Tóm tắt: Chiến lược Quốc phòng Mỹ 2026 (National Defense Strategy – NDS 2026) phản ánh một sự điều chỉnh căn bản trong tư duy an ninh của Washington trước bối cảnh cạnh tranh quyền lực ngày càng gay gắt. Bài viết này phân tích NDS 2026 như một chỉ dấu cho quá trình “bình thường hóa” kịch bản đối đầu quân sự lâu dài trong trật tự quốc tế đương đại. Thông qua việc xác định Trung Quốc là mối đe dọa định hình chiến lược, NDS 2026 cho thấy Mỹ không còn xây dựng chiến lược dựa trên giả định về chiến tranh ngắn hạn hay thắng lợi quyết định, mà chuẩn bị cho xung đột kéo dài, phân tán và đa miền. Bài viết lập luận rằng trọng tâm của NDS 2026 nằm ở sự chuyển dịch từ răn đe nhằm tránh xung đột sang quản lý xung đột lâu dài, với vai trò ngày càng quan trọng của công nghiệp quốc phòng và mạng lưới liên minh. Qua đó, NDS 2026 không chỉ là một văn kiện quân sự, mà còn phản ánh sự hình thành của một trật tự thế giới mới, trong đó đối đầu quân sự kéo dài trở thành một đặc điểm cấu trúc của cạnh tranh cường quốc.
Từ “ngăn ngừa chiến tranh” sang “chuẩn bị cho chiến tranh kéo dài”
Chiến lược Quốc phòng Mỹ 2026 (National Defense Strategy – NDS 2026) đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong tư duy quân sự và an ninh của Washington. Nếu các văn kiện trước đây còn đặt nặng mục tiêu răn đe để tránh xung đột, NDS 2026 đã chứng minh nước Mỹ đã bước sang một giai đoạn khác: chuẩn bị nghiêm túc cho khả năng đối đầu quân sự lớn, kéo dài và mang tính hệ thống.
Điểm cốt lõi của NDS 2026 không nằm ở việc Mỹ có “muốn chiến tranh hay không”, mà ở chỗ Mỹ đã coi xung đột cường độ cao là một kịch bản có xác suất đủ lớn để phải tổ chức lại toàn bộ cấu trúc quân sự, công nghiệp và liên minh. Đây là sự thay đổi mang tính nền tảng đối với trật tự an ninh toàn cầu.
Trong lịch sử chiến lược quốc phòng Mỹ, các văn kiện National Defense Strategy (NDS) luôn phản ánh không chỉ nhận thức về mối đe dọa, mà còn tư duy của Washington về bản chất chiến tranh trong tương lai. NDS 2026 cho thấy một thay đổi căn bản: Mỹ không còn coi xung đột quân sự lớn là kịch bản cực đoan cần tránh bằng mọi giá, mà là một khả năng có tính hệ thống, cần được chuẩn bị để duy trì trong thời gian dài.
Cách tiếp cận này phản ánh sự dịch chuyển của trật tự quốc tế từ trạng thái ổn định tương đối sang cạnh tranh quyền lực kéo dài, trong đó xung đột quân sự có thể không mang tính quyết định, nhưng mang tính thường trực.
Trung Quốc – đối thủ định hình chiến tranh tương lai
Lần đầu tiên trong lịch sử các văn kiện quốc phòng hiện đại, Mỹ xác định Trung Quốc không chỉ là “đối thủ chiến lược”, mà là “pacing threat” – mối đe dọa định hình nhịp độ, quy mô và bản chất của toàn bộ kế hoạch quân sự Mỹ.
Việc “điểm mặt đặt tên” cho thấy trong tương lai, tất cả hoạt động quân sự của Mỹ sẽ xuất phát từ các hành vi leo thang căng thẳng của Trung Quốc. Và, Trung Quốc là chuẩn thước đo để Washington cân nhắc các động thái đáp trả. Điều này phản ánh những tuyên bố về cuộc xung đột Mỹ-Trung vốn được cho là phi lý sẽ trở thành một khả năng có thể xảy ra trong tương lai khi Đài Loan, Biển Đông được đang chứng kiến các động thái cường quyền từ quốc gia Đông Bắc Á.
Quan trọng hơn, NDS 2026 không xây dựng chiến lược dựa trên giả định “đánh nhanh thắng nhanh”. Ngược lại, Mỹ chuẩn bị cho xung đột kéo dài, phân tán, đa miền, trong đó không gian, không gian mạng, chuỗi cung ứng và công nghiệp quốc phòng giữ vai trò quyết định mang tính cơ bản, nền tảng trong chiến trường truyền thống.
Cách tiếp cận này phản ánh sự điều chỉnh trong tư duy chiến tranh của Mỹ: từ tìm kiếm “thắng lợi quyết định” sang quản lý xung đột lâu dài. Trong bối cảnh đó, mục tiêu chiến lược không còn là đánh bại hoàn toàn đối thủ, mà là duy trì ưu thế tương đối, ngăn chặn đối phương đạt được mục tiêu chính trị, đồng thời bảo toàn năng lực của chính mình trong thời gian dài.
Đối đầu lâu dài: từ chiến tranh quyết định sang chiến tranh tiêu hao có kiểm soát
Khi xác định việc đầu tư vào các chuỗi cung ứng và công nghiệp quốc phòng, Mỹ đã xác định một cuộc đấu dài hạn với Trung Quốc. Vũ khí công nghệ cao là cần thiết, nhưng không đủ khi Bắc Kinh đang chứng minh vị thế và năng lực sản xuất quân sự. Cuộc xung đột Thái Lan-Campuchia đã cho thấy Trung Quốc đang từng bước trình làng các vũ khí do nước này sản xuất ra thực tế. Điều này buộc Washington định hình tư duy phát triển và duy trì năng lực sản xuất quốc phòng, xem là yếu tố then chốt, mang tính sống còn của các cuộc chiến sẽ kéo dài trong tương lai.
Do đó, NDS 2026 sẽ tập trung 3 vấn đề cốt lõi: (1) tái công nghiệp hóa quốc phòng Mỹ và đồng minh; (2) xây dựng năng lực duy trì xung đột dài hạn; (3) chuẩn bị tâm thế chính trị – xã hội cho một cuộc đối đầu không kết thúc trong nhiệm kỳ tổng thống cuủa Donald Trump. Mỹ đang chuẩn bị cho một “thời kỳ chiến tranh lạnh kiểu mới, nhưng có khả năng nóng cục bộ và lặp đi lặp lại”, thay vì một cuộc chiến quyết định duy nhất. Trong đó, các cuộc xung đột khác trên thế giới sẽ là những hệ quả liên tiếp của xung đột cường quốc Mỹ-Trung và không thể giải quyết, chấm dứt sớm.
Vai trò của đối tác và liên minh trong chiến tranh kéo dài
Khác với giai đoạn Chiến tranh Lạnh, Mỹ trong NDS 2026 không còn đóng vai trò “người gánh toàn bộ chi phí chiến tranh”. Thay vào đó, Washington chuyển sang mô hình răn đe tích hợp (integrated deterrence), trong đó: (1) Mỹ giữ vai trò trung tâm chỉ huy, công nghệ và hạt nhân; (2) đồng minh và đối tác đảm nhiệm các vai trò tiền tuyến, hậu cần, sản xuất và phân tán rủi ro. Cách tiếp cận này phản ánh mô hình “trục và nan hoa” một cách rõ nét, theo đó đồng minh và “đối tác cùng chí hướng” là các “nan hoa” sẽ tự động “xoay” quanh “trục” Mỹ. Trong quá khứ, mô hình “trục và nan hoa” vốn phụ thuộc vào Mỹ là hạt nhân và đồng minh đóng vai trò phụ trợ. Trong kịch bản đối đầu quân sự lâu dài với Trung Quốc: (i) Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia trở thành trụ cột tiền phương; (ii) châu Âu đảm nhiệm chiều sâu công nghiệp và hậu cần và (iii) các đối tác ở Đông Nam Á, Ấn Độ Dương đóng vai trò không gian chiến lược trung gian. Điều này cho thấy Mỹ sẽ giảm được gánh nặng chi phí quân sự, đồng thời đối tác có thể đóng góp vai trò lớn hơn và biến xung đột thành một cuộc đấu sức toàn hệ thống, nơi Trung Quốc buộc phải phân tán nguồn lực trên nhiều mặt trận. Điều này đang được Trung Quốc triển khai rất hiệu quả liên quan đến vấn đề Đài Loan. Trong quan hệ quốc tế, khi một quốc gia bị phân tán nguồn lực, các hoạt động sẽ không còn hiệu quả. Điều này đồng thời kéo thế giới vào các cuộc phiêu lưu chiến lược mang tính lâu dài và cục bộ.
Nga, Trung Đông và sự phân tầng ưu tiên chiến lược
Trong NDS 2026, Nga vẫn là mối đe dọa nghiêm trọng, nhưng không còn là đối thủ định hình chiến lược dài hạn. Washington sẽ lựa chọn chiến lược bào mòn và kiềm chế Nga thông qua NATO và Ukraine, thay vì chuẩn bị cho một cuộc đối đầu trực tiếp, kéo dài với Moscow.
Tương tự, Iran và Triều Tiên được xếp vào nhóm mối đe dọa khu vực, cần quản lý và kiểm soát, nhưng không phải trung tâm của đối đầu quân sự dài hạn. Điều này phản ánh một sự thật chiến lược: Mỹ không đủ nguồn lực để duy trì nhiều cuộc chiến kéo dài cùng lúc và Trung Quốc là ưu tiên số một. Những ưu tiên trên cũng đã được phản ánh thông qua Chiến lược An ninh Quốc gia 2025, cho thấy các cuộc xung đột sẽ mang tính thường trực và kéo dài.
Hệ quả đối với trật tự an ninh khu vực châu Á – Thái Bình Dương
NDS 2026 cho thấy trật tự khu vực đang bước vào giai đoạn quân sự hóa âm thầm nhưng bền bỉ. Không phải bằng các cuộc chiến tổng lực, mà bằng: (i) tăng cường hiện diện quân sự; (ii) mở rộng hợp tác quốc phòng và (iii) chuẩn hóa kịch bản xung đột dài hạn. Đối với các quốc gia tầm trung, đặc biệt ở Đông Nam Á, điều này tạo ra một môi trường chiến lược phức tạp nhưng không ép buộc các quốc gia chọn phe công khai nhưng các nước sẽ dễ dàng bị lôi cuốn vào cấu trúc răn đe và chuẩn bị xung đột quy mô lớn.
Bình thường hóa đối đầu quân sự trong trật tự thế giới mới
Chiến lược Quốc phòng Mỹ 2026 phản ánh một thực tế chiến lược đáng chú ý: đối đầu quân sự lâu dài đang dần trở thành một trạng thái “bình thường” trong tư duy của các cường quốc. Mỹ không tìm kiếm chiến tranh, nhưng chấp nhận rằng chiến tranh, nếu xảy ra, sẽ không ngắn hạn, không quyết định và không dễ kết thúc. Trong bối cảnh đó, mục tiêu của chiến lược quốc phòng không còn là ngăn chặn tuyệt đối xung đột, mà là quản lý xung đột theo cách có lợi nhất cho cán cân quyền lực.
NDS 2026 vì thế có thể được xem là bản phác thảo cho một trật tự quốc tế mới, nơi hòa bình và xung đột không còn là hai trạng thái đối lập rõ ràng, mà đan xen trong một chuỗi cạnh tranh quyền lực kéo dài. Việc Mỹ chuẩn bị cho kịch bản đối đầu quân sự lâu dài không chỉ là lựa chọn chiến lược, mà còn là sự thừa nhận rằng thế giới đang bước vào một giai đoạn bất ổn có tính cấu trúc, trong đó chiến tranh không còn là ngoại lệ, mà là một phần của trật tự./.
Tác giả: Bùi Gia Kỳ
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
