Tóm tắt: Nghiên cứu phân tích mối quan hệ giữa chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED), biến động của đồng đô la Mỹ (USD) và sự điều chỉnh ngắn hạn của giá vàng trong bối cảnh kinh tế- chính trị toàn cầu giai đoạn cuối năm 2025 đến đầu năm 2026 dưới góc tiếp cận kinh tế chính trị quốc tế. Thông qua việc phân tích diễn biến của thị trường vàng trong mối tương quan với kỳ vọng lãi suất, các áp lực chính trị tác động đến FED, cùng sự biến động của sức mạnh đồng USD, nghiên cứu chỉ ra rằng đợt điều chỉnh mạnh của giá vàng vào đầu năm 2026 chủ yếu phản ánh một cú sốc về kỳ vọng chính sách tiền tệ, hơn là sự đảo chiều của các yếu tố nền tảng mang tính dài hạn. Ở tầm chiến lược, vàng vẫn được định vị như một hàng rào chủ quyền ngoài hệ thống tài chính truyền thống, bảo vệ giá trị và quyền tự chủ tiền tệ của các quốc gia trong bối cảnh bất ổn địa chính trị gia tăng.
Cơ chế tương tác của Vàng và USD
Vàng không chỉ là “kim loại quý”, dưới hệ thống bản vị cổ điển, vàng là xương sống của hệ thống tiền tệ, dưới hệ thống Bretton Woods, tính liên kết giữa vàng và đồng USD tạo thành trục trung tâm của trật tự tài chính toàn cầu[1], đồng thời vàng được định giá bằng USD trên thị trường quốc tế, vì vậy có mối tương quan ngược chiều giữa giá vàng và sức mạnh của đồng đô la Mỹ, khi USD mạnh, vàng trở nên đắt đỏ hơn đối với người mua nước ngoài và thường chịu áp lực giảm giá, ngược lại USD yếu tạo điều kiện thuận lợi cho giá vàng tăng. Động lực cơ bản nhất là lãi suất thực, khi lãi suất thực ở Mỹ cao, chi phí cơ hội của việc nắm giữ vàng (một tài sản không sinh lãi) tăng lên, kìm hãm nhu cầu vàng. Ngược lại, lãi suất thực giảm (giá trị USD suy yếu hoặc FED cắt lãi) sẽ làm tăng sức hấp dẫn của vàng. Đa số nghiên cứu cho thấy các quyết định lãi suất của FED có tác động rất rõ rệt đến giá vàng trong ngắn hạn[2].
Vàng luôn được xem là tài sản trú ẩn kênh đa dạng hoá danh mục, đặc biệt trong những thời kỳ kinh tế thế giới bất ổn. Trong năm 2025, giá vàng lập 53 đỉnh mới và nhu cầu mua vào (qua ETF và mua vật chất) tăng vọt, đạt tổng cầu trên 5.000 tấn lần đầu tiên trong lịch sử. WGC nhận định “các động lực trú ẩn và đa dạng hóa đã thúc đẩy nhu cầu đầu tư vàng trong cả năm”[3]. Điều này phản ánh tình trạng bất ổn kinh tế chính trị ngày càng cao khiến giới đầu tư và ngân hàng trung ương ráo riết tìm nơi cất giữ giá trị sự bùng nổ mua vàng và bạc thể hiện cuộc tái định giá niềm tin vào tiền tệ, tổ chức và trật tự kinh tế hậu Chiến tranh Lạnh”. Nhiều ngân hàng trung ương, đặc biệt các nước đang đối mặt với rủi ro địa chính trị, đã dịch chuyển một phần dự trữ sang vàng. Dữ liệu cho thấy ba nước mua vàng nhiều nhất (Trung Quốc, Nga, Thổ Nhĩ Kỳ) đồng thời giảm mạnh tỷ trọng USD trong dự trữ khi tích trữ vàng[4]. Tuy nhiên, ngoại trừ các trường hợp đặc thù này (liên quan đến khủng hoảng và trừng phạt), phần lớn các nước khác nếu tăng vàng thì chỉ giảm nhẹ tỷ trọng USD, tức là họ đa dạng hóa sang cả các đồng tiền khác chứ không chỉ USD.
Lịch sử và các phân tích kinh tế cho thấy không phải mọi thời điểm USD mạnh luôn khiến vàng yếu, trong một số giai đoạn bất định cực đoan, cả USD và vàng có thể tăng đồng thời. Điều này xảy ra khi nhà đầu tư tìm kiếm cả thanh khoản bằng USD (do USD là tiền tệ thanh khoản cao) và bảo hiểm bằng vàng (do lo ngại rủi ro hệ thống). Do vậy, mối quan hệ vàng-USD không phải luôn là nghịch biến thuần tuý; nó có thể đảo chiều tùy thuộc vào biện pháp ưu tiên của thị trường giữa thanh khoản tức thời và bảo toàn giá trị dài hạn[5].
Sự khác biệt giữa vàng và các tài sản tiền tệ khác nằm ở chỗ vàng không mang rủi ro đối tác và không thể bị đóng băng bởi các quyết định hành chính liên bang, một thỏi vàng vật lý nằm trong kho dự trữ trung ương không bị trói buộc bởi lệnh trừng phạt tài chính như một khoản tiền gửi bằng đô la có thể bị phong tỏa. Điều đó làm cho vàng trở thành một “hàng rào chủ quyền” trong thời đại mà quyền truy cập vào hệ thống thanh toán toàn cầu có thể trở thành vũ khí chính trị.
Các phân tích của Hội đồng Vàng Thế giới (WGC) cũng chỉ ra rằng năm 2025, vàng tăng giá chủ yếu do hai nhóm yếu tố: (1) rủi ro địa chính trị và bất ổn kinh tế toàn cầu, (2) USD yếu và kỳ vọng lãi suất Mỹ giảm. Cụ thể, mô hình phân tích của WGC cho thấy sự kết hợp giữa “rủi ro địa chính trị cao và đồng USD suy yếu” đã đóng góp khoảng 16 điểm phần trăm vào tổng mức tăng giá của vàng trong năm vừa qua [6]. Như vậy, ngay cả trong kịch bản FED cắt lãi suất vào năm 2026 như thị trường kỳ vọng, USD vẫn có thể mạnh lên tương đối so với các đồng tiền khác nếu các điều kiện toàn cầu thay đổi, điều này sẽ tiếp tục ảnh hưởng lớn đến vàng. Ngược lại, bất kỳ dấu hiệu FED hoãn cắt lãi hay siết chặt tiền tệ (như trong ngắn hạn vừa qua) có thể làm USD tăng, tạo áp lực giảm giá lên vàng.
Áp lực từ nhà Trắng đối với FED
Từ cuối năm 2025 sang đầu 2026, FED chịu sức ép lớn từ chính trị Mỹ. Trong năm 2025, FED đã cắt lãi suất ba lần liên tiếp (tổng cộng 75 điểm cơ bản) nhưng ngay đầu năm 2026, FED quyết định tạm dừng việc cắt lãi [7]. Thông cáo và phát biểu của Chủ tịch Powell tại họp báo ngày 28/1/2026 nhấn mạnh FED “duy trì lãi suất ở mức hiện tại (3,5%-3,75%)” và cho biết “FED sẵn sàng chờ xem diễn biến kinh tế trước khi có quyết định tiếp theo”[8]. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ đã bỏ phiếu quyết định tạm dừng chu kỳ cắt giảm lãi suất, bất chấp áp lực chính trị ngày càng gia tăng từ Nhà Trắng nhằm thúc đẩy nới lỏng tiền tệ mạnh mẽ hơn. Trước bối cảnh đó, Chủ tịch FED Jerome Powell công khai khẳng định nguyên tắc độc lập thể chế của ngân hàng trung ương, nhấn mạnh rằng các quyết định chính sách tiền tệ phải được hoạch định trên cơ sở dữ liệu kinh tế và đánh giá điều kiện vĩ mô khách quan, thay vì chịu sự chi phối bởi các can thiệp hay sức ép mang tính chính trị [9].
Tuy nhiên, ngay sau họp FED, Tổng thống Trump thông báo sẽ sớm công bố ứng viên Chủ tịch FED nhiệm kỳ tiếp theo (ông Powell sẽ mãn hạn vào tháng 5/2026). Ngày 30/1/2026, truyền thông loan tin chính thức rằng ông Trump đề cử Kevin Warsh, cựu Thống đốc FED (trước đó từng lãnh đạo FED San Francisco), làm người kế nhiệm Powell[10]. Sự kiện này gây chấn động thị trường tài chính: ông Warsh được biết đến là người “khắt khe với lạm phát”, ủng hộ giảm dần bảng cân đối kế toán của FED và hoài nghi về các chương trình nới lỏng định lượng (QE). Việc đề cử Kevin Warsh được thị trường diễn giải như một tín hiệu chính trị- thể chế có trọng lượng, cho thấy định hướng chính sách tiền tệ trong thời gian tới nhiều khả năng nghiêng về kỷ luật và thận trọng hơn, qua đó làm suy giảm xác suất nới lỏng sớm của FED. Trong khung kỳ vọng này, đồng USD được củng cố về mặt dài hạn, trong khi vàng chịu áp lực điều chỉnh do vai trò phòng vệ trước rủi ro tiền tệ tạm thời suy yếu. Trên thực tế, thông tin bổ nhiệm đã loại bỏ một trong những bất định then chốt của thị trường, liên quan đến mức độ độc lập của FED và quỹ đạo lãi suất tương lai, từ đó tái định hình kỳ vọng của nhà đầu tư theo hướng ưu tiên USD và các tài sản hưởng lợi từ chính sách tiền tệ cứng rắn hơn.
Nhìn tổng thể trong bối cảnh kinh tế chính trị toàn cầu, kinh tế Mỹ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tương đối ổn định, trong khi lạm phát đã hạ nhiệt đáng kể so với đỉnh năm 2022 nhưng vẫn cao hơn mục tiêu trung hạn 2% của FED, với chỉ số PCE quanh mức 2,9% vào cuối năm 2025[11]. FED đánh giá tiến trình giảm lạm phát là rõ rệt nhưng chưa hoàn toàn bền vững, đặc biệt trong bối cảnh các yếu tố chi phí như giá năng lượng và tác động tiềm tàng từ chính sách thuế quan vẫn tiềm ẩn rủi ro đẩy lạm phát quay trở lại. Trên cơ sở đó, mức lãi suất điều hành hiện hành trong khoảng 3,5%-3,75% được FED coi là phù hợp với vùng trung lập[12], đủ hạn chế để kiềm chế áp lực giá nhưng chưa tạo ra lực cản quá mức đối với tăng trưởng kinh tế. Cách tiếp cận chính sách của FED vì vậy mang tính thận trọng và phụ thuộc chặt chẽ vào dữ liệu, với chủ trương duy trì kiên nhẫn trước khi đưa ra bất kỳ quyết định nới lỏng bổ sung nào. Tuy nhiên, song song với các yếu tố kinh tế vĩ mô, những bất định chính trị bao gồm cả các tranh cãi và áp lực pháp lý xoay quanh vị thế lãnh đạo của FED đã làm gia tăng phần bù rủi ro gắn với các tài sản định giá bằng USD. Trong cấu trúc này, mối liên hệ giữa chính sách tiền tệ của FED, sức mạnh của đồng USD và diễn biến giá vàng trở nên đặc biệt chặt chẽ: khi FED duy trì lập trường lãi suất cao và USD được củng cố, vàng có xu hướng chịu áp lực điều chỉnh; ngược lại, trong các kịch bản nới lỏng tiền tệ quyết liệt hơn, USD suy yếu và vàng thường được hưởng lợi với vai trò tài sản phòng vệ.
Bức tranh giá vàng đầu năm 2026
Giá vàng toàn cầu trong giai đoạn cuối năm 2025 và đầu năm 2026 thể hiện một quỹ đạo biến động đặc biệt mạnh, vượt xa nhịp dao động thông thường của các chu kỳ giá hàng hóa. Vào cuối tháng 12/2025, ngay trước cuộc họp chính sách cuối năm của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED), giá vàng đã thiết lập mức cao kỷ lục mới, vượt ngưỡng 4.500 USD/oz [13], trong bối cảnh kỳ vọng thị trường cho rằng FED sẽ tiếp tục chu kỳ nới lỏng tiền tệ. Đà tăng này phản ánh sự gia tăng mạnh mẽ của nhu cầu trú ẩn an toàn, khi nhà đầu tư đồng thời định giá khả năng FED cắt giảm lãi suất trong ngắn hạn. Xu hướng đi lên của vàng không những không suy yếu mà còn được củng cố trong những tuần đầu tháng 1/2026. Đến ngày 27/1/2026, giá vàng đã vượt mốc 5.180 USD/oz, xác lập đỉnh lịch sử mới[14]. Phiên giao dịch này như một cú bứt phá đáng kể, với mức tăng hơn 3% chỉ trong một ngày, chủ yếu được thúc đẩy bởi sự gia tăng bất định kinh tế-chính trị toàn cầu, bao gồm căng thẳng thương mại mới nổi tại khu vực Đông Á và nguy cơ gián đoạn hoạt động của chính phủ liên bang Mỹ. Những diễn biến này cho thấy đợt tăng giá của vàng trong giai đoạn trên không chỉ là phản ứng cơ học trước kỳ vọng chính sách tiền tệ, mà còn phản ánh vai trò ngày càng nổi bật của vàng như một tài sản phòng vệ trước các rủi ro mang tính hệ thống và phi truyền thống của trật tự kinh tế toàn cầu.
Quyết định của FED ngày 28/1 (giữ lãi suất) hầu như không làm suy yếu đà tăng: khi FED hội nghị, vàng thậm chí tiếp tục tiến lên mức gần 5.400 USD/oz. Ngày 28/1/2026, giá vàng tăng 4% lên sát mức 5.400 USD/oz, bất chấp FED quyết định giữ nguyên lãi suất[15]. Một số nhà chiến lược nhận xét thị trường vàng đang bùng nổ một cách tự thân, các quỹ ETF và nhà đầu tư đều gia tăng mua vào dù FED trong thế ‘tạm dừng’ (chờ dữ liệu). Đến 29/1, giá vàng đạt khoảng 5.300-5.500 USD do tâm lý đang ở vùng quá mua nhưng vẫn chưa có dấu hiệu chững lại[16].
Tuy nhiên, ngày 30/1/2026, giá vàng đã đảo chiều rất mạnh. Cùng thời điểm ông Trump công bố ứng viên Warsh, thị trường chứng kiến một phiên bán tháo toàn diện. ghi nhận vàng “rơi 9,5% xuống 4.883,62 USD/oz” mức giảm mạnh nhất trong một phiên kể từ năm 1983 chỉ sau vài phút sau tin bổ nhiệm. Cú sốc là rất lớn: từ đỉnh kỷ lục trên 5.594 USD của ngày trước, giá vàng chỉ trong một đêm giảm về vùng 4.800 USD. Phe chốt lời ồ ạt, và cả đồng USD lập tức bật tăng (điểm qua mục USD phía dưới) làm giá vàng càng lao dốc. Hình minh hoạ dưới đây thể hiện biên độ dao động của vàng kể từ năm 1975 [17]:
Ngay trong phiên 30/1/2026, vàng lao dốc 9,5%- mức giảm mạnh nhất kể từ năm 1983. Sự kiện này đánh dấu điểm đảo chiều mạnh của kim loại quý sau đợt tăng phi mã vừa qua[18].
Đầu tháng 2, giá vàng phục hồi một phần nhưng vẫn giữ đà giảm so với đỉnh; đến ngày 2/2/2026, giá vàng giao ngay quanh 4.703 USD/oz, thấp hơn ~3,3% so với cuối phiên trước[19]. Những phiên sau đó, FED chưa có cuộc họp mới, nhưng việc thị trường kỳ vọng các yếu tố xấu có thể tiếp diễn (đồn đoán chính quyền Trump đẩy mạnh chương trình cắt giảm nợ công, thay thế FED v.v.) đã khiến vàng tiếp tục chịu áp lực. Phiên giao dịch ngày 3/2 trở đi đánh dấu một giai đoạn quan trọng trong quá trình tái cân bằng ngắn hạn của thị trường vàng toàn cầu, sự ổn định tương đối của giá vàng quanh vùng 4.700-5.000 USD/oz, bất chấp những cú sốc kỳ vọng liên quan đến chính sách tiền tệ Mỹ.
Sau nhịp tăng mạnh ngày 6/2/2026, giá vàng trải qua một giai đoạn điều chỉnh ngắn hạn nhưng vẫn duy trì trên ngưỡng cao lịch sử. Trong phiên giao dịch ngày 9/2/2026, giá có lúc hạ về khoảng 4.944 USD/oz nhưng sau đó ghi nhận một nhịp hồi trong ngày, đóng cửa ở mức xấp xỉ 4.956 USD/oz tương ứng với một biến động dương khoảng +2% do chỉ số USD suy yếu trước kỳ vọng về các dữ liệu kinh tế Mỹ yếu hơn và khả năng thay đổi chính sách tiền tệ. Ở phiên ngày 10/2/2026, trong bối cảnh nhà đầu tư thận trọng chờ công bố các số liệu việc làm và lạm phát quan trọng của Mỹ, giá điều chỉnh nhẹ (giảm khoảng 0,7% so với mức đóng cửa trước đó) và dao động quanh ~5.029 USD/oz.
Tổng hợp quan sát cho thấy, kể từ đầu tháng 2 đến thời điểm hiện tại, giá vàng dao động chủ yếu trong biên độ 4.400-5.100 USD/oz, vẫn cao đáng kể so với vùng 3.000-4.000 USD/oz quan sát được vào cuối năm 2025. Các chuyển động ngắn hạn mang tính dao động lớn và thường phản ứng nhanh với thông tin vĩ mô và chính trị, đặc biệt là dữ liệu kinh tế của Mỹ, diễn biến chính sách tiền tệ và các sự kiện địa chính trị cho thấy thị trường đang ở trạng thái nhạy cảm cao, dễ xuất hiện chu kỳ phản ứng dữ liệu, điều chỉnh vị thế liên tiếp trong các phiên giao dịch. Từ cuối năm 2025 đến đầu 2026, giá vàng đã đạt mức cao kỷ lục do nhiều yếu tố hỗ trợ, nhưng sau đó đã chỉnh sâu trong ngắn hạn khi các yếu tố hỗ trợ đó chuyển biến, như thể một đợt điều chỉnh “bù đắp” sau một chu kỳ tăng quá nóng. Trên thực tế, đợt tăng phi mã của vàng trong tháng 12/2025 và tháng 1/2026 phản ánh sự hội tụ của nhiều tầng động lực khác nhau: tiền tệ, tài chính, địa chính trị và tâm lý thị trường.
Thứ nhất, kỳ vọng chính sách tiền tệ đã đóng vai trò chất xúc tác ban đầu, nhưng không phải là nguyên nhân duy nhất. Việc giá vàng tiếp tục tăng mạnh ngay cả sau khi FED quyết định giữ nguyên lãi suất ngày 28/1/2026 cho thấy thị trường không còn phản ứng một chiều với các quyết định chính sách ngắn hạn, mà đang định giá vàng như một tài sản phòng vệ trước những rủi ro mang tính cấu trúc của hệ thống tài chính Mỹ. Trong bối cảnh thâm hụt ngân sách kéo dài, nợ công tăng nhanh và sự chính trị hóa ngày càng rõ rệt đối với các định chế kinh tế cốt lõi của Mỹ, vàng được tái định vị như một “tài sản ngoài hệ thống”, hơn là chỉ một công cụ phòng hộ lạm phát thông thường.
Thứ hai, vai trò của dòng vốn đầu tư tài chính đặc biệt là các quỹ ETF và giao dịch phái sinh đã khuếch đại mạnh mẽ biên độ biến động. Khi giá vàng vượt các mốc tâm lý quan trọng (4.500 USD/oz, 5.000 USD/oz), thị trường bước vào trạng thái “tự củng cố xu hướng” trong đó dòng tiền mới tham gia chủ yếu vì kỳ vọng giá tiếp tục tăng, thay vì dựa trên các yếu tố cơ bản [20]. Điều này giải thích vì sao đến ngày 29/1/2026, dù nhiều chỉ báo cho thấy thị trường đã rơi vào vùng “quá mua”, giá vàng vẫn chưa có dấu hiệu chững lại.
Thứ ba, cú sụt giảm mạnh ngày 30/1/2026 mang bản chất của một cú sốc kỳ vọng hơn là sự đảo chiều căn bản của các yếu tố nền tảng. Việc công bố ứng viên Warsh được thị trường nhìn nhận là đại diện cho xu hướng chính sách tiền tệ cứng rắn và kỷ luật hơn đã ngay lập tức làm thay đổi kỳ vọng về tương lai của FED. Đồng USD bật tăng mạnh trong thời gian rất ngắn, kéo theo sự điều chỉnh đồng loạt của các tài sản được định giá bằng USD, trong đó vàng chịu tác động mạnh nhất do trước đó đã tích lũy mức tăng quá lớn. Phản ứng bán tháo mang tính dây chuyền, đặc biệt từ các vị thế đòn bẩy, khiến mức giảm 9,5% trong một phiên trở thành mức sụt sâu nhất kể từ năm 1983[21].
Quan trọng hơn, đợt điều chỉnh này không làm xóa bỏ vai trò chiến lược của vàng, mà chỉ tái lập lại sự cân bằng ngắn hạn sau một giai đoạn tăng nóng. Việc giá vàng duy trì quanh vùng 4.900-5050 USD/oz trong tuần đầu tháng 2/2026 cho thấy thị trường đang tìm kiếm một mặt bằng giá mới, phản ánh sự kết hợp giữa lực cầu trú ẩn dài hạn và áp lực điều chỉnh từ chính sách tiền tệ cũng như sức mạnh của USD.
Kịch bản cơ sở là vàng bước vào giai đoạn tích lũy và dao động trong vùng giá cao, thay vì tiếp tục tăng theo đường thẳng. Trong kịch bản này, FED duy trì lập trường thận trọng, lãi suất thực giảm chậm, trong khi bất ổn địa chính trị toàn cầu không leo thang đột biến. Nhu cầu mua vàng của các ngân hàng trung ương, đặc biệt từ các nền kinh tế mới nổi và nhóm BRICS, tiếp tục tạo nền đỡ cho giá, nhưng dòng vốn đầu cơ ngắn hạn suy yếu khiến giá dao động trong biên độ rộng. Vàng trong trường hợp này giữ vai trò tài sản ổn định hệ thống, hơn là công cụ đầu cơ sinh lời nhanh.
Kịch bản tăng mạnh trở lại có thể xảy ra nếu xuất hiện một cú sốc hệ thống mới, chẳng hạn khủng hoảng tài chính toàn cầu, leo thang xung đột quân sự quy mô lớn, hoặc FED buộc phải nới lỏng tiền tệ quyết liệt để đối phó suy thoái. Trong bối cảnh đó, vàng sẽ tái khẳng định vai trò “neo giá trị cuối cùng” của hệ thống tiền tệ quốc tế, và việc vượt lại các đỉnh cũ là hoàn toàn có cơ sở.
Ngược lại, kịch bản điều chỉnh sâu kéo dài chỉ trở nên hiện thực nếu USD duy trì sức mạnh trong thời gian dài, lãi suất thực ở mức cao và môi trường địa chính trị toàn cầu hạ nhiệt rõ rệt. Tuy nhiên, ngay cả trong trường hợp này, khả năng vàng quay trở lại mặt bằng giá thấp của giai đoạn trước 2024 là không lớn, bởi cấu trúc rủi ro toàn cầu đã thay đổi căn bản và vai trò của vàng trong dự trữ quốc gia đã được nâng lên một nấc mới.
Tác động của FED giá vàng trong ngắn hạn
Trong ngắn hạn, vai trò của FED và biến động đồng USD là cực kỳ quan trọng. Như đề cập, chỉ cần một thông tin chính sách mới từ FED (hoặc liên quan FED) cũng có thể đảo chiều giá vàng. Nguyên lý kinh tế cơ bản cho thấy: lãi suất danh nghĩa và lãi suất thực của Mỹ tăng sẽ khiến chi phí cơ hội của việc nắm giữ vàng tăng lên, làm vàng bớt hấp dẫn. Ngược lại, lãi suất giảm hoặc USD yếu thì vàng hấp dẫn hơn.
Trong bối cảnh đầu năm 2026, FED đã tạm dừng cắt lãi và thậm chí còn hạ lãi trước đó, nhưng việc đưa ra chính sách trong bối cảnh nhiều bất ổn tài khóa (chính phủ Mỹ cắt giảm đầu tư công, nợ công tăng) đã đẩy lãi suất thực của trái phiếu Mỹ leo thang [22]. Đồng thời, quyết định bảo thủ của FED (giữ lãi) khiến lợi suất trái phiếu kỳ hạn dài tăng nhẹ, càng làm suy giảm sức hấp dẫn của kim loại quý. Việc USD tăng giá và kỳ vọng lãi suất thực tăng chính là yếu tố khơi mào đợt bán tháo, làm chững đà tăng của vàng.
Sự suy yếu của đồng USD cùng với kỳ vọng FED sẽ nới lỏng chính sách tiền tệ trong năm 2026 đã đóng vai trò then chốt thúc đẩy đà tăng mạnh của giá vàng. Cụ thể, việc chi phí cơ hội nắm giữ vàng giảm xuống, thông qua đồng USD yếu hơn và lãi suất danh nghĩa của Mỹ giảm nhẹ, được ước tính đã đóng góp khoảng 10 điểm phần trăm vào mức tăng tổng thể của giá vàng trong năm 2025. Theo cách tiếp cận lý thuyết, khi FED chuyển sang trạng thái nới lỏng tiền tệ, hoặc khi đồng USD chịu áp lực mất giá, chẳng hạn sau các đợt cắt giảm lãi suất vào cuối năm 2025, vàng có xu hướng được hưởng lợi nhờ vai trò là tài sản phi lợi suất và công cụ phòng ngừa rủi ro tiền tệ. Thực tiễn thị trường củng cố lập luận này: trong nửa sau năm 2025, đồng USD liên tục suy yếu, trở thành nhân tố hỗ trợ nền tảng cho việc giá vàng tăng khoảng 61% trong cả năm. Điều này cho thấy chính sách tiền tệ của FED và diễn biến của đồng USD giữ vai trò cấu trúc, mang tính dài hạn trong việc định hình xu hướng giá vàng toàn cầu.
Thị trường hiện đang kỳ vọng FED sẽ giảm tổng cộng khoảng 75 điểm cơ bản lãi suất thêm trong năm 2026. Trong kịch bản này, nếu USD chỉ tăng nhẹ, WGC dự báo vàng vẫn có khả năng tăng thêm khoảng 5-15% trong năm 2026 nhờ lãi suất giảm và tâm lý thị trường thận trọng tiếp diễn. Tuy nhiên, nếu FED duy trì lập trường “chờ đợi và quan sát” lâu hơn dự kiến, thì USD có thể mạnh lên và đè nặng lên giá vàng, ít nhất là trong ngắn hạn. Tóm lại, giá vàng đang phản ánh rất sát kỳ vọng chính sách của FED và diễn biến USD, khiến nó nhạy cảm với mọi tín hiệu từ FED hoặc áp lực chính trị vào FED.
Chiến lược của các cường quốc
Nga: Khi chính sách trừng phạt tài chính quy mô lớn được áp dụng sau các sự kiện năm 2014 và đặc biệt sau chiến dịch quân sự toàn diện vào 2022, Nga đã có một bước chuyển cơ bản trong cách nhìn nhận về giá trị của các tài sản dự trữ. Từ góc độ chiến lược, việc nắm giữ nhiều USD hay trái phiếu kho bạc Mỹ không còn là lựa chọn bảo đảm an toàn khi khả năng tiếp cận những tài sản đó có thể bị tắt bất cứ khi nào do quyết định chính trị bên ngoài. Kết quả là, xuất hiện một chuyển dịch có hệ thống: giảm tỷ trọng tài sản định danh bằng USD trong rổ dự trữ, đồng thời tăng mạnh tỷ lệ và khối lượng vàng vật chất trong kho dự trữ quốc gia. Các con số công khai và phân tích độc lập cho thấy tỷ trọng USD trong một số ước tính đã rơi mạnh so với mức thời tiền trừng phạt (một số báo cáo ghi nhận USD chiếm khoảng 43% vào 2014 và giảm xuống mức khoảng 16-20% vào giai đoạn 2021-2022)[23]. Đồng thời, tổng lượng vàng do Ngân hàng Trung ương và các quỹ nhà nước nắm giữ tăng rất nhanh; theo các thống kê tổng hợp, dự trữ vàng của Nga đã được cộng dồn lên hàng ngàn tấn trong thập niên vừa qua, đưa Nga vào nhóm các quốc gia có kho vàng lớn nhất thế giới. Những thay đổi này không chỉ là diễn biến cân đối tài sản mà là một phản ứng chiến lược rõ ràng: vàng do tính chất vật chất, tính thanh khoản trong thị trường vật chất và khả năng “không thể phong tỏa” trở thành công cụ bảo quản chủ quyền tài chính trong bối cảnh quyền truy cập vào hệ thống tài chính toàn cầu bị kiểm soát.
Trung Quốc: Bức tranh dự trữ ngoại hối của Trung Quốc trong những năm gần đây cho thấy một sự dịch chuyển mang tính chiến lược và có hệ thống, nổi bật bởi hai xu hướng song hành: gia tăng tích lũy vàng với tốc độ đáng kể và thu hẹp mạnh mẽ tỷ trọng nắm giữ nợ công của Mỹ. Đây không phải là những điều chỉnh mang tính chu kỳ hay phản ứng ngắn hạn trước biến động thị trường, mà phản ánh một quá trình tái cấu trúc danh mục dự trữ được hoạch định từ sớm, gắn chặt với tính toán địa chính trị và tham vọng quyền lực dài hạn của Bắc Kinh[24].
Theo các phân tích của Tập đoàn Ngân hàng Úc và New Zealand (ANZ), lượng vàng mà Trung Quốc thực sự nắm giữ có thể cao hơn đáng kể so với số liệu chính thức do Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc công bố, ước tính tổng dự trữ vàng thực tế của Trung Quốc có thể lên tới khoảng 5.500 tấn, cao gần gấp đôi con số được báo cáo công khai[25]. Nếu ước tính này phản ánh đúng thực trạng, Trung Quốc hiện đã vươn lên trở thành quốc gia sở hữu lượng vàng dự trữ lớn thứ hai thế giới, chỉ xếp sau Mỹ với hơn 8.000 tấn vàng. Khoảng cách này, xét trong bối cảnh lịch sử, đã được rút ngắn đáng kể trong vòng chưa đầy hai thập kỷ, cho thấy một nỗ lực tích lũy mang tính bền bỉ và có chủ đích.
Song song với quá trình tích lũy vàng là xu hướng giảm dần nắm giữ trái phiếu kho bạc Mỹ, từng là trụ cột trong danh mục dự trữ ngoại hối của Trung Quốc suốt nhiều thập kỷ. Việc thu hẹp quy mô đầu tư vào nợ công của Washington phản ánh ít nhất ba mối quan ngại đan xen. Thứ nhất, rủi ro tín dụng và bền vững tài khóa của Mỹ ngày càng bị đặt dấu hỏi trong bối cảnh thâm hụt ngân sách kéo dài, nợ công tăng nhanh và môi trường lãi suất biến động. Thứ hai, việc đồng USD và hệ thống tài chính Mỹ bị “vũ khí hóa” thông qua các lệnh trừng phạt tài chính đã làm gia tăng nhận thức về rủi ro chính trị gắn với việc nắm giữ tài sản định danh bằng USD. Thứ ba, từ góc độ chiến lược, việc tiếp tục tài trợ quy mô lớn cho nợ công của đối thủ cạnh tranh địa chính trị hàng đầu ngày càng trở nên khó biện minh trong dài hạn.
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng chiến lược vàng hóa của Trung Quốc được triển khai theo lộ trình thận trọng và linh hoạt. Bắc Kinh chưa và khó có thể cắt đứt hoàn toàn khỏi hệ thống tài chính dựa trên USD trong ngắn hạn, do mức độ hội nhập sâu của nền kinh tế Trung Quốc với thương mại và dòng vốn toàn cầu. Thay vào đó, việc gia tăng dự trữ vàng và giảm dần trái phiếu Mỹ nên được hiểu là một quá trình “tái cân bằng chiến lược”, nhằm giảm thiểu rủi ro cấu trúc mà không gây xáo trộn đột ngột đến ổn định tài chính trong nước và quan hệ kinh tế quốc tế.
Ấn Độ: Trong khi New Delhi không tuyên bố mục tiêu “phi đô la hóa” tương tự những luận điểm chính thức ở một số nước khác, hành động thực tiễn của Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI) cho thấy một chiến lược tái cấu trúc dự trữ mang tính phòng vệ: tăng tỷ trọng vàng trong kho dự trữ, giảm phần phụ thuộc trực tiếp vào tài sản định danh bằng đô la và đồng thời gia tăng các công cụ can thiệp linh hoạt để bảo vệ đồng rupee. Diễn biến gần đây làm rõ hơn bản chất chiến lược này.
Trước hết về quy mô do tác động mạnh của cuộc sóng vàng toàn cầu và chính sách mua sắm chủ động trong một số năm trước, giá trị dự trữ vàng của Ấn Độ đã đạt ngưỡng lịch sử vượt 100 tỷ USD vào giữa tháng 10/2025 và vàng hiện chiếm tỷ trọng đáng kể trong rổ dự trữ của RBI (khoảng 14-15% theo báo cáo và ước tính gần đây). Phần lớn mức tăng giá trị này phản ánh tác dụng định giá khi giá vàng toàn cầu tăng mạnh, chứ không hoàn toàn do tốc độ mua vào của RBI trong 2025. Mặc dù RBI đã chậm lại về lượng mua (chỉ khoảng 4 tấn trong 9 tháng đầu 2025 so với 50 tấn cùng kỳ 2024), mức tăng chóng mặt của giá vàng đã đẩy giá trị dự trữ vàng lên mốc kỷ lục[26].
Về khối lượng trữ, con số công bố chính thức của RBI (khoảng 28,3 triệu ounce troy cuối năm) tương đương xấp xỉ 880 tấn vàng, một ngưỡng cao nhất lịch sử theo chuỗi dữ liệu WGC/IMF và phù hợp với dữ liệu theo dõi dự trữ quốc tế Sự gia tăng này tạo cho RBI một “bức đệm” giá trị đáng kể, giúp nâng tổng dự trữ ngoại hối lên mức kỷ lục (khoảng 709 tỷ USD theo số liệu tuần kết thúc 23/1/2026) mà phần lớn mức tăng tuần đó đến từ việc định giá lại vàng.
Chiến lược thực thi của RBI cho thấy hai đặc điểm then chốt. Thứ nhất, tính thận trọng và từng bước: RBI không từ bỏ cơ chế dự trữ truyền thống mà bổ sung vàng như lớp bảo hiểm chiến lược; khi cần, RBI tạm thời giảm tốc mua để tránh mua đỉnh giá, đồng thời tận dụng mức tăng giá để ghi nhận lợi ích định giá. Thứ hai, RBI đang mở rộng tập công cụ can thiệp: ngoài dự trữ vàng vật chất, ngân hàng trung ương sử dụng FX-swaps quy mô lớn để quản lý thanh khoản và can thiệp vào tỷ giá mà không rút mất lượng USD dự trữ cơ bản, cơ chế này đã giúp RBI duy trì thanh khoản ngắn hạn trong bối cảnh áp lực lên rupee. RBI đã thực hiện các hợp đồng FX-swap trị giá hàng chục tỷ USD kể từ cuối 2025, điều chỉnh linh hoạt cán cân thanh khoản[27].
Kết luận
Sự suy yếu ngắn hạn gần đây của giá vàng có thể được lý giải như một đợt điều chỉnh mang tính kỹ thuật sau giai đoạn tăng giá nhanh chóng với biên độ lớn, đồng thời thể hiện mức độ nhạy cảm của thị trường trước các tín hiệu từ chính sách tiền tệ của FED và biến động của đồng USD. Động lực chủ yếu xuất phát từ sự điều chỉnh trong kỳ vọng về lộ trình lãi suất của Mỹ, đặc biệt liên quan đến việc đề cử Kevin Warsh, qua đó thúc đẩy đồng USD phục hồi và gia tăng áp lực bán trên thị trường vàng, kết hợp với hoạt động chốt lời của nhà đầu tư tại các vùng giá cao.
Dù vậy, trong dài hạn bức tranh của vàng vẫn triển vọng, dự báo giá vàng có thể đạt 6.000 USD/oz vào cuối năm nay cao hơn ~20% so với hiện tại, các yếu tố nền tảng vẫn tiếp tục hỗ trợ vàng: FED sẽ cắt lãi trong năm 2026 như thị trường kỳ vọng và áp lực lạm phát Mỹ giảm dần, trong khi bất ổn kinh tế- địa chính trị toàn cầu vẫn còn gia tăng. Theo kịch bản “FED cắt lãi, USD yếu” thường được thị trường mặc định, giá vàng có thể tiếp tục giữ xu hướng tăng vừa phải. Ngược lại, nếu chính sách tiền tệ Mỹ đột ngột thắt chặt mạnh để trả lời áp lực chính trị hoặc nếu nền kinh tế đột nhiên quá nóng, thì xu hướng tăng của vàng sẽ bị thu hẹp đáng kể.
Tổng thể, biến động giá vàng đầu năm 2026 không nên được nhìn nhận như một hiện tượng đầu cơ thuần túy, mà là tấm gương phản chiếu những căng thẳng sâu sắc của trật tự tiền tệ quốc tế. Đợt tăng mạnh cho thấy sự xói mòn niềm tin vào các tài sản tài chính truyền thống, trong khi cú điều chỉnh đột ngột nhấn mạnh vai trò chi phối của chính sách tiền tệ Mỹ trong ngắn hạn. Trong dài hạn, vàng nhiều khả năng tiếp tục giữ vị trí trung tâm trong các chiến lược phòng vệ của cả nhà đầu tư lẫn ngân hàng trung ương, như một biểu tượng của an toàn trong một thế giới ngày càng bất định./.
Tác giả: Bùi Thiên Bảo
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
Tài liệu tham khảo
[1] Knafo, S. (2006), The Gold Standard and the Origins of the Modern International Monetary System, Review of International Political Economy, Vol. 13, tr. 78-102.
DOI: https://doi.org/10.1080/09692290500396693
[2] Man, Y. và Kynor, R. (2023), A Review of Gold Pricing: Real Interest Rate and U.S. Dollar Index, Journal of Student Research, Vol. 12.
DOI: https://doi.org/10.47611/jsrhs.v12i3.5028
[3] World Gold Council (2026), Gold Demand Trends: Q4 and Full Year 2025, World Gold Council, tháng 01/2026.
https://www.gold.org/goldhub/research/gold-demand-trends/gold-demand-trends-full-year-2025
[4] Bursa.ro (2026), Central bank gold reserves at their highest levels in decades, Bursa.ro, 03/02/2026.
https://www.bursa.ro/central-bank-gold-reserves-at-their-highest-levels-in-decades-00872850
[5] He, Q., Guo, Y. và Yu, J. (2020), Nonlinear dynamics of gold and the dollar, The North American Journal of Economics and Finance, Vol. 52, 101160.
DOI: https://doi.org/10.1016/j.najef.2020.101160
[6] World Gold Council (2025), Gold Outlook 2026: Push ahead or pull back, World Gold Council, tháng 12/2025.
https://www.gold.org/goldhub/research/gold-outlook-2026
[7] The Associated Press (2026), FEDeral Reserve keeps interest rates unchanged even as Trump continues to insist they be lowered, AP News, 27/01/2026.
https://apnews.com/article/FEDeral-reserve-trump-powell-inflation-c13913c9e007981f075fb3b22d4a4cec
[8] FEDeral Reserve Board (2026), FEDeral Reserve issues FOMC statement, FEDeral Reserve, tháng 01/2026.
https://www.FEDeralreserve.gov/newsevents/pressreleases/monetary20260128a.htm
[9] Aratani, L. (2026), FEDeral Reserve holds interest rates as Trump piles on pressure, The Guardian, 28/01/2026.
https://www.theguardian.com/business/2026/jan/28/FEDeral-reserve-holds-rates-powell-trump
[10] Reuters (2026), Trump nominates Kevin Warsh as next FED chair, Reuters, 30/01/2026.
https://www.reuters.com/world/us/live-updates-trump-nominates-kevin-warsh-next-FED-chair-2026-01-30
[11] Cox, J. (2025), PCE inflation report July 2025: Core inflation rose to 2.9%, CNBC, 29/08/2025.
https://www.cnbc.com/2025/08/29/pce-inflation-report-july-2025.html
[12] Saphir, A. (2026), Warsh to face “tall task” as FED chief, Bostic says, Reuters, 02/02/2026.
https://www.reuters.com/world/warsh-face-tall-task-FED-chair-bostic-says-2026-02-02/
[13] Minh Hằng (2025), Giá vàng chạm 4.500 USD/oz, lập kỷ lục lần thứ 50 trong năm 2025, VnEconomy, 23/12/2025.
https://vneconomy.vn/gia-vang-cham-4500-usdoz-lap-ky-luc-lan-thu-50-trong-nam-2025.htm
[14] Minh Hằng (2026), Giá vàng thế giới tiến gần mốc 5.200 USD/ounce, giá bạc vẫn ở mức cao, VietnamPlus, 28/01/2026.
https://www.vietnamplus.vn/gia-vang-the-gioi-tien-gan-moc-5200-usdounce-gia-bac-van-o-muc-cao-post1090922.vnp
[15] Saeed, K. (2026), Gold price today: Bullion pushes toward $5,400 as FED decision fails to cool the rally, TS2.Tech, 28/01/2026.
https://ts2.tech/en/gold-price-today-bullion-pushes-toward-5400-as-FED-decision-fails-to-cool-the-rally/
[16] McEvoy, D. (2026), Gold price passes $5,300 as the dollar’s decline deepens, MoneyWeek, 28/01/2026.
https://moneyweek.com/investments/commodities/gold/gold-price
[17] Taylor, D. (2026), Gold and silver prices collapse ahead of announcement of new US FEDeral Reserve chair, ABC News, 30/01/2026.
https://www.abc.net.au/news/2026-01-30/gold-silver-prices-drop-us-FEDeral-reserve-chair-announcement/106289302
[18] Choubey, A. (2026), Gold set for steepest daily drop since 1983; silver eyes worst day ever, Reuters, 30/01/2026.
https://www.reuters.com/world/india/gold-slips-firmer-dollar-set-best-month-since-1980-2026-01-30/
[19] Trading Economics (2026), Gold Price, 03/02/2026.
https://tradingeconomics.com/commodity/gold
[20] Wu, Q. (2025), The Relationship Between Gold ETF Holdings and Gold Price Dynamics, Advances in Economics, Management and Political Sciences, Vol. 233, tr. 124-134.
DOI: https://doi.org/10.54254/2754-1169/2025.BL28801
[21] Reuters (2026), Gold and silver plunge as Trump names new FED chair, metals see historic drop, The Sun Malaysia, 31/01/2026.
https://thesun.my/news/gold-silver-plunge-trump-names-new-FED-chair-drop/
[22] Deriv (2025), Gold vs Treasury yields in 2025: Has the classic hedge stopped working?
https://deriv.com/blog/posts/gold-vs-treasury-yields-safe-haven-shift-2025
[23] International Monetary Fund (2025), Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves (COFER) – Q2 2025, IMF Data Brief, Washington D.C.
https://data.imf.org/en/news/october%201%202025%20cofer
[24] Liu, Z., Zhang, J., Gu, R., Hu, Q. và He, S. (2025), Driving effects of U.S. monetary policy and geopolitical risks on gold reserve share, International Review of Financial Analysis, Vol. 105, 104391.
DOI: https://doi.org/10.1016/j.irfa.2025.104391
[25] Treadgold, T. (2025), China Chases Gold Supremacy As It Builds A U.S. Dollar Alternative, Forbes, 11/2025.
https://www.forbes.com/sites/timtreadgold/2025/11/17/china-chases-gold-supremacy-as-it-builds-a-us-dollar-alternative/
[26] TOI Business Desk (2025), Gold price rally impact: India’s gold reserves cross $100 billion for the first time, The Times of India, 17/10/2025.
https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/gold-price-rally-impact-indias-gold-reserves-cross-100-billion-for-the-first-time-share-in-forex-reserves-highest-since-1996-97/articleshow/124638462.cms
[27] Dhawan, S. (2026), RBI gold buying hits 8-year low: The hidden logic behind RBI’s sudden gold slowdown, The Financial Express, 20/01/2026.
https://www.financialexpress.com/market/gold-pulse/rbi-slams-brakes-on-gold-buying-2025-purchases-hit-8-year-low/4113312/
