Chuyến thăm của Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Koizumi Shinjirō tới Mỹ từ ngày 12 đến 18 tháng 1 năm 2026 diễn ra trong bối cảnh môi trường an ninh khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương đang ngày càng phức tạp và căng thẳng. Những tháng gần đây, quan hệ giữa Nhật Bản và Trung Quốc trở nên căng thẳng. Cao trào vào tháng 11/2025, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae tuyên bố nước này có thể tham gia quân sự nếu xảy ra xung đột ở Đài Loan, khiến Trung Quốc phẫn nộ và đáp trả bằng cách hạn chế xuất khẩu đất hiếm sang Nhật Bản. Cùng thời gian này, Trung Quốc cũng tiến hành tập trận không quân và hải quân gần Đài Loan, động thái mà giới phân tích cho là diễn tập bao vây hòn đảo[i]. Ngoài ra, mối đe dọa từ Triều Tiên vẫn hiện hữu khi nước này tiếp tục phát triển tên lửa. Nhật Bản nhận định an ninh xung quanh mình đã bước vào giai đoạn nguy cấp, đòi hỏi tăng cường năng lực phòng thủ và hợp tác đồng minh chặt chẽ hơn.
Trong nước, Nhật Bản đang thực thi chiến lược quốc phòng mới với ngân sách quốc phòng gia tăng đáng kể. Chính phủ Tokyo đặt mục tiêu nâng chi tiêu quốc phòng lên khoảng 2% GDP vào cuối thập kỷ, đồng thời sửa đổi các văn kiện chiến lược (Chiến lược An ninh Quốc gia, Hướng dẫn Chương trình Quốc phòng, v.v.) nhằm thích ứng với môi trường an ninh mới[ii]. Những bước đi này được Mỹ hoan nghênh; Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đánh giá cao nỗ lực tăng ngân sách quốc phòng của Nhật Bản và khẳng định liên minh Mỹ-Nhật là một trong những quan hệ song phương quan trọng nhất thế giới. Bản thân ông Koizumi nhậm chức Bộ trưởng Quốc phòng vào tháng 10/2025, trong bối cảnh chính quyền Mỹ (dưới thời Tổng thống Donald Trump) khuyến khích Nhật Bản đóng vai trò lớn hơn trong liên minh. Chỉ trong vài tháng, Koizumi đã gặp hoặc điện đàm với người đồng cấp Mỹ nhiều lần để trao đổi về các tình huống khẩn cấp – ví dụ, tháng 12/2025 hai bên điện đàm sau sự cố máy bay Trung Quốc khóa radar ngắm bắn máy bay Nhật trên vùng biển gần Okinawa[iii]. Do đó, chuyến thăm lần này được xem là cơ hội quan trọng để tái khẳng định sức mạnh liên minh và phối hợp chiến lược trong bối cảnh mới.
Mục đích và nội dung chính của chuyến thăm
Mục đích trọng tâm của chuyến công du, theo lời Bộ trưởng Koizumi trước khi khởi hành, là thúc đẩy hơn nữa năng lực răn đe và ứng phó của liên minh Mỹ-Nhật trong bối cảnh an ninh khu vực ngày càng thách thức. Ông nhấn mạnh sẽ có những trao đổi thẳng thắn về môi trường an ninh và các biện pháp cụ thể để tăng cường liên minh, qua đó gửi đi thông điệp rằng liên minh Nhật-Mỹ chưa bao giờ gắn bó bền chặt như hiện nay và hai nước quyết tâm cùng nhau bảo vệ hòa bình, ổn định khu vực. Chương trình chuyến thăm được xây dựng nhằm hiện thực hóa mục tiêu đó, bao gồm ba chặng chính: Hawaii, Los Angeles và Washington D.C., với mỗi chặng có những trọng tâm riêng.
Tại Hawaii (ngày 12/1), Bộ trưởng Koizumi gặp Tư lệnh Bộ chỉ huy Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương của Mỹ, Đô đốc Samuel Paparo, để trao đổi về tình hình an ninh và hợp tác quốc phòng song phương. Hai bên đã chia sẻ đánh giá về các thách thức chung và tái khẳng định sẽ phối hợp chặt chẽ nhằm tăng cường khả năng răn đe, ứng phó của liên minh. Koizumi nhấn mạnh Nhật Bản và Mỹ có nhận thức chung rằng an ninh khu vực đang xấu đi do “các hành động bá quyền gia tăng” (ám chỉ Trung Quốc) và điều đó càng đòi hỏi thúc đẩy hợp tác quốc phòng. Phía Đô đốc Paparo cũng khẳng định liên minh Nhật-Mỹ là yếu tố quan trọng bậc nhất đối với ổn định không chỉ trong khu vực mà cả trên phạm vi thế giới. Ngoài hội đàm, Bộ trưởng Nhật Bản còn thực hiện những hoạt động mang tính biểu tượng tại Hawaii: viếng Đài tưởng niệm USS Arizona ở Trân Châu Cảng và nghĩa trang Punchbowl, cùng Đại sứ Mỹ tại Nhật và các tướng lĩnh Mỹ tưởng niệm những người đã ngã xuống trong Thế chiến II. Những sự kiện này thể hiện tinh thần hòa giải lịch sử và sức mạnh gắn kết đồng minh trong suốt 80 năm hậu chiến. Buổi tối 12/1, Koizumi tham dự Diễn đàn Quốc phòng Honolulu, một hội nghị an ninh khu vực thường niên và lần đầu tiên với cương vị Bộ trưởng, ông có bài phát biểu quan trọng tại diễn đàn này. Trong phát biểu, Koizumi tái khẳng định quyết tâm của Nhật Bản đóng vai trò đầu tàu duy trì hòa bình, ổn định khu vực, kêu gọi các quốc gia cùng chí hướng liên kết chặt chẽ hơn về quốc phòng trước những thách thức chung hiện nay. Ông cảnh báo rằng “căng thẳng đang ở bờ vực xung đột trên khắp toàn cầu”, tuy không nêu đích danh Trung Quốc nhưng hàm ý rõ ràng về nguy cơ từ hành vi hung hăng của nước này[iv].
Chặng dừng chân tại Los Angeles (ngày 13/1) thể hiện rõ trọng tâm hợp tác công nghiệp và công nghệ quốc phòng của chuyến thăm. Trước tiên, Bộ trưởng Koizumi đến thăm Neros Technologies, một công ty khởi nghiệp của Mỹ chuyên về máy bay không người lái (drone) tại trụ sở của hãng ở El Segundo, Los Angeles. Việc Bộ trưởng Nhật dành thời gian thăm một startup drone ở Mỹ cho thấy quan tâm lớn của Tokyo đối với công nghệ không người lái, lĩnh vực then chốt trong chiến tranh hiện đại mà Nhật Bản đang muốn bắt kịp. Trong cuộc trò chuyện với các lãnh đạo công nghiệp quốc phòng, Bộ trưởng quốc phòng thẳng thắn nhận vai trò như một “nhân viên tiếp thị” cho ngành công nghiệp quốc phòng Nhật Bản, chủ động quảng bá năng lực và sản phẩm quốc phòng của Nhật với phía Mỹ. Đây là bước đi phù hợp với chính sách mới của Tokyo nhằm thúc đẩy xuất khẩu vũ khí và phát triển công nghệ quân sự nội địa thông qua hợp tác với đồng minh. So với trước đây (khi Nhật Bản cấm xuất khẩu vũ khí đến 2014), chuyến thăm này cho thấy một sự chuyển biến: Nhật Bản nay sẵn sàng hợp tác chặt chẽ với Mỹ về công nghệ quốc phòng ở cấp độ doanh nghiệp, cùng nghiên cứu và chia sẻ sản phẩm để đôi bên cùng có lợi.
Điểm nhấn cuối của chuyến công du là các hoạt động tại Washington, D.C. (ngày 15/1). Bộ trưởng Hegseth tiếp đón Bộ trưởng Koizumi một cách nồng hậu và độc đáo: sáng sớm 15/1, hai ông cùng tham gia một buổi tập luyện thể lực chung với binh sĩ Lục quân Mỹ tại căn cứ Fort Myer (Virginia). Hình ảnh hai Bộ trưởng chạy bộ, tập luyện cùng nhau được truyền thông chú ý và được chính ông Hegseth ví von là minh chứng cho “sức mạnh thực chất của liên minh Mỹ-Nhật” cả về nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Bộ trưởng Koizumi chia sẻ rằng trải nghiệm này giúp ông “cảm nhận sâu sắc mối liên kết đồng minh”, một bên (Nhật Bản) quyết tâm nỗ lực, bên kia (Mỹ) nhiệt tình hỗ trợ[v]. Sau màn “ngoại giao thể lực” này, hai Bộ trưởng tiến hành hội đàm chính thức tại Lầu Năm Góc khoảng gần 1 giờ đồng hồ. Trong cuộc gặp, Koizumi nhấn mạnh liên minh Nhật-Mỹ hiện “ngày càng kiên cố và không gì lay chuyển”. Hai bên thảo luận nhiều vấn đề an ninh song phương và khu vực. Dù nội dung chi tiết không được tiết lộ, ông Koizumi từ chối bình luận cụ thể về các biện pháp đối phó Trung Quốc khi được phóng viên hỏi[vi]. Giới quan sát nhận định trọng tâm là các biện pháp củng cố năng lực răn đe liên minh trước Trung Quốc và Triều Tiên. Bộ trưởng Hegseth tuyên bố Mỹ sẽ tiếp tục cách tiếp cận “hiện thực cứng rắn” và “thực dụng” để kết hợp lợi ích quốc gia cốt lõi của hai nước nhằm giữ vững hòa bình. Ông đặc biệt nhấn mạnh nhu cầu tăng cường huấn luyện, diễn tập thực tế giữa lực lượng Mỹ và Nhật tại Nhật Bản, trải rộng trên chuỗi đảo thứ nhất, tuyến phòng thủ chiến lược bao gồm Nhật Bản, Đài Loan, Philippines. Theo Hegseth, việc mở rộng và hiện thực hóa các cuộc diễn tập chung trên chuỗi đảo này sẽ là bằng chứng về khả năng sẵn sàng tác chiến của liên minh, qua đó đảm bảo chiến lược “hòa bình thông qua sức mạnh” ở khu vực. Về phần mình, Koizumi cho biết ông và Hegseth đã có những cuộc thảo luận “rất sâu và toàn diện” về cách hai nước ứng phó trước môi trường an ninh ngày càng nghiêm trọng. Hai bên tái khẳng định hợp tác chặt chẽ trong mọi lĩnh vực và cam kết rằng liên minh vẫn là nền tảng dẫn dắt bảo vệ ổn định khu vực. Ngoài ra, Koizumi tranh thủ vận động Mỹ ủng hộ cho chuyến thăm Washington dự kiến vào mùa xuân 2026 của Thủ tướng Takaichi, nhằm đảm bảo thành công cho hội nghị thượng đỉnh sắp tới. Bên lề cuộc gặp, Bộ trưởng Nhật Bản cũng đến Nhà Trắng chào xã giao Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance, thể hiện sự coi trọng quan hệ với cả hành pháp Mỹ ở cấp cao nhất[vii].
Nhìn chung, các hoạt động trong chuyến thăm đã diễn ra đúng kế hoạch và thành công tốt đẹp trên cả ba phương diện: chiến lược, công nghệ và biểu tượng. Về chiến lược, hai nước đạt đồng thuận cao trong việc đẩy nhanh các sáng kiến tăng cường sức mạnh liên minh, từ tái cấu trúc chỉ huy đến mở rộng diễn tập chung, tiếp nối các kế hoạch đặt ra từ trước. Ví dụ, Mỹ đang xúc tiến chuyển Bộ Chỉ huy Lực lượng Mỹ tại Nhật Bản (USFJ) thành bộ chỉ huy tác chiến liên quân, tách biệt khỏi Không quân 5 nhằm nâng cao hiệu quả chỉ đạo tác chiến. Nhật Bản cũng vừa thành lập Bộ Tư lệnh Tác chiến Liên quân của riêng mình vào 2025 và được Mỹ ủng hộ mạnh mẽ, tăng cường nhân sự phối thuộc để sẵn sàng hiệp đồng trong tình huống khẩn cấp. Về công nghệ và công nghiệp quốc phòng, Koizumi đã thiết lập hoặc củng cố cầu nối giữa các doanh nghiệp và cơ quan nghiên cứu hai nước, tạo nền tảng cho những dự án hợp tác mới. Về mặt biểu tượng, hình ảnh Bộ trưởng Quốc phòng hai nước tập luyện, cười đùa cùng nhau hay việc Koizumi và Đô đốc Paparo cùng đặt vòng hoa tưởng niệm ở Hawaii đã gửi đi thông điệp mạnh mẽ về tình đoàn kết bền chặt và sự tin cậy lẫn nhau ở cấp lãnh đạo quốc phòng.
Hợp tác công nghệ quốc phòng Nhật-Mỹ
Một điểm nhấn đặc biệt của chuyến thăm lần này là hợp tác công nghệ và công nghiệp quốc phòng, cho thấy liên minh đang chuyển mình sang chiều sâu về kỹ thuật quân sự. Nhật Bản và Mỹ vốn có lịch sử hợp tác phát triển vũ khí từ hàng chục năm qua. Tiêu biểu là cùng phát triển tên lửa đánh chặn SM-3 Block IIA trong những năm 2010[viii]. Tuy nhiên, trong quá khứ Nhật Bản chủ yếu đóng vai trò thụ động, bị hạn chế bởi chính sách cấm xuất khẩu vũ khí và năng lực công nghiệp quốc phòng còn hạn chế. Hiện nay, bối cảnh đã khác: Nhật Bản tích cực nâng cao tiềm lực công nghệ quân sự, dỡ bỏ nhiều rào cản pháp lý để tham gia chuỗi cung ứng quốc phòng toàn cầu. Chuyến thăm của Bộ trưởng Koizumi đã thể hiện rõ xu hướng này thông qua các hoạt động tại Los Angeles và những thảo luận ở Washington.
Tại Los Angeles, việc Koizumi đến thăm công ty Neros Technologies cho thấy rõ Nhật Bản muốn học hỏi và hợp tác trong lĩnh vực công nghệ mới nổi này. Drone và các hệ thống không người lái được coi là yếu tố thay đổi cuộc chơi trong tác chiến hiện đại, từ trinh sát, tấn công chính xác đến hỗ trợ hậu cần. Nhật Bản trong những năm gần đây cũng bắt đầu đầu tư mạnh vào UAV, và có nhu cầu hợp tác với các đối tác Mỹ nhằm tiếp cận công nghệ tiên tiến, chẳng hạn công nghệ điều khiển tự động, trí tuệ nhân tạo cho drone. Chuyến thăm Neros giúp Koizumi nắm bắt trực tiếp các tiến bộ trong ngành công nghiệp drone của Mỹ, đồng thời mở ra khả năng kết nối Neros với các doanh nghiệp quốc phòng Nhật Bản để trao đổi công nghệ hoặc đồng phát triển sản phẩm. Cũng tại Los Angeles, Koizumi gặp gỡ nhiều công ty quốc phòng Mỹ khác trong sự kiện kỷ niệm Chiến dịch Tomodachi. Ông đã thảo luận với họ về triển vọng hợp tác và nhấn mạnh quyết tâm của Nhật Bản tăng cường năng lực công nghiệp quốc phòng thông qua liên kết với Mỹ. Những động thái này phù hợp với chiến lược của Tokyo nhằm vừa tiếp thu công nghệ quân sự tiên tiến của Mỹ, vừa quảng bá sản phẩm quốc phòng “Made in Japan” sang thị trường Mỹ và đồng minh. Thông qua hợp tác, Nhật Bản kỳ vọng nâng cao năng lực tự chủ về vũ khí (ví dụ cùng sản xuất một số linh kiện tại Nhật) cũng như có thêm nguồn thu để tái đầu tư cho R&D quốc phòng.
Tại Washington, mặc dù trọng tâm là thảo luận chính sách, yếu tố công nghệ cũng được đề cập như một trụ cột tăng cường liên minh. Những tuyên bố sau hội đàm đã ghi nhận đóng góp của Nhật Bản trong việc phát triển năng lực quốc phòng mới, đồng thời kêu gọi đẩy mạnh huấn luyện hiện đại và chia sẻ công nghệ để đối phó hiệu quả hơn với các mối đe dọa. Trong quá khứ, vào tháng 5/2024 hai nước đã ký thỏa thuận hợp tác phát triển tên lửa đánh chặn siêu vượt âm GPI (Glide Phase Interceptor) – một vũ khí đánh chặn các tên lửa siêu thanh trong giai đoạn bay lướt. Đây là dự án công nghệ cao tiêu biểu cho mức độ tin cậy lẫn nhau rất sâu[ix]. Bộ trưởng Koizumi trong chuyến thăm cũng truyền tải thông điệp rằng Nhật Bản sẵn sàng đảm nhiệm vai trò lớn hơn trong lĩnh vực công nghệ quốc phòng của liên minh. Điều này thể hiện qua phát ngôn ông tự nhận mình là “nhân viên tiếp thị” cho công nghiệp quốc phòng Nhật – một cách nói cho thấy Nhật Bản muốn chia sẻ gánh nặng và đóng góp sáng tạo chứ không chỉ đơn thuần mua sắm thụ động từ Mỹ. Quả thực, cùng với việc tăng ngân sách, Nhật đã công bố các chương trình phát triển khí tài “made in Japan” như máy bay chiến đấu thế hệ mới hợp tác với Anh – Ý hay tên lửa hành trình tầm xa. Những chương trình này về lâu dài có thể kết nối với hệ sinh thái công nghệ quốc phòng Mỹ (ví dụ tích hợp với hệ thống Mỹ hoặc đồng bộ chuẩn liên quân). Hợp tác công nghệ còn mở rộng sang các lĩnh vực phi truyền thống: chẳng hạn an ninh mạng, chiến tranh thông tin và không gian vũ trụ. Trong bài phát biểu ở Honolulu, Koizumi cảnh báo về chiến dịch thông tin sai lệch và hoạt động không gian mạng do các thế lực bên ngoài tiến hành nhằm chia rẽ Mỹ-Nhật[x]. Điều này cho thấy hai nước đã nhận diện rõ chiến trường mới về công nghệ thông tin và sẽ cùng đầu tư đối phó, bao gồm chia sẻ dữ liệu, kinh nghiệm và phối hợp phát triển các công cụ phòng thủ mạng.
Tóm lại, chuyến thăm đã thúc đẩy đáng kể hợp tác công nghệ quốc phòng: từ việc trao đổi trực tiếp với doanh nghiệp, ký kết dự án chung, đến thống nhất tầm nhìn chiến lược về công nghệ. Đây là bước tiến phù hợp với xu thế toàn cầu khi ưu thế công nghệ quyết định ưu thế quân sự, giúp liên minh Mỹ-Nhật duy trì lợi thế so sánh trước Trung Quốc, Triều Tiên.
Tác động của chuyến thăm tới an ninh khu vực
Chuyến thăm của Bộ trưởng Koizumi, cùng những cam kết và kết quả đạt được, có những tác động quan trọng đối với tình hình an ninh khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Trước hết, nó củng cố niềm tin của các đồng minh và đối tác vào sức mạnh và sự bền vững của liên minh Mỹ-Nhật. Việc hai nước khẳng định liên minh “hoàn toàn không lay chuyển” và quyết tâm hợp tác ở mức chưa từng có tiền lệ gửi đi thông điệp răn đe mạnh mẽ tới các bên gây bất ổn (theo quan điểm từ phía Mỹ – Nhật). Thông điệp này đặc biệt nhắm đến Trung Quốc và Triều Tiên. Bộ trưởng Hegseth và Koizumi tái khẳng định cam kết ngăn chặn hành vi xâm lược ở châu Á – Thái Bình Dương, nêu rõ rằng Mỹ và Nhật sẽ cùng hành động để bảo vệ hòa bình, ổn định. Sự thống nhất này được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả răn đe: Trung Quốc sẽ phải cân nhắc kỹ lưỡng hơn trước khi có ý định dùng vũ lực với Đài Loan hay lấn lướt ở Biển Hoa Đông, Biển Đông; Triều Tiên cũng hiểu rằng các hành động khiêu khích sẽ đối mặt sự đáp trả kiên quyết từ liên minh.
Chuyến thăm còn thúc đẩy hợp tác an ninh đa phương rộng hơn. Tại Hawaii, Bộ trưởng Koizumi đã gặp Tư lệnh Lực lượng Mỹ tại Hàn Quốc và nhất trí về tầm quan trọng của việc tăng cường hợp tác ba bên Mỹ-Nhật-Hàn nhằm bảo vệ hòa bình, ổn định khu vực. Điều này cho thấy Tokyo đang chủ động gác lại những bất đồng lịch sử với Seoul để cùng Washington hình thành mặt trận chung đối phó Triều Tiên. Sự cải thiện quan hệ quốc phòng Nhật-Hàn với Mỹ làm trung gian sẽ giúp nâng cao năng lực cảnh báo sớm và phản ứng nhanh trước tên lửa Triều Tiên, đồng thời thống nhất tiếng nói trong các vấn đề như eo biển Đài Loan. Bên cạnh đó, việc Koizumi hội kiến Tổng thống Surangel Whipps Jr. của Palau (một đảo quốc Thái Bình Dương thân cận Mỹ) cho thấy Nhật Bản đang vươn tới cả khu vực Nam Thái Bình Dương. Tokyo cam kết tăng cường hợp tác với Palau vì hòa bình khu vực, hàm ý hỗ trợ các quốc đảo trước sức ép ngày càng lớn từ Trung Quốc.
Mặt khác, chuyến thăm và những bước tiến trong hợp tác quốc phòng Mỹ-Nhật chắc chắn sẽ khiến Trung Quốc lo ngại và có phản ứng. Như đã đề cập, Trung Quốc từng nhanh chóng trừng phạt kinh tế Nhật Bản chỉ vì một phát biểu về Đài Loan; do đó, việc Nhật Bản công khai xiết chặt liên minh quân sự với Mỹ có thể dẫn tới căng thẳng leo thang trong ngắn hạn. Trung Quốc có thể tăng cường các hoạt động quân sự thị uy: ví dụ, nhiều khả năng nước này sẽ tiếp tục cho máy bay, tàu chiến áp sát không phận, hải phận Nhật Bản hoặc Đài Loan để phản đối. Quân đội Trung Quốc cũng có thể đẩy mạnh diễn tập trên chuỗi đảo thứ nhất nhằm gửi thông điệp cảnh cáo sau khi Mỹ-Nhật nhấn mạnh kế hoạch huấn luyện trên chuỗi đảo này. Tuy nhiên, về dài hạn, chính sự đáp trả cứng rắn và đoàn kết của Mỹ-Nhật sẽ buộc Trung Quốc thận trọng hơn, qua đó giảm nguy cơ tính toán sai lầm. Chính sách “hòa bình thông qua sức mạnh” mà Hegseth đề cập hàm ý rằng sức mạnh liên minh càng cao thì khả năng xung đột càng thấp, vì đối phương không dám khơi mào chiến tranh. Điều này dĩ nhiên còn cần thời gian kiểm chứng, nhưng lịch sử Chiến tranh Lạnh cho thấy các liên minh mạnh thường giúp duy trì trạng thái cân bằng và ngăn chặn bên gây hấn.
Đối với khu vực Đông Nam Á và Nam Á, động thái của Nhật Bản có thể được chào đón một cách thận trọng. Nhiều quốc gia ASEAN hoan nghênh sự hiện diện và cam kết của Mỹ trong việc giữ cân bằng quyền lực với Trung Quốc, và họ cũng đánh giá cao Nhật Bản đứng ra đóng vai trò an ninh tích cực. Việc Nhật Bản chia sẻ công nghệ quốc phòng và huấn luyện với các nước Đông Nam Á (như đã làm với Philippines, Việt Nam trong huấn luyện tuần tra biển) có thể tăng lên nhờ liên minh Mỹ-Nhật mạnh hơn hỗ trợ. Tuy nhiên, một số nước có quan hệ kinh tế gần gũi với Trung Quốc cũng sẽ e ngại việc cạnh tranh Mỹ-Trung gia tăng có thể buộc họ phải đứng trước lựa chọn khó khăn. Vì vậy, tác động của chuyến thăm tới Đông Nam Á sẽ phụ thuộc vào việc Mỹ-Nhật triển khai hợp tác một cách minh bạch, mang lại lợi ích an ninh mà không đẩy các nước này vào thế đối đầu công khai với Bắc Kinh.
Phản ứng của Đông Bắc Á
Tại Nhật Bản, chuyến thăm Mỹ của Bộ trưởng Shinjiro Koizumi nhìn chung nhận được sự ủng hộ tích cực từ giới truyền thông và hoạch định chính sách. Tờ The Japan Times nhấn mạnh rằng chuyến thăm không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà còn tái khẳng định tính bền vững mang tính cấu trúc của liên minh Mỹ – Nhật, thậm chí được mô tả là “không thể lay chuyển” trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược hiện nay[1]. Theo cách nhìn này, việc Nhật Bản chủ động tăng cường phối hợp quốc phòng với Mỹ là lựa chọn mang tính tất yếu nhằm đối phó với môi trường an ninh khu vực đang xấu đi nhanh chóng đặc biệt trước các sức ép đồng thời từ Trung Quốc và Triều Tiên.
Trung Quốc là quốc gia thể hiện thái độ gay gắt nhất đối với chuyến thăm. Trước đó, tại họp báo thường kỳ ngày 08/1, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mao Ninh nhấn mạnh rằng kế hoạch tái vũ trang của Nhật Bản sẽ làm tổn hại hòa bình và ổn định khu vực[2]. Đồng thời, Trung Quốc duy trì quan điểm mọi hợp tác an ninh giữa Mỹ và Nhật không nên nhằm vào bên thứ ba, hàm ý phản đối việc liên minh này không được can dự vào vấn đề Đài Loan.
Quan điểm cứng rắn của chính phủ Trung Quốc cũng được thể hiện mạnh mẽ trên truyền thông chính thống. Tờ Hoàn Cầu Thời báo mô tả chuyến thăm của Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản như một minh chứng cho việc Nhật Bản ngày càng phụ thuộc vào Mỹ trong việc đối phó với Trung Quốc. Từ góc nhìn của Trung Quốc, việc Mỹ thông qua Nhật Bản để gia tăng hiện diện quân sự ở Đông Bắc Á là bước đi có tính bao vây chiến lược[3]. Ở quan điểm khác, tờ South China Morning Post đặt ra câu hỏi về mức độ bền chặt thực sự của liên minh Mỹ – Nhật dưới chính sách khó đoán của chính quyền Tổng thống Trump. Bài viết cho rằng, dù chuyến thăm nhằm củng cố liên minh, nhưng vẫn tồn tại những ẩn số liên quan tới mức độ cam kết dài hạn của Mỹ bởi Mỹ đang phải phân tán nguồn lực cho nhiều mặt trận khác[4].
Về phía Hàn Quốc, chuyến thăm được nhìn nhận vừa như một cơ hội, vừa là một thách thức tiềm ẩn. Trước đó, vào ngày 14/1, Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung và Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đã có cuộc đàm phán trong đó Tổng thống Lee nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thúc đẩy hợp tác ba bên Nhật Bản – Trung Quốc – Hàn Quốc trên cơ sở tối đa hóa các điểm đồng và tăng cường đối thoại[5]. Đáng chú ý, việc Tổng thống Lee lựa chọn thăm Trung Quốc trước khi tới Nhật Bản cho thấy Hàn Quốc mong muốn đóng vai trò cầu nối nhằm góp phần hạ nhiệt căng thẳng Trung – Nhật thông qua các kênh đối thoại.
Trang Korea JoongAng Daily trong một bài bình luận cho rằng việc nhấn mạnh vai trò răn đe ngày càng lớn của Nhật Bản trong chuỗi đảo thứ nhất đồng nghĩa với sự gia tăng chạy đua vũ trang trong khu vực. Một mặt, tờ báo thừa nhận hợp tác ba bên Mỹ – Nhật – Hàn là cần thiết để răn đe. Mặt khác, nếu quá trình “bình thường hóa” quân sự của Nhật Bản diễn ra quá nhanh mà không đi kèm các cơ chế xây dựng lòng tin có thể tạo ra rào cản chính trị đối với hợp tác[6].
Một số dự báo
Trên cơ sở bối cảnh chiến lược khu vực và những nội dung trọng tâm của chuyến thăm Mỹ của Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản, có thể nhận diện một số xu hướng và dự báo quan trọng cho giai đoạn tới.
Trước hết, đối với quan hệ Mỹ – Nhật, chuyến thăm đóng vai trò như một chất xúc tác thúc đẩy quá trình nâng cấp hơn nữa liên minh song phương dưới thời Thủ tướng Sanae Takaichi, với trọng tâm đặt vào lĩnh vực an ninh. Nếu trong giai đoạn trước, liên minh Mỹ – Nhật chủ yếu vận hành theo logic bảo trợ an ninh, trong đó Mỹ đóng vai trò bảo đảm chính còn Nhật Bản giữ vị trí thụ động, thì hiện nay Nhật Bản đang từng bước chuyển mình thành một đối tác tác chiến chủ động có trách nhiệm lớn hơn. Xu hướng này thể hiện qua việc Nhật Bản tiếp tục gia tăng mạnh mẽ chi tiêu quốc phòng, mở rộng năng lực tấn công tầm xa, cũng như sẵn sàng tham gia các cuộc tập trận chung có quy mô, phạm vi và tính chất vượt ra ngoài không gian phòng thủ lãnh thổ truyền thống. Không ngoại trừ việc tần suất và không gian tập trận Mỹ – Nhật được mở rộng xuống Tây Thái Bình Dương, thậm chí bao gồm cả Biển Đông.
Thứ hai, chuyến thăm cũng phát đi tín hiệu khá rõ nét về sự điều chỉnh trong chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương của Mỹ sắp tới. Trong Chiến lược An ninh Quốc gia Mỹ năm 2025, khu vực châu Á được xếp ở vị trí ưu tiên thứ hai chỉ sau Tây Bán Cầu, phản ánh cách tiếp cận phân bổ trách nhiệm dựa trên mức độ gắn kết giữa lợi ích và an ninh. Trên thực tế, trong khoảng một năm trở lại đây, Mỹ đã tập trung nguồn lực và hành động thực tiễn để xử lý các thách thức tại Tây Bán Cầu, trong khi cạnh tranh Mỹ – Trung được tạm gác lại. Do đó, khi đã đạt được các mục tiêu tại Tây Bán cầu, Mỹ từng bước quay trở lại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương với trọng tâm tái định vị mối quan hệ với Trung Quốc. Tuy nhiên, sự trở lại này nhiều khả năng sẽ không đi kèm với việc mở rộng hiện diện quân sự trực tiếp, mà dựa trên nguyên tắc chia sẻ gánh nặng với các đồng minh và đối tác. Trong cấu trúc đó, Nhật Bản nổi lên là điểm tựa then chốt giúp Mỹ củng cố khả năng tác chiến dọc theo chuỗi đảo thứ nhất và duy trì năng lực răn đe “sát sườn” đối với Trung Quốc. Ngoài ra, thông qua Nhật Bản, Mỹ còn có thể kết nối hiệu quả hơn với các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á. Vì vậy, thời gian tới, Mỹ và Nhật Bản sẽ tăng cường các hoạt động ngoại giao cấp cao tại khu vực này, đồng thời tận dụng các khuôn khổ đa phương như ASEAN hay APEC để lồng ghép các thông điệp an ninh qua đó mở rộng và duy trì ảnh hưởng một cách linh hoạt.
Thứ ba, về điều chỉnh chính sách của Nhật Bản, việc củng cố mạnh mẽ quan hệ an ninh với Mỹ tạo ra nền tảng quan trọng để Nhật Bản theo đuổi lập trường cứng rắn hơn đối với Trung Quốc. Những căng thẳng ngoại giao Nhật – Trung trong thời gian qua cho thấy Nhật Bản ngày càng sẵn sàng bày tỏ quan điểm công khai về các vấn đề nhạy cảm như Đài Loan hay tranh chấp quần đảo Senkaku/Điếu Ngư trên biển Hoa Đông. Trong bối cảnh đó, ưu tiên chính sách của Nhật Bản thời gian tới sẽ tiếp tục tập trung vào nâng cao năng lực răn đe quân sự, thông qua việc duy trì lực lượng chiến đấu và mở rộng chi tiêu quốc phòng. Song song với đó, về chiến lược kinh tế, Nhật Bản có xu hướng tăng cường hợp tác thương mại với Hàn Quốc và đẩy mạnh kết nối với Liên minh châu Âu (EU) nhằm đa dạng hóa chuỗi cung ứng, giảm phụ thuộc vào Trung Quốc. Đồng thời, các tập đoàn lớn của Nhật Bản sẽ thúc đẩy các sáng kiến hợp tác, đầu tư vào khu vực Đông Nam Á để vừa trực tiếp nắm bắt lợi ích kinh tế, vừa nhằm tập hợp lực lượng và gia tăng ảnh hưởng.
Sau cùng, chuyến thăm mở ra khả năng Nhật Bản được đưa vào sâu hơn các cấu trúc liên kết tiểu đa phương do Mỹ dẫn dắt. Trong thời gian tới, cơ chế hợp tác ba bên Mỹ – Nhật – Hàn sẽ được cải thiện cả về chiều sâu lẫn tính thực chất, đặc biệt trong các lĩnh vực phòng thủ tên lửa, chia sẻ thông tin tình báo và phối hợp tác chiến. Trước hết nhằm ứng phó với Triều Tiên, xa hơn là góp phần kiềm chế Trung Quốc. Đồng thời, các hình thức liên kết tiểu đa phương có sự tham gia của Nhật Bản (chẳng hạn Quad) có xu hướng mở rộng phạm vi hoạt động xuống Đông Nam Á, với khả năng thu hút tham gia hoặc hình thành các cơ chế hợp tác với Philippines, Indonesia hay Việt Nam. Những động thái này cho thấy Nhật Bản đang tăng cường nhiều hơn vai trò điều phối trong các cơ chế tiểu đa phương cùng với Mỹ, qua đó làm gia tăng mức độ đan xen của cấu trúc an ninh khu vực và góp phần định hình lại cán cân quyền lực tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Nhìn chung, chuyến thăm Mỹ của Bộ trưởng Quốc phòng Koizumi Shinjirō đã củng cố mạnh mẽ liên minh Nhật-Mỹ và phát đi tín hiệu rõ ràng về sự sẵn sàng và gắn kết của hai nước trong việc bảo vệ trật tự khu vực. Trên phương diện hợp tác công nghệ quốc phòng, chuyến đi đặt nền móng cho những dự án chung đầy hứa hẹn, giúp liên minh duy trì ưu thế quân sự. Trên phương diện địa chính trị, chuyến thăm góp phần định hình lại cán cân an ninh ở châu Á – Thái Bình Dương: tăng cường khả năng răn đe đối với các mối đe dọa, đồng thời khuyến khích các nước cùng chí hướng hợp tác chặt chẽ hơn. Mặc dù có thể làm gia tăng căng thẳng với Trung Quốc trước mắt, nhưng về dài hạn, một liên minh Mỹ-Nhật vững mạnh, hiện đại và gắn bó được kỳ vọng sẽ đem lại ổn định cho khu vực, giữ vững hòa bình và trật tự dựa trên luật lệ theo quan điểm của Mỹ./.
Tác giả: Phạm Quang Phúc & Phạm Quang Hiền
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của các tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
Tài liệu tham khảo
[1] The Japan Times (2026), “Hegseth, Koizumi Vow Alliance Will Remain Unshaken”, https://www.japantimes.co.jp/news/2026/01/16/japan/politics/hegseth-koizumi-meeting-alliance/
[2] Ministry of Foreign Affairs of the People’s Republic of China (2026), “Foreign Ministry Spokesperson Mao Ning’s Regular Press Conference on January 8, 2026”, https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/xw/fyrbt/202601/t20260108_11808454.html
[3] Global Times (2026), “Japan’s Military Moves Raise Regional Concerns”, https://www.globaltimes.cn/page/202601/1353437.shtml
[4] South China Morning Post (2026), “Japan, US Vow Unshaken Defence Alliance Despite Trump’s Pivot”, https://www.scmp.com/news/asia/east-asia/article/3340096/japan-us-vow-unshaken-defence-alliance-despite-trumps-pivot-asia
[5] The Japan News (Yomiuri Shimbun) (2026), “South Korea, Japan Leaders Stress Dialogue Amid Regional Tensions”, https://japannews.yomiuri.co.jp/politics/politics-government/20260114-304028/
[6] Korea JoongAng Daily (2026), “Hegseth Stresses Realistic U.S.–Japan Training Across First Island Chain Amid Beijing–Tokyo Tensions”, https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2026-01-16/world/world/Hegseth-stresses-realistic-USJapan-training-across-first-island-chain-amid-BeijingTokyo-tensions/2501799
[i] Chris Gordon (2026), “US, Japanese Defense Chiefs Vow to Strength Alliance; USFJ Changes Proceed”, Air&space Force magazine, https://www.airandspaceforces.com/us-japan-defense-chiefs-strengthen-command/
[ii] Takahito Higuchi (2026), “Japan’s defence minister Koizumi meets U.S. Indo-Pacific Command head in Hawaii”, Asia News, https://asianews.network/japans-defence-minister-koizumi-meets-u-s-indo-pacific-command-head-in-hawaii/#:~:text=through%20defense%20efforts
[iii] Japanese Defence Minister to visit US next week, attend Honolulu Defence Forum in Hawaii” (2026), New Kerala, https://www.newkerala.com/news/a/japanese-defence-minister-visit-us-next-week-attend-423.htm#:~:text=Koizumi%20and%20Hegseth%20will%20hold,Japan%27s%20southernmost%20prefecture%20of%20Okinawa
[iv] Chris Gordon (2026), tldd
[v] “Hegseth stresses ‘realistic’ U.S.-Japan training across first island chain amid Beijing-Tokyo tensions” (2026), Korea JoongAng Daily, https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2026-01-16/world/world/Hegseth-stresses-realistic-USJapan-training-across-first-island-chain-amid-BeijingTokyo-tensions/2501799
[vi] “Japan, U.S. Defense Chiefs Reaffirm Close Cooperation” (2026), Nippon, https://www.nippon.com/en/news/yjj2026011600236/#:~:text=They%20met%20for%20some%2050,I%20can%27t%20comment%20on%20details
[vii] “Japan, U.S. Defense Chiefs Reaffirm Close Cooperation” (2026), Nippon, https://www.nippon.com/en/news/yjj2026011600236/#:~:text=spending
[viii] Jen Judson (2024), “US and Japan sign agreement to co-develop hypersonic interceptor”, Defense News, https://www.defensenews.com/global/asia-pacific/2024/05/15/us-and-japan-sign-agreement-to-co-develop-hypersonic-interceptor/#:~:text=The%20U,3%20Block%20IIA%20missile
[ix] Jen Judson (2024), “US and Japan sign agreement to co-develop hypersonic interceptor”, Defense News, https://www.defensenews.com/global/asia-pacific/2024/05/15/us-and-japan-sign-agreement-to-co-develop-hypersonic-interceptor/#:~:text=HONOLULU%20%E2%80%94%20The%20United%20States,Agency%20and%20Japan%E2%80%99s%20Defense%20Ministry
[x] Takahito Higuchi (2026), tldd
