Năm 2025 chứng kiến những biến động sâu sắc của tình hình thế giới, phản ánh sự tăng tốc của quá trình chuyển dịch trật tự quốc tế theo hướng phân mảnh và cạnh tranh gay gắt. Cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc lớn tiếp tục là trục chi phối làm suy yếu các chuẩn mực và thể chế đa phương vốn được thiết lập sau Chiến tranh Lạnh. Xung đột khu vực, nhất là việc đối đầu địa chính trị và việc chính trị hóa các công cụ kinh tế, công nghệ đã trở thành trạng thái bình thường mới của hệ thống quốc tế. Trong bối cảnh đó, các quốc gia tầm trung và nhỏ phải đối mặt với áp lực gia tăng trong việc cân bằng giữa lợi ích an ninh, phát triển và tự chủ chiến lược. Những hệ quả của năm 2025 cho thấy rõ giới hạn của luật pháp và quản trị toàn cầu khi thiếu sự đồng thuận quyền lực. Bước sang năm 2026, mục tiêu chiến lược đặt ra là thích ứng chủ động với môi trường bất định, tăng cường năng lực nội tại và đa dạng hóa quan hệ đối ngoại. Đồng thời, các quốc gia cần định vị rõ vai trò của mình trong cấu trúc khu vực và toàn cầu đang tái định hình. Việc rút ra bài học từ năm 2025 vì thế trở thành cơ sở quan trọng để hoạch định chiến lược dài hạn cho năm 2026 và những năm tiếp theo.
Khi chiến tranh định hình lại chính trị toàn cầu
Xung đột Nga – Ukraine
Cuộc chiến Nga – Ukraine không chỉ là một xung đột quân sự khu vực mà đã trở thành một bước ngoặt mang tính cấu trúc đối với chính trị toàn cầu đầu thập niên thứ ba, thế kỷ XXI. Kể từ khi bùng nổ năm 2022 và kéo dài sang các năm sau đó, cuộc chiến đã làm lộ rõ những rạn nứt sâu sắc của trật tự quốc tế hậu Chiến tranh Lạnh, góp phần đẩy nhanh xu hướng phân cực và phân mảnh toàn cầu. Thế giới không hoàn toàn chia thành hai khối tương tự như trật tự lưỡng cực của thế kỷ XX, nhưng ngày càng rõ sự hình thành của các vòng ảnh hưởng xoay quanh Mỹ, Trung Quốc và các cường quốc khu vực. Nhiều quốc gia ở Nam bán cầu lựa chọn thái độ trung lập chiến lược, tận dụng cạnh tranh giữa các cường quốc để tối đa hóa lợi ích, thay vì gắn chặt với một phe.
Quan trọng hơn cả, cuộc xung đột Nga – Ukraine đã đặt ra câu hỏi căn bản về tương lai của trật tự quốc tế. Một trật tự thế giới mới đang bị thử thách bởi thực tế quyền lực. Trong khi đó, các thể chế toàn cầu tỏ ra chậm chạp và thiếu hiệu quả trong việc ngăn chặn hay giải quyết xung đột kéo dài. Chiến tranh vì thế không chỉ tàn phá lãnh thổ và sinh mạng mà còn bào mòn niềm tin vào các cơ chế quản trị toàn cầu hiện hữu. Dù chiến tranh kết thúc theo kịch bản nào cũng đều khó có thể quay trở lại trạng thái cũ. Thay vào đó, một trật tự toàn cầu bất ổn hơn, cạnh tranh hơn và mang đậm dấu ấn địa chính trị sẽ tiếp tục định hình chính trị thế giới trong nhiều năm tới.
Xung đột Thái Lan – Campuchia
Khác với xung đột Nga – Ukraine, xung đột Campuchia – Thái Lan là một tranh chấp lãnh thổ mang tính lịch sử, nhưng tác động của nó vượt ra ngoài phạm vi song phương, phản ánh cách chiến tranh và cạnh tranh quyền lực đang tái định hình môi trường chính trị khu vực và toàn cầu. Dù hiện nay được kiểm soát, tranh chấp này vẫn là một điểm nhạy cảm, nơi luật pháp quốc tế, chủ nghĩa dân tộc và chính trị hiện thực cùng tồn tại và va chạm
Về căn nguyên, tranh chấp xuất phát từ di sản biên giới thời thuộc địa, đặc biệt là các hiệp ước Pháp – Xiêm đầu thế kỷ XX và bản đồ năm 1907. Phán quyết của Tòa án Công lý Quốc tế năm 1962 trao chủ quyền đền Preah Vihear cho Campuchia, cùng với phán quyết làm rõ năm 2013 đã củng cố cơ sở pháp lý cho Phnom Penh. Tuy nhiên, các phán quyết này không hoàn toàn giải quyết ranh giới lãnh thổ xung quanh ngôi đền, để lại khoảng trống pháp lý dễ bị chính trị hóa và kích hoạt căng thẳng khi bối cảnh chiến lược thay đổi.
Nhìn rộng hơn, xung đột Campuchia – Thái Lan phản ánh thế lưỡng nan của các quốc gia vừa và nhỏ trong bối cảnh chiến tranh và cạnh tranh cường quốc gia tăng. Luật pháp quốc tế cung cấp khung chuẩn mực và công cụ pháp lý, nhưng hiệu quả thực thi vẫn phụ thuộc vào ý chí chính trị, tương quan sức mạnh và môi trường chiến lược bên ngoài. Ổn định hiện nay giữa hai nước vì thế mang tính quản lý xung đột hơn là giải quyết tận gốc.
Luật pháp quốc tế suy yếu, chính trị quyền lực quay trở lại
Trong nhiều thập niên sau Chiến tranh lạnh, trật tự thế giới được xây dựng trên niềm tin rằng luật pháp quốc tế và các thiết chế đa phương có thể kiềm chế hành vi sử dụng vũ lực. Tuy nhiên, những diễn biến trong vài năm gần đây đặc biệt là năm 2025 đã cho thấy niềm tin đó đang bị xói mòn rõ rệt. Khi các lợi ích cốt lõi bị thách thức, luật pháp quốc tế ngày càng tỏ ra bất lực nhường chỗ cho chính trị quyền lực quay trở lại vị trí trung tâm.
Thực tế cho thấy, các nguyên tắc như tôn trọng chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ hay giải quyết hòa bình tranh chấp vẫn tồn tại trên giấy nhưng không còn giữ vai trò ràng buộc hành vi như trước. Trong nhiều cuộc xung đột hiện nay, luật pháp quốc tế được viện dẫn một cách chọn lọc phục vụ lập luận chính trị hơn là trở thành khuôn khổ chung cho hành động. Điều này làm suy giảm nghiêm trọng tính dự báo và niềm tin vào hệ thống quốc tế.
Sự suy yếu của luật pháp gắn liền với sự trở lại của tư duy quyền lực. Các quốc gia, đặc biệt là các cường quốc ngày càng đặt ưu tiên vào răn đe quân sự, liên minh chiến lược và khả năng áp đặt thực tế trên thực địa. Sức mạnh cứng, thay vì luật quốc tế hay chuẩn mực đều trở thành công cụ chính để bảo vệ lợi ích và định hình trật tự khu vực.
Không chỉ ở cấp độ toàn cầu, chính trị quyền lực còn thấm sâu vào các khu vực vốn được coi là ổn định. Châu Âu chứng kiến sự quân sự hóa trở lại trong hoạch định chính sách, Trung Đông tiếp tục vận hành trong vòng xoáy xung đột, còn châu Á – Thái Bình Dương ngày càng được định hình bởi cạnh tranh chiến lược và các hành động cưỡng ép dưới ngưỡng chiến tranh. Trong bối cảnh đó, luật pháp quốc tế không biến mất, nhưng bị đẩy xuống vai trò thứ yếu, phụ thuộc vào tương quan lực lượng. Hệ quả đáng lo ngại là môi trường quốc tế trở nên khó lường hơn. Khi luật pháp không còn đủ sức ràng buộc, ranh giới giữa hòa bình và xung đột trở nên mờ nhạt. Các quốc gia buộc phải hành động dựa trên giả định xấu nhất làm gia tăng nguy cơ tính toán sai lầm và leo thang ngoài kiểm soát.
Tổng thể, chính trị quyền lực quay trở lại không đồng nghĩa với sự sụp đổ hoàn toàn của trật tự quốc tế nhưng phản ánh một thực tế thế giới đang bước vào giai đoạn mà luật pháp chỉ phát huy tác dụng khi được hậu thuẫn bởi sức mạnh. Trong bối cảnh đó, thách thức lớn nhất không phải là lựa chọn giữa luật pháp hay quyền lực, mà là làm thế nào để hạn chế việc quyền lực lấn át hoàn toàn luật pháp, đẩy thế giới vào một vòng xoáy bất ổn kéo dài.
Năm 2026: không phải phục hồi ổn định, mà là quản trị bất định
Bước sang năm 2026, thế giới không đứng trước triển vọng “trở lại bình thường” như kỳ vọng trong nhiều giai đoạn hậu khủng hoảng trước đây. Thay vào đó, trạng thái bất định đã trở thành điều kiện nền của chính trị quốc tế. Những gì diễn ra trong năm 2025 cho thấy trật tự toàn cầu không còn đủ năng lực tự điều chỉnh để phục hồi ổn định mà buộc các quốc gia phải thích nghi với một môi trường biến động kéo dài.
Khác với các chu kỳ khủng hoảng truyền thống, bất định hiện nay không xuất phát từ một cú sốc đơn lẻ, mà là kết quả của nhiều tầng xung đột chồng lấn, lấy cạnh tranh cường quốc, chiến tranh khu vực khủng hoảng thể chế và phân cực chính trị nội bộ. Trong bối cảnh đó, mục tiêu chiến lược của năm 2026 không còn là xây dựng trật tự mới toàn diện mà là quản lý rủi ro, kiểm soát leo thang và duy trì khả năng vận hành của hệ thống. Quản trị bất định trước hết thể hiện ở cách các cường quốc điều chỉnh hành vi. Thay vì theo đuổi những bước đi đột phá mang tính áp đặt, họ có xu hướng thiết lập các lằn ranh đỏ ngầm nhằm duy trì đối thoại tối thiểu để tránh tính toán sai lầm. Ổn định chiến lược, dù mong manh được đặt cao hơn việc mở rộng ảnh hưởng bằng mọi giá.
Ở cấp độ thể chế, năm 2026 khó chứng kiến sự phục hồi vai trò dẫn dắt của các cơ chế đa phương truyền thống, thay vào đó là các hình thức hợp tác linh hoạt, theo vấn đề, theo nhóm lợi ích cụ thể. Đây không phải là dấu hiệu của hợp tác sâu rộng mà là giải pháp thực dụng nhằm xử lý khủng hoảng trong một thế giới thiếu đồng thuận nền tảng. Đối với các quốc gia tầm trung và đang phát triển, quản trị bất định trở thành bài toán sống còn. Khi luật quốc tế suy yếu và chính trị quyền lực lấn át, việc duy trì tự chủ chiến lược đòi hỏi sự cân bằng tinh tế: vừa tránh bị cuốn vào cạnh tranh cường quốc vừa không đứng ngoài các dòng chảy quyết định tương lai khu vực. Đa dạng hóa quan hệ, xác định rõ lợi ích cốt lõi và nâng cao khả năng chống chịu trở thành ưu tiên hàng đầu.
Nhìn chung, không phải là năm của những tuyên bố lớn về trật tự mới mà là năm của những tính toán thận trọng. Trong một thế giới mà bất ổn đã được bình thường hóa thành công chiến lược không nằm ở việc tạo ra ổn định tuyệt đối mà ở khả năng quản trị bất định một cách chủ động để hạn chế rủi ro và tránh để khủng hoảng vượt khỏi tầm kiểm soát.
Thế giới bước vào trạng thái bình thường hóa bất ổn
Những diễn biến của năm 2025 và bước chuyển sang năm 2026 cho thấy một thực tế ngày càng rõ ràng: bất ổn không còn là tình trạng tạm thời mà đã trở thành trạng thái bình thường mới của chính trị thế giới. Thay vì hướng tới một trật tự ổn định lâu dài, hệ thống quốc tế đang vận hành trong tâm thế thích nghi với khủng hoảng liên tục.
Bình thường hóa bất ổn thể hiện trước hết ở việc chiến tranh và xung đột không còn bị xem là ngoại lệ. Từ các cuộc chiến kéo dài ở Đông Âu và Trung Đông đến những điểm nóng tiềm tàng ở châu Á – Thái Bình Dương có nguy cơ xung đột luôn hiện hữu và trực tiếp chi phối các quyết định chính trị. Về chiến tranh, trong bối cảnh này, không phá vỡ trật tự mà trở thành một phần của cách trật tự vận hành.
Cùng lúc đó, vai trò ràng buộc của luật quốc tế tiếp tục suy yếu. Các nguyên tắc và chuẩn mực vẫn được nhắc đến, nhưng ngày càng ít khả năng điều chỉnh hành vi khi lợi ích cốt lõi bị đụng chạm. Thay thế chúng là chính trị quyền lực, răn đe và liên minh linh hoạt. Khi luật pháp quốc tế không còn là điểm tựa chắc chắn, các quốc gia buộc phải hành động dựa trên kịch bản xấu nhất, làm gia tăng tính khó lường của môi trường quốc tế.
Bất ổn cũng được bình thường hóa trong tư duy hoạch định chính sách. Các chính phủ không còn đặt mục tiêu loại bỏ hoàn toàn rủi ro mà tập trung vào quản trị khủng hoảng, kiểm soát leo thang và duy trì khả năng chống chịu. Ổn định chỉ mang tính tương đối và ngắn hạn chỉ đạt được thông qua những thỏa hiệp mong manh.
Hệ quả sâu xa là ranh giới giữa hòa bình và xung đột ngày càng mờ nhạt. Thế giới bước vào trạng thái không chiến tranh toàn diện nhưng cũng không hòa bình thực sự, nơi cạnh tranh và đối đầu tồn tại song song, đan xen giữa quân sự kinh tế và công nghệ.
Trong bối cảnh đó, thách thức lớn nhất không phải là tìm kiếm một trật tự hoàn hảo mà là làm thế nào để sống chung với bất ổn mà không để nó vượt khỏi tầm kiểm soát. Khi bất ổn đã trở thành bình thường, năng lực thích ứng, dự báo và kiềm chế sẽ quyết định vị thế và an ninh của mỗi quốc gia.
Tác giả: Nam Minh
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
Tài liệu tham khảo:
1. AP News. (21 – 11 – 2025). Leaders arrive for a first African G20 summit overshadowed by a rift between the host and the US. https://apnews.com/article/g20-south-africa-us-trump-summit-65208c325cac682d0423b929fbe63349
2. (15 – 12 – 2025). European leaders propose ‘multinational force’ and hail ‘significant progress’ on Ukraine talks. https://www.theguardian.com/world/live/2025/dec/15/ukraine-us-russia-berlin-nato-eu-russian-funds-steve-witkoff-volodymyr-zelenskyy-vladimir-putin-europe-live-news
3. (29 – 12 – 2025). Ukraine war: Zelenskyy denies Russian accusation that Putin’s residence was attacked by Ukrainian drones – as it happened. https://www.theguardian.com/world/live/2025/dec/29/ukraine-war-russia-us-zelenskyy-trump-security-guarantees-latest-news-updates
4. The Economist Times. (29 – 12 – 2025). PM Modi to inaugurate AI Impact Summit, global leaders including Bill Gates confirmed. Economic Times. https://economictimes.indiatimes.com/tech/technology/pm-modi-to-inaugurate-ai-impact-summit-global-leaders-including-bill-gates-confirmed-meity-secretary/articleshow/126231674.cms
5. Ten Most Significant World Events in 2025. (23 – 12 – 2025). Council on Foreign Relations. https://www.cfr.org/article/ten-most-significant-world-events-2025
6. (2025, February 20). G20 foreign ministers gather amid tensions over trade, Ukraine. https://www.reuters.com/world/g20-foreign-ministers-gather-amid-tensions-over-trade-ukraine-2025-02-20/
7. Organisation for Economic Co-operation and Development. (2025). Global strategic trends 2026. https://www.oecd.org/en/about/news/press-releases/2025/12/labour-taxes-drive-oecd-tax-revenues-to-record-high-in-2024.html
