có thể bị suy giảm. Ngược lại, một tiến trình ngoại giao có sự tham gia của Ukraine, Mỹ, Nga và các đối tác châu Âu sẽ tạo điều kiện xây dựng một khuôn khổ ổn định hơn, đồng thời hạn chế nguy cơ những bất đồng hiện tại lan rộng thành đối đầu giữa các khối quyền lực.
Trong thời gian tới, có thể xem xét ba kịch bản chính. Kịch bản thứ nhất là các bên đạt được thỏa thuận ngừng bắn từng phần, bắt đầu từ việc bảo vệ hạ tầng năng lượng, giảm các cuộc tấn công và thiết lập cơ chế giám sát. Đây sẽ là bước tiến thực tế, nhưng cần được hỗ trợ bởi những cam kết an ninh và phương án xử lý vi phạm. Kịch bản thứ hai là đàm phán tiếp tục đình trệ do bất đồng về lãnh thổ, trừng phạt và điều kiện bảo đảm an ninh; khi đó, NATO nhiều khả năng duy trì mức độ cảnh giác cao, còn châu Âu tiếp tục tăng cường năng lực quốc phòng và hỗ trợ Ukraine. Kịch bản thứ ba là quan hệ Mỹ – Nga có những bước cải thiện trong lĩnh vực năng lượng và kinh tế nhưng chưa đạt được tiến triển tương ứng về chính trị quân sự. Trong trường hợp này, sự khác biệt giữa Mỹ với các đồng minh châu Âu có thể gia tăng, khiến việc phối hợp chính sách đối với Nga trở nên khó khăn hơn. Đây là các khả năng phân tích chứ không phải những kết quả đã được xác nhận mức độ hiện thực hóa của từng kịch bản sẽ phụ thuộc vào hành động cụ thể và mức độ tuân thủ cam kết của các bên.
Nhìn chung, những diễn biến trong tháng 10/2026 cho thấy đàm phán Trump – Putin không chỉ là nỗ lực tìm kiếm giải pháp cho xung đột Nga – Ukraine mà còn tác động đến cấu trúc an ninh châu Âu, quan hệ xuyên Đại Tây Dương và cán cân quyền lực quốc tế. Triển vọng hòa bình phụ thuộc vào khả năng dung hòa lợi ích của các cường quốc với yêu cầu bảo vệ chủ quyền và an ninh của Ukraine, đồng thời xây dựng cơ chế thực thi đủ tin cậy. Đối với NATO và các nước châu Âu, yêu cầu trước mắt là duy trì đoàn kết, tăng năng lực phòng thủ và chuẩn bị cho nhiều khả năng khác nhau thay vì đặt cược toàn bộ vào một thỏa thuận chưa hình thành. Trên bình diện rộng hơn, kết quả của tiến trình này sẽ là phép thử đối với khả năng giải quyết xung đột bằng ngoại giao trong điều kiện cạnh tranh chiến lược ngày càng phức tạp. Một nền hòa bình có tính bền vững cần vượt ra ngoài những thỏa hiệp ngắn hạn, hướng tới cơ chế bảo đảm an ninh rõ ràng, sự tham gia của các bên liên quan và nguyên tắc tôn trọng luật pháp quốc tế. Đây sẽ là yếu tố quyết định liệu các cuộc đàm phán hiện nay có thể góp phần ổn định châu Âu hay chỉ tạo ra một khoảng lặng tạm thời trước những căng thẳng mới.
Tác giả: Nam Minh
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
Tài liệu tham khảo:
- Bo Erickson, Timothy Gardner and Jarrett Renshaw (9 – 10 – 2026). Trump says Russia to supply diesel to US and global markets, https://www.reuters.com/business/energy/trump-big-announcement-coming-up-diesel-2026-10-09/
- Lisa Mascaro (7 – 10 – 2026). Senators push the Trump administration to act swiftly on Russian sanctions to help Ukraine, https://apnews.com/article/ukraine-war-russia-sanctions-trump-congress-b322eec6b33610ebf4048daa5d621483
- Tim Zadorozhnyy, Jimmy Rushton (9 – 10 – 2026). Exclusive: Putin puts a price on Trump’s Ukraine energy truce — Kyiv fears the cost, https://kyivindependent.com/putin-puts-a-price-on-trumps-ukraine-energy-truce/
- Reuters (11 – 10 – 2026). Germany backs Ukraine’s Zelenskiy after Trump’s call for his removal, https://www.reuters.com/world/germany-backs-ukraines-zelenskiy-after-trumps-call-his-removal-2026-10-11/
- Reuters (11 – 10 – 2026). Ukraine will stop hitting refineries if Russia halts energy attacks, Zelenskiy says, https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-will-halt-strikes-refineries-if-russia-stops-energy-attacks-zelenskiy-2026-10-11/
- NATO (8 – 10 – 2026). Relations with Ukraine, https://www.nato.int/en/what-we-do/partnerships-and-cooperation/relations-with-ukraine
- Matthew Lee and Barry Hatton (8 – 10 – 2026). Rubio says US pressure on NATO allies to boost defense spending is ‘not hostile’, https://apnews.com/article/rubio-europe-portugal-greece-6b21651fdb610bc3aadb0020efff7288
