Tóm tắt: Khái niệm “Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại” (Make America Great Again - MAGA) thường được nhìn nhận như một khẩu hiệu chính trị mang tính hoài niệm hoặc phản ánh sự phân cực trong nội bộ nước Mỹ. Bài viết này cho rằng, trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn ngày càng gia tăng, MAGA đã phát triển thành một khuôn khổ chiến lược có cấu trúc, được thể hiện rõ trong các văn kiện chiến lược cấp cao gần đây của Mỹ, đặc biệt là Chiến lược An ninh Quốc gia (NSS) công bố cuối năm 2025 và Chiến lược Quốc phòng năm 2026 (NDS 2026). Thay vì nhấn mạnh đến sự thống trị tuyệt đối hay ưu thế quân sự ngắn hạn, các văn kiện này tái định nghĩa “sự vĩ đại” của nước Mỹ như khả năng duy trì ưu thế tương đối và sức bền chiến lược trong một môi trường cạnh tranh mang tính hệ thống và kéo dài. Thông qua việc phân tích mối quan hệ bổ trợ giữa NSS và NDS, bài viết chỉ ra sự chuyển dịch trong tư duy chiến lược của Mỹ, từ các giả định về hội tụ tự do sang mô hình cạnh tranh dài hạn giữa các hệ thống quyền lực. Trong khi NSS xác định vai trò và ưu tiên của Washington trong một trật tự quốc tế ngày càng phân mảnh, thì NDS 2026 hiện thực hóa tầm nhìn đó bằng cách bình thường hóa khả năng đối đầu quân sự kéo dài, đặc biệt trong bối cảnh Trung Quốc được xác định là “mối đe dọa định hình” (pacing threat). Bài viết cũng nhấn mạnh tái công nghiệp hóa và khả năng tự cường trong nước như điểm giao thoa chiến lược giữa an ninh và quốc phòng. Qua đó, MAGA trong khuôn khổ NSS-NDS được hiểu không phải là sự quay lại ưu thế trong quá khứ, mà là nỗ lực tái cấu trúc nền tảng quyền lực kinh tế, quân sự và xã hội của Mỹ nhằm bảo đảm vai trò chiến lược trong một thế giới hậu đơn cực.
Hòa bình dựa trên sức mạnh qua lăng kính NSS và NDS
“Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại” (MAGA) không còn có thể hiểu như một khẩu hiệu mang tính hoài niệm hay đối kháng chính trị nội bộ. Trong các văn kiện chiến lược gần đây của Washington – đặc biệt là Chiến lược An ninh quốc gia (NSS) vào cuối năm 2025 và Chiến lược Quốc phòng vào năm 2026 (NDS 2026) – khái niệm “vĩ đại” đã được tái định nghĩa một cách thực dụng hơn: đó là khả năng duy trì ưu thế và sức bền chiến lược trong một trật tự quốc tế cạnh tranh kéo dài. Định nghĩa này cũng được nhắc đến liên tục trong suốt năm đầu tiên của nhiệm kỳ 2.0 dưới thời Tổng thống Donald Trump.
Nếu NSS trả lời câu hỏi nước Mỹ muốn trở thành ai trong thế giới mới, NDS sẽ trả lời câu hỏi Mỹ cần phải chuẩn bị gì để tồn tại và thắng thế (hoặc áp đảo) trong thế giới đó. Hai văn kiện này, khi đặt cạnh nhau, tạo thành xương sống cho tư duy “Mỹ vĩ đại trở lại” trong thế kỷ XXI dưới thời Tổng thống Donald Trump.
NSS: Từ vai trò lãnh đạo toàn cầu sang cạnh tranh hệ thống
Chiến lược an ninh quốc gia dưới thời Tổng thống Donald Trump đã thừa nhận trật tự quốc tế tự do được Mỹ dẫn dắt đang bị thách thức nghiêm trọng bởi các cường quốc xét lại, chủ yếu là đến từ các hành động của Trung Quốc. Thế giới không còn vận hành dựa trên giả định hội nhập và hợp tác, mà đang chuyển sang cạnh tranh giữa các mô hình quyền lực và quản trị.
Trong logic của NSS, nước Mỹ “vĩ đại” không còn là nước Mỹ cố gắng hiện diện ở mọi nơi, can dự vào mọi cuộc khủng hoảng, hay duy trì vai trò “người bảo đảm an ninh toàn cầu” một cách đơn phương. Thay vào đó, NSS xác định ba mục tiêu chiến lược mang tính bổ trợ lẫn nhau.
Thứ nhất, bảo vệ lợi ích cốt lõi của quốc gia được đặt ở vị trí trung tâm. Đây là nhiệm vụ tối quan trọng và xuyên suốt của mọi chủ thể trong quan hệ quốc tế, đặc biệt là các cường quốc. NSS thể hiện rõ sự chuyển dịch từ chủ nghĩa lý tưởng sang chủ nghĩa hiện thực có điều chỉnh, trong đó lợi ích quốc gia được ưu tiên hơn các cam kết mang tính phổ quát nhưng tốn kém. Trước đây, “dân chủ” và “nhân quyền”, là kim chỉ nam trong chiến lược đối ngoại của Mỹ và đồng thời là những thành tố quan trọng để xây nên “Giấc mơ Mỹ”.
Thứ hai, dẫn dắt các liên minh và đối tác cùng chí hướng, song theo cách tiếp cận linh hoạt hơn. Thay vì mô hình Mỹ là chủ thể hạt nhân gánh vác phần lớn chi phí và trách nhiệm, Washington thúc đẩy chia sẻ vai trò lãnh đạo với các đồng minh, tạo ra những tập hợp lực lượng lớn hơn, linh hoạt hơn và hiệu quả hơn về chi phí. Trước đây, việc thành lập NATO hoặc các tổ chức liên minh chặt chẽ trong Thế chiến II đã khiến Mỹ rơi vào cuộc phiêu lưu chiến lược với Liên Xô (sau là Nga) và Trung Quốc. Khi toàn cầu hóa trở thành một phần không thể thiếu của thế giới, các nước ngày càng gắn chặt với nhau về kinh tế. Do đó, việc lược giảm các quan hệ theo kiểu hình thức, máy móc sẽ giúp Mỹ vừa duy trì ảnh hưởng, vừa giảm áp lực quá tải chiến lược.
Thứ ba, ngăn chặn các đối thủ tái định hình luật chơi quốc tế theo hướng bất lợi cho Mỹ. Điều này phản ánh nhận thức rằng cạnh tranh hiện nay không chỉ diễn ra trên chiến trường, mà còn trong các thể chế, chuẩn mực và không gian công nghệ mới. Theo đó, các cuộc chiến sẽ diễn ra thường xuyên và dày đặc ở các lĩnh vực khác như văn hóa – bản sắc vốn là thành tố của quyền lực mềm.
Điểm then chốt của NSS là sự nhấn mạnh vào sức mạnh tổng hợp quốc gia, nơi kinh tế, công nghệ, xã hội và thể chế nội bộ được xem là nền tảng của an ninh quốc gia – chứ không chỉ là quân đội.
NDS 2026: Bình thường hóa đối đầu quân sự kéo dài
Nếu NSS mang tính định hướng chiến lược, NDS 2026 là văn kiện mang tính hiện thực hóa và vận hành. Lần đầu tiên, Mỹ công khai xây dựng chiến lược quốc phòng dựa trên giả định rằng đối đầu quân sự với các đối thủ ngang tầm có thể kéo dài và mang tính hệ thống, thay vì là xung đột ngắn hạn.
Trong NDS 2026, Trung Quốc được xác định là “pacing threat” – mối đe dọa định hình toàn bộ cấu trúc lực lượng, học thuyết quân sự và đầu tư quốc phòng của Mỹ. Khái niệm “pacing threat” không chỉ hàm ý một đối thủ mạnh, mà là một nhân tố có khả năng buộc Mỹ phải điều chỉnh toàn diện chiến lược và phân bổ nguồn lực trong dài hạn.
Trong quan hệ quốc tế, các “pacing threat” thường là những cường quốc có hành vi mang tính bá quyền hoặc xét lại, khiến các quốc gia khác – kể cả siêu cường, phải tái cấu trúc chính sách đối ngoại và quốc phòng. Việc Mỹ xác định Trung Quốc ở vị trí này cho thấy Washington không còn đặt cược vào khả năng tránh xung đột thông qua hội nhập kinh tế và hợp tác quốc tế, mà chuẩn bị cho một cuộc cạnh tranh tiêu hao dài hạn.
Trong bối cảnh đó, “Mỹ vĩ đại trở lại” theo NDS 2026 không phải là chiến thắng nhanh, mà là xây dựng (1) khả năng duy trì ưu thế quân sự trong thời gian dài; (2) khả năng chịu đựng tổn thất và (3) khả năng huy động toàn xã hội cho cạnh tranh chiến lược.
Tái công nghiệp hóa: Trung điểm quan trọng giữa NSS và NDS
Một điểm giao thoa rất rõ giữa NSS 2025 và NDS 2026 là sự nhấn mạnh vào tái thiết nền tảng công nghiệp và công nghệ trong nước. Toàn cầu hóa không kiểm soát đã mang lại tăng trưởng đối với nền kinh tế Mỹ, giúp Washington duy trì vai trò lãnh đạo trật tự toàn cầu trong thế kỷ XXI nhưng đồng thời làm suy yếu khả năng tự chủ chiến lược của Mỹ khi các nhà máy trong các ngành công nghiệp quan trọng được đặt tại nước ngoài, chủ yếu là các quốc gia có xu hướng đối đầu với Mỹ, khiến chênh lệch giữa các bên bị thu hẹp trong bối cảnh chiến tranh thương mại diễn ra hiện nay.
Cả hai văn kiện đều thừa nhận xuyên suốt mang tính chiến lược rằng: (1) không có ưu thế quân sự nếu thiếu nền công nghiệp vững chắc và (2) không có an ninh quốc gia nếu phụ thuộc vào chuỗi cung ứng do đối thủ kiểm soát. Các quốc gia Châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc đều vươn lên trở thành các nước phát triển, có thu nhập cao xuất phát từ nền tảng hệ thống nền công nghiệp nặng làm chủ đạo. Do đó, tái công nghiệp hóa không còn là chính sách kinh tế đơn thuần, mà trở thành mặt trận trong nước của cạnh tranh nước lớn. Theo góc nhìn này, nước Mỹ “vĩ đại” là nước Mỹ có thể tự sản xuất, tự đổi mới và tự bảo vệ mình trong những lĩnh vực sống còn. Điều này cho thấy Washington đang hướng vào trong, vốn là nền tảng quan trọng khi các quốc gia “vươn mình” trở thành cường quốc toàn cầu.
“Vĩ đại trở lại” là khôi phục sức bền chiến lược quốc gia
Một điểm rất quan trọng trong cả NSS và NDS 2026 là sự từ bỏ tư duy “đỉnh cao quyền lực”. Thay vào đó, Washington chấp nhận một thực tế ít hào nhoáng hơn nhưng bền vững hơn: cạnh tranh lâu dài là trạng thái bình thường mới. Điều này kéo theo một định nghĩa mới về sự vĩ đại: (i) Không phải là khả năng áp đặt ý chí ở khắp nơi (ii) mà là khả năng không bị đánh bại trong một cuộc chơi dài (iii) và buộc các đối thủ phải điều chỉnh hành vi khi đối chiếu sự điều chỉnh của Mỹ.
Theo nghĩa đó, MAGA trong kỷ nguyên NSS – NDS mới không còn là khẩu hiệu đối ngoại, mà là chương trình tái thiết toàn diện sức mạnh quốc gia, từ kinh tế, xã hội đến quốc phòng.
Trong quan hệ quốc tế, việc lãnh đạo/giới tinh hoa thừa nhận sự suy yếu của chính quốc, đặc biệt là các quốc gia có quyền lực và ảnh hưởng sâu rộng trên thế giới là cực kỳ hiếm gặp. Do đó, sự thay đổi nhận thức sẽ giúp “Nước Mỹ Vĩ đại trở lại”.
NSS – NDS và phiên bản “Mỹ vĩ đại” của thế kỷ XXI
Khi đặt “Make America Great Again” trong khung tư duy của NSS 2025 và NDS 2026, có thể thấy rõ một sự chuyển dịch quan trọng: từ sự vĩ đại mang tính biểu tượng sang sự vĩ đại mang tính cấu trúc.
Một nước Mỹ vĩ đại trong thế kỷ XXI là nước Mỹ có những đặc trưng gồm: (1) Có nền kinh tế đủ mạnh để làm nền tảng cho cạnh tranh chiến lược; (2) Có quân đội đủ linh hoạt cho đối đầu kéo dài; (3) Có xã hội đủ ổn định để chịu đựng sức ép; (4) Và có tầm nhìn đủ thực tế để thích nghi với thế giới hậu đơn cực.
Không phải nước Mỹ thống trị, mà là nước Mỹ không thể bị gạt ra khỏi mọi tính toán chiến lược của thế giới.
Kiểm soát nhập cư và tái thiết sức mạnh từ bên trong
“Vĩ đại trở lại” không bắt đầu từ bên ngoài
Trong nhiều thập kỷ, sức mạnh của Mỹ thường được đo bằng phạm vi hiện diện toàn cầu và khả năng can dự quân sự. Tuy nhiên, các văn kiện chiến lược gần đây của Washington – đặc biệt là Chiến lược An ninh Quốc gia (NSS) năm 2025 và Chiến lược Quốc phòng (NDS) 2026 đã cho thấy một sự điều chỉnh căn bản trong cách Mỹ định nghĩa “vĩ đại”. Thay vì nhấn mạnh quyền lực áp đảo mang tính lấn lướt, “vĩ đại” trong bối cảnh hiện nay được hiểu là khả năng duy trì sức mạnh và sức bền chiến lược trong một môi trường cạnh tranh kéo dài khi các chủ thể, đặc biệt là Trung Quốc đang rút ngắn khoảng cách phát triển với Washington.
Từ góc nhìn này, câu hỏi “làm thế nào để nước Mỹ vĩ đại trở lại” không thể được trả lời chỉ bằng các chính sách đối ngoại hay quốc phòng. Trái lại, câu trả lời phải bắt đầu từ nội bộ quốc gia – nơi ổn định xã hội, năng lực quản trị và khả năng kiểm soát lãnh thổ quyết định mức trần của sức mạnh quốc gia. Theo đó, kiểm soát nhập cư đã trở thành một trong những điểm xuất phát quan trọng nhất của tư duy “Mỹ vĩ đại trở lại” trong thế kỷ XXI, có thể xem là nền tảng đối với một nước Mỹ mới.
NSS 2025 và sự tái định vị nhập cư trong an ninh quốc gia
NSS 2025 phản ánh một sự thừa nhận mang tính chiến lược: bất ổn nội bộ là mối đe dọa nghiêm trọng nhất đối với vị thế của một cường quốc. Trong bối cảnh cạnh tranh hệ thống với các đối thủ ngang tầm và có khoảng cách gần hơn bao giờ hết, Washington không còn có thể giả định rằng sức mạnh quân sự hay kinh tế tự thân đủ để bảo đảm an ninh quốc gia. Trong quá khứ và cho đến hiện nay, nhiều quốc gia đang ở trên đỉnh cao phát triển và sụp đổ chỉ vì bất ổn nội bộ, có thể kể đến như Lybia do các yếu tố bên ngoài gây ra (chủ yếu do Mỹ).
Trong logic của NSS, nhập cư trái phép ở quy mô lớn được xem là yếu tố làm xói mòn “sức mạnh tổng hợp quốc gia” – khái niệm cốt lõi kết nối kinh tế, xã hội, thể chế và an ninh. Áp lực lên hệ thống phúc lợi, gia tăng phân cực xã hội, suy giảm hiệu quả quản trị và thách thức đối với chủ quyền lãnh thổ đều trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng hoạch định và triển khai chiến lược dài hạn.
Nhiều đồng minh của Mỹ tại Châu Âu như Đức, Pháp đều đang trải qua những bất ổn chính trị được cho có sự can dự từ bên ngoài, xuất phát từ mâu thuẫn phúc lợi của người dân trong nước đối với người nhập cư từ Châu Phi. Năm 2015 là đỉnh điểm của làn sóng người nhập cư từ Trung Đông và các nước Bắc Phi, khiến nội bộ từng nước bị chia rẽ sâu sắc và dẫn đến sự kiện “Brexit” vào năm 2016, cũng như tạo điều kiện cho đối thủ can dự rõ nét. Do đó, chính quyền Donald Trump và giới tinh hoa nước này kỳ vọng Mỹ sẽ không đi theo vết xe đổ. Vì vậy, kiểm soát nhập cư trong NSS không mang ý nghĩa phủ nhận truyền thống nhập cư của Mỹ, mà là nỗ lực bảo vệ nền tảng xã hội để Washington có thể tiếp tục mở cửa một cách bền vững. Một quốc gia không kiểm soát được biên giới sẽ khó có thể duy trì vị thế “vĩ đại” trong một trật tự quốc tế cạnh tranh khốc liệt.
NDS 2026: Nhập cư, xã hội và năng lực cạnh tranh quân sự dài hạn
Nếu NSS xác định nhập cư là vấn đề an ninh quốc gia theo nghĩa rộng, thì NDS 2026 mở rộng lập luận này sang lĩnh vực quốc phòng. Văn kiện này lần đầu tiên bình thường hóa giả định rằng Mỹ có thể phải đối mặt với đối đầu quân sự kéo dài, thay vì các xung đột ngắn hạn mang tính ngoại lệ.
Trong bối cảnh đó, “làm thế nào để nước Mỹ vĩ đại trở lại” được hiểu như bài toán về sức bền chiến lược, không phải chiến thắng nhanh. Một cuộc cạnh tranh kéo dài đòi hỏi xã hội Mỹ phải đủ ổn định để chấp nhận hy sinh, duy trì đồng thuận chính trị và huy động nguồn lực trong thời gian dài.
Nhập cư trái phép không được kiểm soát, từ góc nhìn của NDS, sẽ trực tiếp làm suy yếu năng lực cạnh tranh quốc gia. Từ ngân sách quốc phòng, hệ thống tuyển quân, cho đến niềm tin xã hội – tất cả đều chịu tác động khi nhà nước mất kiểm soát hiệu quả đối với biên giới và dân cư. Vì vậy, kiểm soát nhập cư trở thành một yếu tố gián tiếp nhưng không thể thiếu của năng lực quốc phòng trong kỷ nguyên cạnh tranh nước lớn. Trong nhiệm kỳ đầu tiên, Tổng thống Donald Trump đã yêu cầu xây dựng hàng rào ở biên giới với Mexico nhằm ngăn chặn dòng người di cư bất hợp pháp vào lãnh thổ Mỹ. Trong nhiệm kỳ hiện tại, ông đã yêu cầu lực lượng ICE trục xuất các cá nhân từng phạm tội trong quá khứ, bao gồm cả việc nhập cư trái phép được nhìn nhận như một phương án đảm bảo an ninh nội địa. Việc tấn công các tàu được cho có liên quan đến ma túy của chính quyền Tổng thống Nicolas Maduro đã được viện dẫn là bảo vệ an toàn cho người dân Mỹ, đồng thời phản ánh cách tiếp cận an ninh nội địa là trung tâm trong chính sách đối ngoại của Washington, đảo ngược cách tiếp cận được xây dựng xuyên suốt từ sau Thế chiến II về Chiến lược Toàn cầu.
Kiểm soát nhập cư như một chiến lược tái thiết sức bền quốc gia
Khi đặt NSS và NDS 2026 cạnh nhau, có thể thấy rõ rằng kiểm soát nhập cư không phải là mục tiêu tự thân, mà là công cụ để tái thiết sức bền chiến lược quốc gia. “Vĩ đại trở lại” không đồng nghĩa với mở rộng ảnh hưởng vô tận, mà với việc bảo đảm rằng nước Mỹ không bị suy yếu từ bên trong trong một cuộc chơi dài.
Theo logic này, một nước Mỹ vĩ đại là nước Mỹ có: (1) khả năng kiểm soát và quản trị lãnh thổ hiệu quả; (2) xã hội đủ gắn kết để chịu đựng cạnh tranh dài hạn và (3) thể chế đủ mạnh để chuyển hóa nguồn lực nội tại thành sức mạnh chiến lược. Vì vậy, kiểm soát nhập cư trở thành một trụ cột cấu trúc của quá trình tái thiết quyền lực quốc gia.
“Vĩ đại trở lại” như một dự án tái cấu trúc nội bộ
Trong khuôn khổ NSS – NDS, làm thế nào để nước Mỹ “vĩ đại trở lại” không còn là câu hỏi mang tính biểu tượng, mà là một bài toán chính sách cụ thể. Kiểm soát nhập cư cho thấy Washington đã chuyển từ tư duy quyền lực phô trương sang tư duy sức bền chiến lược.
Một nước Mỹ vĩ đại trong thế kỷ XXI không phải là nước Mỹ hiện diện ở mọi nơi, mà là nước Mỹ không bị đánh bại bởi chính những điểm yếu nội tại của mình. Và theo nghĩa đó, kiểm soát nhập cư không phải là sự khép kín, mà là bước đi cần thiết để duy trì khả năng mở cửa và cạnh tranh một cách bền vững trong trật tự quốc tế mới.
Venezuela và tái thiết không gian ảnh hưởng chiến lược
Venezuela trong cấu trúc cạnh tranh chiến lược
Trong bối cảnh trật tự quốc tế đang chuyển dịch sâu rộng, vai trò của Mỹ tại khu vực Mỹ Latinh – nơi từng coi như “sân sau” – đã thay đổi. Venezuela, với nguồn lực thiên nhiên khổng lồ và vị trí chiến lược ở tây bán cầu, không còn chỉ là một đối tác kinh tế hay một điểm nóng chính trị đơn thuần: nó đã trở thành một mũi nhọn trong bàn cờ cạnh tranh quyền lực của các cường quốc. Câu hỏi “Làm thế nào để nước Mỹ vĩ đại trở lại?” vì vậy cần phải được trả lời không chỉ bằng các chính sách đối ngoại cụ thể, mà bằng cách tái cấu trúc cách Mỹ bảo vệ và khai thác ảnh hưởng chiến lược tại Venezuela nói riêng và không gian “sân sau” châu Mỹ nói chung.
Các văn kiện chiến lược mới nhất như Chiến lược An ninh Quốc gia (NSS) 2025 và Chiến lược Quốc phòng (NDS) 2026 phản ánh nhận thức rằng ưu tiên của Washington không còn là quản lý khủng hoảng theo kiểu phản ứng mà là duy trì và củng cố ảnh hưởng chiến lược trong dài hạn. Trong bối cảnh này, Venezuela là cửa ngõ không thể bỏ qua để trả lời cho câu hỏi trọng tâm của chuỗi sự kiện đang diễn ra trên thế giới.
Venezuela: không gian chiến lược và thách thức hiện tại
Vị trí địa chiến lược và tài nguyên
Venezuela là một trong những quốc gia có trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới với 303 tỷ thùng, cao gấp 6 lần trữ lượng của Mỹ với 55 tỷ thùng. Do đó, quốc gia Mỹ La-tinh đóng vai trò quan trọng trong thị trường năng lượng toàn cầu. Nguồn cung dầu mỏ này không chỉ quan trọng về mặt kinh tế, mà còn có ý nghĩa địa chính trị to lớn, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh năng lượng giữa các cường quốc.
Trong thập niên qua, dưới áp lực của Mỹ, Venezuela đã thiết lập và tăng cường quan hệ sâu rộng với Trung Quốc và Nga, khiến Mỹ đối mặt với nguy cơ mất ảnh hưởng tại vùng Mỹ Latinh – vốn là lợi ích chiến lược truyền thống của Washington theo học thuyết Monroe. Học thuyết Monroe là nền tảng quan trọng của chủ nghĩa biệt lập giúp Washington duy trì vai trò lãnh đạo thế giới trong nhiều thập niên, đặc biệt là từ sau Thế chiến II đến hiện nay. Chủ nghĩa biệt lập đã trải qua nhiều thay đổi, từ việc Mỹ chủ động cô lập với thế giới (các nước Châu Âu từ giai đoạn lập quốc cho đến Thế chiến I) cho đến việc cô lập các quốc gia “không cùng chí hướng” như Cuba, Venezuela, Afghanistan và các nước bị cáo buộc vi phạm những chuẩn mực, bản sắc và đe dọa lợi ích do giới tinh hoa Mỹ đề ra.
Khủng hoảng chính trị và di cư
Sự bất ổn kéo dài dưới thời chính quyền Nicolas Maduro đã dẫn đến một cuộc khủng hoảng kinh tế – xã hội nghiêm trọng, tạo ra một làn sóng di cư lớn sang các nước láng giềng và cả Mỹ. Từ góc độ an ninh quốc gia, cuộc di cư quy mô lớn này là một thách thức vì nó có tác động hai chiều: vừa tạo gánh nặng lên các quốc gia tiếp nhận, vừa làm xói mòn niềm tin vào quản trị khu vực.
Sự hiện diện của các đối thủ
Trung Quốc, Nga, Iran đã gia tăng sự can dự và xây dựng quan hệ kinh tế – quân sự với Venezuela trong nhiều năm, biến Caracas trở thành cái gai đối với những tham vọng địa chính trị của Mỹ ở Tây bán cầu. Trung Quốc đặc biệt chú trọng vào việc đảm bảo nguồn cung năng lượng cho nền công nghiệp trong nước, trong khi Nga tìm cách mở rộng ảnh hưởng quân sự. Những tính toán của các quốc gia đã đưa Venezuela thành chiến trường mới, nhằm thu hút sự chú ý của Mỹ về khu vực “sân sau” để tạo lợi thế cho các khu vực khác (Trung Quốc – Đài Loan, Nga – Ukraine). Khi Mỹ dưới thời Tổng thống Joe Biden tập trung gia tăng áp lực lên Nga liên quan đến vấn đề xung đột tại Ukraine, Israel cùng thời điểm đã bị tấn công bất ngờ bởi Hamas và Iran. Điều này cho thấy trong tương lai các quốc gia này sẽ gây áp lực lên hậu phương của Mỹ nhằm vô hiệu hóa hoặc ít nhất làm các sáng kiến địa chính trị của Mỹ không còn hiệu quả. Đồng thời, Mỹ sẽ rơi vào một thế khó: nếu bỏ qua Venezuela, Mỹ có nguy cơ để đối thủ thiết lập quyền kiểm soát một khu vực chiến lược gần lãnh thổ, dẫn đến bất ổn về an ninh lâu dài.
Tại sao Venezuela lại quan trọng đối với “Mỹ vĩ đại trở lại”?
Theo NSS 2025: Venezuela tái khẳng định không gian ảnh hưởng của Mỹ
NSS 2025 được ban hành trong bối cảnh địa chính trị cực kỳ phức tạp và nhảy cảm. Do đó, văn kiện đã đặt trọng tâm vào duy trì quyền lãnh đạo của Mỹ trong một trật tự cạnh tranh kéo dài bằng cách bảo vệ lợi ích cốt lõi, dẫn dắt liên minh và ngăn chặn đối thủ tái định hình luật chơi quốc tế. Venezuela đã ở ngay trong tam giác của Mỹ:
Từ quan điểm này, chiến lược đối với Venezuela không đơn giản là luận điệu đối đầu – mà là cách Mỹ tái xác lập vai trò dẫn dắt ở khu vực gần nhất về mặt địa lý và ảnh hưởng. Trong trường hợp của Venezuela, sự kiện Mỹ gây áp lực và “bắt cóc” người đứng đầu quốc gia Nam Mỹ đã biểu hiện rõ nét các trọng tâm trên.
Theo NDS 2026: cạnh tranh kéo dài và năng lực bền vững
NDS 2026 nhấn mạnh rằng đối đầu với các đối thủ ngang tầm là một cạnh tranh dài hạn, không chỉ là các cuộc xung đột ngắn hạn. Để duy trì ưu thế chiến lược, Mỹ cần một chuỗi cung ứng năng lượng ổn định, đồng thời không để khu vực Tây bán cầu bị đối thủ khai thác thành tiền đồn chống lại lợi ích và an ninh của Washington.
Venezuela, với trữ lượng dầu khổng lồ và vị trí chiến lược, là một mắt xích quan trọng trong chuỗi này. Kiểm soát hoặc ít nhất duy trì ảnh hưởng tại Venezuela sẽ giúp Mỹ: (1) giảm thiểu phụ thuộc vào nguồn năng lượng của đối thủ; (2) ngăn chặn đối thủ tiếp cận các nguồn lực chiến lược và (3) tái tạo không gian ảnh hưởng đồng minh trong khu vực.
Những chính sách chiến lược khả thi để Mỹ đạt mục tiêu
Khuôn khổ kinh tế và năng lượng
Một chiến lược bền vững cho Mỹ là vừa khai thác tài nguyên năng lượng Venezuela, đồng thời thúc đẩy cải cách kinh tế và tái xây dựng ngành dầu nhằm phục hồi khả năng sản xuất. Các bước đi gần đây cho thấy Washington có thể: (1) mở cửa hoạt động cho các công ty năng lượng Mỹ tại Venezuela, tạo điều kiện để tham gia sản xuất và tinh chế dầu mỏ; (2) sử dụng các công cụ kinh tế để giám sát và phân phối nguồn thu dầu, kiểm soát sử dụng nhằm đảm bảo lợi ích khu vực và hạn chế vai trò của Trung Quốc – Nga. Sau sự kiện bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro, chính quyền Donald Trump 2.0 đã nhanh chóng triển khai công việc đầu tiên và hỗ trợ Venezuela thu về khoảng 300 triệu USD nhằm tái thiết đất nước.
Duy trì ổn định chính trị và tái thiết thể chế
Mỹ có thể hỗ trợ cho một chuyển đổi chính trị có điều kiện, khuyến khích cải cách thể chế, hệ thống pháp luật và minh bạch tài khóa. Mục tiêu hướng đến của Mỹ tại Venezuela là nhằm giảm nghèo đói và di cư vốn khiến kinh tế Venezuela bị suy thoái trầm trọng; tăng sức hấp dẫn của mô hình quản trị dân chủ và xây dựng liên minh rộng khắp tại Mỹ Latinh để chia sẻ chi phí và trách nhiệm. Những mục tiêu này được chính quyền Donald Trump triển khai nhằm xây dựng hình ảnh nước Mỹ chuyên nghiệp trước những làn sóng nghi ngờ từ đối tác và đồng minh do sự rút lui khỏi 66 tổ chức quốc tế mà người đứng đầu Nhà Trắng nhận định hoạt động không hiệu quả. Điều này đồng thời cũng tạo cho Mỹ điều kiện thuận lợi để can dự vào tình hình các nước một cách hợp pháp nhằm bảo toàn lợi ích và an ninh chiến lược quốc gia.
Phối hợp chiến lược khu vực
Hợp tác với các quốc gia trong khu vực được Mỹ nhận định là chìa khóa mang tính nền tảng cho phương pháp tiếp cận chiến lược này: (1) tái khẳng định cam kết với các nước láng giềng; (2) hòa giải các quan ngại an ninh, di cư và buôn bán ma túy xuyên biên giới và (3) hợp tác để xây dựng một kiến trúc an ninh khu vực đa phương, không chỉ dựa vào Mỹ.
Venezuela – một mắt xích không thể thiếu
Các chiến dịch can thiệp, dù về kinh tế hay quân sự, đều tiềm ẩn rủi ro cao. Phản ứng quốc tế đối với các hành động của Mỹ tại Venezuela đã ghi nhận những quan ngại liên quan đến luật pháp quốc tế. Điều này đòi hỏi Washington phải cân bằng giữa mục tiêu chiến lược và tuân thủ chuẩn mực quốc tế, xây dựng đồng thuận khu vực và đa phương hóa hỗ trợ nhằm giảm bớt rủi ro chính trị.
Trả lời câu hỏi “Làm thế nào để nước Mỹ vĩ đại trở lại” trong bối cảnh chiến lược toàn cầu đòi hỏi Mỹ phải tái thiết ảnh hưởng tại các điểm chiến lược toàn cầu. Venezuela sẽ là một trong những mắt xích quan trọng nhất khi năng lượng, vị trí địa chiến lược và sự hiện diện của đối thủ tạo nên nhu cầu chiến lược không thể bỏ qua.
Qua việc tái khẳng định ảnh hưởng kinh tế, thúc đẩy ổn định chính trị và phối hợp chiến lược khu vực, Mỹ không những bảo vệ lợi ích cốt lõi mà còn tái cấu trúc xương sống quyền lực của riêng mình, từ đó thực hiện định nghĩa “vĩ đại trở lại” theo cách bền vững và dài hạn hơn…
Còn tiếp
Tác giả: Bùi Gia Kỳ
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
