Ngày 29/09/2026, Bộ Quốc phòng Trung Quốc chính thức công bố việc đưa vào vận hành một tổ hợp bao gồm Trung tâm Hỗ trợ và Huấn luyện chung cùng Học viện Hàng không Hữu nghị tại sân bay Ban Keun, Viêng Chăn, Lào. Sự kiện này đánh dấu bước phát triển mang tính đột phá trong hợp tác quân sự song phương giữa Bắc Kinh và Viêng Chăn, không chỉ làm thay đổi sâu sắc diện mạo hạ tầng quốc phòng của Lào mà còn phản ánh chiến lược gia tăng tầm ảnh hưởng quân sự của Trung Quốc tại khu vực. Trong bối cảnh địa chính trị khu vực dịch chuyển nhanh chóng, việc phân tích thấu đáo bản chất của tổ hợp quân sự này sẽ gợi mở những hàm ý chiến lược quan trọng đối với Việt Nam trong việc chủ động nhằm bảo vệ không gian an ninh sườn phía Tây và duy trì cục diện ổn định trong tình hình mới.
Tình hình hợp tác quân sự Trung – Lào
Quân đội Nhân dân Lào (LPAF) được thành lập vào ngày 20/01/1949 với tiền thân là Đại đội Latxavong. Tính đến năm 2026, tổng quân số lực lượng vũ trang Lào hiện đạt khoảng 130.000 người, bao gồm: khoảng 30.000 quân thường trực chính quy, khoảng 100.000 người, được tổ chức chủ yếu cho nhiệm vụ an ninh nội địa và phòng thủ địa phương. Lào xếp thứ 108 trên thế giới trong bảng xếp hạng sức mạnh quân sự và xếp nước này ở vị trí thứ 125 trong số 145 lực lượng quân sự năm 2026 theo Global Firepower.[1] Trong khu vực Đông Nam Á, năng lực quốc phòng của Lào nằm ở nhóm cuối, xếp sau Campuchia và có khoảng cách rất lớn so với các nước láng giềng. Với ngân sách quốc phòng năm 2024 của Lào được công bố chính thức là 39 triệu đô la, chỉ chiếm 0,23% GDP, trong khi Global Firepower ước tính con số này là 355,6 triệu đô la cho năm 2026. Dù sử dụng con số nào, kết luận vẫn là Lào nằm trong số các quốc gia chi tiêu quốc phòng thấp nhất trong khu vực, và do đó, trang thiết bị quốc phòng của nước này chủ yếu dựa vào viện trợ, tín dụng và trao đổi hàng hóa hơn là mua sắm. Lào không có khả năng tự duy trì một hệ thống phòng thủ hiện đại.[2]
Năng lực không quân còn nhiều hạn chế khi chưa trang bị các điều kiện kỹ thuật về radar cảnh giới tầm xa hay tiêm kích phòng không. Cụ thể, Lào hoàn toàn không có máy bay tiêm kích hay phản lực chiến đấu chiếm ưu thế trên không để bảo vệ không phận. Toàn bộ lực lượng chỉ dựa vào 3 chiếc máy bay huấn luyện kiêm tấn công hạng nhẹ Yak-130 mua từ Nga, vốn có 4 chiếc nhưng 1 chiếc đã bị rơi vào tháng 10/2024. Riêng với loại trực thăng Lào có khoảng 20 trực thăng cũ dòng Mi-17 của Nga và Harbin Z-9 của Trung Quốc, cùng 2 máy bay vận tải nội địa nhỏ. Xương sống của quân đội Lào là các tổ hợp pháo cao xạ cũ loại ZSU-23-4 Shilka, pháo 37mm, 57mm và tên lửa vác vai Strela-2 (SA-7) nhận từ Liên Xô từ thập niên 1980. Năng lực đánh chặn phòng không tầm trung và tầm xa bằng tên lửa gần như bằng không. Đối với lục quân, LPAF có khoảng 135 – 160 xe tăng, nhưng phần lớn là thế hệ cũ T-55. Dù Nga có hỗ trợ nâng cấp khoảng 50 chiếc T-72B1MS trong giai đoạn 2018 – 2019, nhưng việc bảo dưỡng dòng xe tăng này hiện gặp khó khăn do Nga phải dồn nguồn lực cho chiến sự tại Ukraine.[3] Thực tế này được xem là một trong những nguyên nhân thúc đẩy nhu cầu tìm kiếm một giải pháp/nguồn lực để nâng cao năng lực an ninh của Lào.
Mối quan hệ Trung – Lào từ lâu đã bị ràng buộc chặt chẽ bởi các yếu tố kinh tế, chính trị và địa lý mà trong đó, sự phụ thuộc của Lào vào Trung Quốc là một hệ quả tất yếu. Là một quốc gia với quy mô kinh tế nhỏ, Lào đối mặt với cuộc khủng hoảng nợ công nghiêm trọng, ước tính tổng nợ nước ngoài đã vượt mức 100% GDP. Theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới (WB) và Viện Nghiên cứu AidData, Trung Quốc hiện là chủ nợ lớn nhất của Lào, nắm giữ khoảng 50% nghĩa vụ trả nợ nước ngoài của quốc gia này.[4] Áp lực nợ nần, cùng với các biện pháp hạn chế tiếp cận tài chính quốc tế từ Mỹ và phương Tây, đã đẩy Lào vào thế cô lập dòng vốn, khiến Viêng Chăn chỉ còn Trung Quốc là nguồn vay đảo nợ và hỗ trợ tài chính lớn nhất. Sự phụ thuộc còn thể hiện rõ qua cơ cấu dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và xuất nhập khẩu, khi Trung Quốc liên tục giữ vị trí nhà đầu tư lớn nhất tại Lào với hơn 900 dự án lớn trong các lĩnh vực khai khoáng, thủy điện và nông nghiệp, dữ liệu năm 2023.[5] Đặc biệt, hạ tầng cơ sở vật chất của Lào gần như bị khóa chặt vào Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) thông qua tuyến Đường sắt Trung – Lào trị giá 5,9 tỷ USD trong đó tập đoàn Trung Quốc nắm 70% cổ phần và việc Lào phải nhượng quyền vận hành lưới điện quốc gia cho Công ty Lưới điện Phương Nam Trung Quốc (CSG) từ năm 2020, 30% phần vốn góp của Lào tương đương khoảng 1,8 tỷ USD cũng phần lớn phải huy động từ các khoản vay ưu đãi từ Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc.[6]
Để giải quyết bài toán nâng cao năng lực quốc phòng của Lào, đồng thời củng cố mối quan hệ hợp tác song phương, Trung Quốc đã triển khai các bước đi mang tính hệ thống về mặt kỹ thuật và hạ tầng. Do giới hạn về ngân sách và năng lực nhân sự, Lào không vận hành các dòng tiêm kích hạng nặng, phức tạp. Thay vào đó, Bắc Kinh đã cung cấp dòng máy bay huấn luyện cận âm phản lực K-8 (Hongdu JL-8). Đây là mẫu phi cơ phục vụ đào tạo phi công phản lực cơ bản kiêm nhiệm vụ tấn công mặt đất nhẹ, với số lượng ghi nhận trong biên chế hiện tại của Lào là 4 chiếc. Việc đưa K-8 vào vận hành đồng nghĩa với việc toàn bộ hệ thống điều khiển, thiết bị thông tin liên lạc và danh mục vũ khí đi kèm như bom, đạn pháo 23mm đều phải đồng bộ theo tiêu chuẩn kỹ thuật của Tập đoàn Hàng không Trung Quốc (AVIC).[7]
Cùng với đó, trong công tác đào tạo nhân lực và cung cấp thiết bị, do năng lực tự đào tạo quốc phòng trong nước còn hạn chế, Quân đội Nhân dân Lào duy trì chính sách gửi phi công và sĩ quan sang học tập tại các quốc gia đối tác, trong đó có Trung Quốc, Nga và Việt Nam. Đối với danh mục khí tài, Không quân Lào vận hành một lực lượng có quy mô nhỏ, chủ yếu là các mẫu máy bay do Nga và Trung Quốc sản xuất. Trong cấu trúc này, Bắc Kinh đóng vai trò là nhà cung cấp trang thiết bị, linh kiện phụ tùng và bảo đảm dịch vụ kỹ thuật, bảo dưỡng định kỳ để duy trì hệ số kỹ thuật cho các dòng máy bay có nguồn gốc từ Trung Quốc. Hoạt động huấn luyện thực địa giữa hai bên cũng được định kỳ hóa thông qua chuỗi diễn tập chung mang tên “Lá chắn Hữu nghị”. Nội dung của các đợt diễn tập này được thiết kế tập trung vào các vấn đề phi tác chiến và an ninh phi truyền thống, bao gồm: ứng phó thảm họa thiên tai; cứu trợ nhân đạo; phối hợp y tế quân y; chống khủng bố và chuẩn hóa quy trình phối hợp chiến thuật ở cấp độ phân đội giữa lục quân hai nước.[8] Trong các kỳ diễn tập gần đây, đã chuyển đổi sang mô hình tác chiến hiệp đồng đất – đối – không diện rộng, quy mô đã được nâng lên mức tác chiến hiệp đồng quân binh chủng. Trung Quốc đã đưa các thiết bị công nghệ cao sang đất Lào bao gồm: máy bay không người lái (UAV) trinh sát, xe thiết bị tác chiến điện tử, và các loại robot rà phá bom mìn điều khiển từ xa.[9]
Kể từ năm 2009, nền tảng cho các hoạt động trên đã được định hình bởi khuôn khổ đối tác chiến lược toàn diện và sau đó được củng cố bằng kế hoạch hành động “Cộng đồng chia sẻ tương lai Trung Quốc – Lào” ký kết năm 2017. Trên phương diện đối ngoại tổng thể, Lào vẫn khẳng định duy trì nguyên tắc đa phương hóa, đa dạng hóa mối quan hệ quốc tế áp dụng từ năm 1986 nhằm giữ thế cân bằng chiến lược giữa các nước láng giềng lớn trong khu vực. Việc kiểm soát các hoạt động hợp tác quân sự song phương này nằm trong giới hạn tôn trọng luật pháp quốc tế, giúp Lào vừa nâng cao năng lực quốc phòng cơ bản, vừa duy trì vị thế ngoại giao trung lập truyền thống của mình. Từ năm 2019, Trung Quốc đã thành lập Văn phòng Đại diện Bộ Quốc phòng Trung Quốc tại Lào nằm trong Đại sứ quán Trung Quốc ở Viêng Chăn. Đây là mô hình văn phòng chuyên trách chỉ huy và điều phối viện trợ quốc phòng đầu tiên của Trung Quốc tại Đông Nam Á, đóng vai trò tiền trạm lập kế hoạch cho các dự án hạ tầng quân sự sau này.
Cũng cần phải nhấn mạnh, đây là một sự cộng sinh nhưng bất đối xứng về mặt kỹ thuật, chứ cũng không nên nhìn theo lăng kính tiêu cực của sự phụ thuộc hay xâm lược, sẽ dễ mất đi cái nhìn khách quan và khoa học. Lào có nhu cầu khỏa lấp khoảng trống quốc phòng, còn Trung Quốc dùng công nghệ, hạ tầng và chuyên gia để biến Lào thành một lực lượng phụ thuộc vào hệ sinh thái quân sự của Bắc Kinh.
Nằm trên trục địa lý sông Mekong và có mối quan hệ chính trị – lịch sử đặc biệt khăng khít với Việt Nam, Lào nghiễm nhiên trở thành địa bàn chiến lược cốt lõi để Bắc Kinh cạnh tranh ảnh hưởng. Bằng cách dùng sức mạnh kinh tế tước đi quyền tự chủ tài chính của Viêng Chăn, Trung Quốc đã biến quốc gia này thành mắt xích trung gian, và chuyển hóa trực tiếp sang lĩnh vực an ninh, giải thích lý do vì sao một nước Lào kiệt quệ ngân sách quốc phòng khó mà từ chối việc Trung Quốc tiến vào tài trợ, xây dựng các cơ sở quốc phòng. Trong khi căn cứ Ream giải quyết bài toán tiếp cận hàng hải vùng Vịnh Thái Lan, thì việc xây dựng các điểm nút tại Lào giúp Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc (PLA) thiết lập mạng lưới hậu cần tiền phương vững chắc ở Đông Nam Á lục địa.
Góc nhìn khách quan về “Tổ hợp quân sự Ban Keun”
Để có một góc nhìn khách quan và chính xác về địa bàn chiến lược mới này, việc hiểu rõ và phân biệt bản chất của các thuật ngữ quốc phòng là một yếu tố đặc biệt quan trọng. Trong trường hợp tại Ban Keun, vì sao trong bài phân tích sử dụng là tổ hợp mà không phải cái tên khác? Bởi lẽ, tại sân bay Ban Keun, đây là một cụm hạ tầng tích hợp phức hợp bao gồm hai thực thể độc lập nhưng bổ trợ nhau vừa được khánh thành ngày 29/09/2026 là “Trung tâm Hỗ trợ và Huấn luyện chung Trung Quốc – Lào” và “Học viện Hàng không Hữu nghị Trung Quốc – Lào”. Một cơ sở quân sự hay trung tâm thường chỉ hàm ý một công trình có chức năng đơn lẻ như nhà kho hậu cần, trạm radar hoặc một trường bắn. Sự kết hợp giữa một đường băng trải nhựa dài 2.000m, hệ thống tháp điều khiển không lưu, các nhà vòm che máy bay kiên cố và khu giảng đường đào tạo nhân lực đã tạo thành một hệ sinh thái khép kín, mang đặc trưng của một tổ hợp.
Nhưng, nó chưa phải là một “căn cứ quân sự”, về công bố chính thức giữa 2 bên cũng chưa công nhận là một căn cứ quân sự. Bởi một căn cứ quân sự nước ngoài đòi hỏi quốc gia đồn trú phải có quyền sử dụng độc quyền, có lực lượng chiến đấu thường trực và quyền thực thi tài phán độc lập, giống như căn cứ hậu cần của Trung Quốc tại Djibouti. Nhưng tại Ban Keun, cơ sở này thuộc chủ quyền của Lào, vận hành theo mô hình “đồng quản lý và duy trì”, không có lực lượng đồn trú tác chiến độc lập của Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc (PLA). Tuy nhiên, đây vẫn là thiết lập quân sự hải ngoại thứ ba của Trung Quốc, sau Djibouti năm 2017 và căn cứ hải quân Ream tại Campuchia tháng 04/2025, và là tổ hợp đầu tiên được tổ chức xoay quanh năng lực không quân thay vì hàng hải.
Hiện tại, mức độ hoạt động của tổ hợp này đang nằm ở ngưỡng huấn luyện và hỗ trợ hậu cần luân phiên. Quy mô của nó đáp ứng các hoạt động không quân cơ bản, chưa đạt đến mức độ của một tiền đồn tác chiến tiền phương do chưa triển khai tiêm kích đánh chặn hạng nặng hay máy bay ném bom. Tuy nhiên, xét về cấu trúc hạ tầng, tổ hợp đã được trang bị để sẵn sàng cho các kịch bản mở rộng hợp tác kỹ thuật, tiếp nhận máy bay trinh sát hoặc máy bay không người lái (UAV) tầm xa của PLA trong tương lai.
Sân bay Ban Keun vốn được cải tạo trên nền một đường băng dã chiến cũ thời Chiến tranh Lạnh. Theo hồ sơ lịch sử của Thư viện Quốc hội Mỹ, vào thập niên 1970, địa bàn này từng là một căn cứ bí mật mang mật danh “Lima Site 44” do hãng hàng không Air America của Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) vận hành để tiếp tế và di chuyển lực lượng quân sự phản kháng.[10] Việc Trung Quốc rót vốn xây dựng một tổ hợp không quân hiện đại ngay trên chính một cựu tiền đồn của Mỹ là một sự dịch chuyển mang tính biểu tượng địa chính trị rất lớn tại Đông Nam Á lục địa. Lào là quốc gia có địa hình phần lớn là đồi núi hiểm trở, gây khó khăn lớn cho việc xây dựng hạ tầng hàng không quy mô lớn. Khu vực Ban Keun được lựa chọn nhờ sở hữu vùng địa hình tương đối bằng phẳng hiếm có, đặc điểm địa hình này không chỉ giúp tối ưu hóa chi phí và đẩy nhanh tốc độ xây dựng hạ tầng hàng không chỉ trong vòng chưa đầy một năm, mà còn tạo không gian lý tưởng, an toàn cho công tác huấn luyện bay sơ cấp và cất – hạ cánh của các phi công mới.
Dù hiện tại đường băng chỉ dài 2.000 mét vừa đủ cho các dòng máy bay phản lực huấn luyện hoặc tấn công hạng nhẹ như K-8, Yak-130 hoạt động an toàn, nhưng theo nhiều nhà phân tích quân sự, khi quét ảnh vệ tinh đã chỉ ra rằng phần nền đất ở hai đầu đường băng đã được kỹ thuật hóa sẵn để chuẩn bị cho việc kéo dài trong tương lai. Nếu đường băng này được nối dài thêm, tổ hợp lập tức đủ điều kiện kỹ thuật để tiếp nhận các dòng máy bay trinh sát tầm xa, máy bay chỉ huy cảnh báo sớm (AWACS) hoặc máy bay không người lái (UAV) hạng nặng của Không quân Trung Quốc (PLAAF).[11]
Toàn bộ tổ hợp được chuyển đổi từ một khu đất nông nghiệp và đường băng đất cũ thành một tổ hợp hàng không hiện đại, kiên cố chỉ trong vòng chưa đầy một năm, bắt đầu từ cuối năm 2025 và khánh thành ngày 29/09/2026. Tốc độ này có được là nhờ Trung Quốc đã tích hợp năng lực của các tập đoàn công binh cầu đường đang cắm chốt sẵn tại Lào để làm dự án Đường sắt Trung – Lào (BRI) trước đó chuyển sang xây dựng quốc phòng.[12] Chỉ đúng một ngày sau khi tuyên bố chính thức vận hành, ảnh vệ tinh thương mại chụp ngày 30/09/2026 đã ghi nhận 8 chiếc máy bay K-8 và hơn 24 xe quân sự chuyên dụng dàn hàng trên sân đỗ Ban Keun. Số lượng 8 chiếc K-8 này vượt quá số lượng 4 chiếc K-8 chính thức thuộc biên chế Không quân Lào trước đó, minh chứng rõ nét cho việc Trung Quốc đã chuyển giao thêm khí tài hoặc phối hợp huấn luyện luân phiên, nhằm triển khai quy trình vận hành đồng bộ hệ thống kỹ thuật ngay từ ngày đầu khánh thành.[13]
Tác động khu vực
Xét trong bức tranh toàn cảnh tại Đông Nam Á lục địa, tổ hợp Ban Keun không chỉ là một điểm nút duy nhất, mà nằm trong một mạng lưới liên kết chiến lược linh hoạt của Bắc Kinh. Trên thực tế, Trung Quốc đã duy trì chuỗi tập trận không quân thường niên mang tên “Falcon Strike” với Thái Lan tại căn cứ Udorn cách Ban Keun khoảng hơn 100 km đường chim bay. Giới phân tích quân sự nhận định, trong tương lai, thay vì phải di chuyển toàn bộ các phi đội chiến đấu từ các căn cứ ở phía Nam Trung Quốc sang thẳng Thái Lan cho mỗi kỳ diễn tập, Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc (PLA) có thể tận dụng hạ tầng của Ban Keun như một điểm dừng chân kỹ thuật hoặc nơi lưu trú luân phiên cho một phần lực lượng. Kịch bản phối hợp và điều phối giữa hai căn cứ sát sườn này không chỉ giúp tối ưu hóa chi phí hậu cần đường không, mà còn giúp các đợt huấn luyện của Trung Quốc tiến gần hơn tới các hình thái tác chiến thực tế và tăng khả năng thích ứng địa hình tại khu vực trung tâm bán đảo Đông Dương.
Với việc Trung Quốc đồng vận hành hệ thống radar dẫn đường và điều hành không lưu tại Ban Keun, năng lực giám sát bầu trời tại khu vực ngã ba biên giới Lào – Thái Lan – Việt Nam sẽ được nâng cao rõ rệt. Các hoạt động bay dân dụng và quân sự trong khu vực sẽ nằm trong tầm ghi nhận dữ liệu liên tục của hệ thống kỹ thuật do Trung Quốc kiểm soát. Trước mắt, cơ sở này hoạt động như một trạm tiếp nhận, bảo dưỡng và cung cấp dịch vụ kỹ thuật cho các chuyến bay quân sự của Trung Quốc di chuyển xuống phía Nam. Việc này rút ngắn thời gian chuẩn bị và tăng tần suất xuất hiện của các phi đội vận tải, máy bay huấn luyện của PLA tại khu vực mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào các căn cứ từ tỉnh Vân Nam. Như đã phân tích, cự ly gần giữa Ban Keun và các căn cứ không quân của Thái Lan tạo điều kiện ngay lập tức cho các hoạt động hậu cần, trung chuyển nhân lực và khí tài giảm bớt thủ tục hành chính và thời gian di chuyển xuyên biên giới.
Về lâu dài, khi tổ hợp Ban Keun phối hợp cùng căn cứ hải quân Ream tại Campuchia, Bắc Kinh sẽ hoàn thiện một hành lang tiếp cận kép tại Đông Nam Á lục địa. Sự kết hợp giữa một điểm nút không quân phía Bắc và một điểm nút hải quân phía Nam cho phép các lực lượng luân phiên của Trung Quốc thiết lập một mạng lưới hậu cần liên hoàn, bao bọc toàn bộ hành lang phía Tây của Biển Đông. Khi Học viện Hàng không tại Ban Keun đào tạo ra các thế hệ sĩ quan Lào thuần thục hệ sinh thái kỹ thuật Trung Quốc, nó sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa. Các quốc gia láng giềng có ngân sách quốc phòng hạn chế có thể nhìn nhận đây là một mô hình tham chiếu để cân nhắc tiếp nhận các gói tài trợ hạ tầng hoặc khí tài tương tự từ Bắc Kinh, làm thay đổi cấu trúc thị trường vũ khí truyền thống tại khu vực. Sự hiện diện quân sự cố định, cho dù là dưới hình thức đồng quản lý của một cường quốc tại một quốc gia thành viên thì cũng sẽ tạo ra áp lực tâm lý trong việc duy trì nguyên tắc trung lập của ASEAN. Các nước láng giềng như Việt Nam hay Thái Lan sẽ phải điều chỉnh tần suất và quy mô các hoạt động tuần tra, diễn tập biên giới để thích ứng với một thực địa có sự tham gia sâu của các chuyên gia và công nghệ Trung Quốc.
Một số hàm ý cho Việt Nam trong tình hình mới
Sau khi tổ hợp tại sân bay Ban Keun chính thức khánh thành vào cuối tháng 9/2026, đã có nhiều quan điểm và bình luận đa chiều được đưa ra, đặc biệt là trong dư luận tại Việt Nam. Trước bối cảnh Việt Nam luôn đề cao an ninh quốc gia và kiên trì đường lối ngoại giao cây tre linh hoạt nhưng vững chắc, sự kiện này đã tạo ra những nghi ngại nhất định về mối quan hệ khăng khít bấy lâu nay giữa Việt Nam và Lào. Hơn ai hết, Việt Nam luôn có những nhận định quốc phòng của riêng mình, nhưng các đánh giá cần phải được luận giải một cách khách quan, khoa học để có cái nhìn đúng đắn, tránh những suy diễn cực đoan làm ảnh hưởng đến quan hệ hữu nghị truyền thống giữa hai nước.
Trên thực tế, tổ hợp Ban Keun nằm cách điểm gần nhất tại biên giới Việt Nam (khu vực xã Mường Típ, huyện Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An) khoảng 250 km đường chim bay. Địa bàn thực sự có lý do lo ngại trực tiếp hơn là Thái Lan, khi Ban Keun chỉ cách biên giới nước này khoảng 70 km. Xét về mặt hậu cần, do Lào là quốc gia không giáp biển, mọi hoạt động vận chuyển khí tài nặng của Trung Quốc sang đây đều phải phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống đường sắt BRI hoặc mạng lưới đường bộ xuyên biên giới. Trong kịch bản vận tải hàng không, nếu máy bay di chuyển từ các căn cứ nội địa Trung Quốc xuống Ban Keun, chúng bắt buộc phải bay qua không phận hành lang hẹp hoặc dọc biên giới phía Bắc Lào, khu vực này nằm trong tầm quản lý và giám sát chặt chẽ 24/7 của các trạm radar cảnh giới tầm xa thuộc Quân chủng Phòng không – Không quân Việt Nam tại Lai Châu và Điện Biên.
Mặc dù Trung Quốc đang gia tăng ảnh hưởng thông qua hạ tầng mới, mối liên kết nhân sự giữa quân đội hai nước Việt – Lào vẫn giữ chiều sâu lịch sử không thể thay thế. Việt Nam đã và đang đào tạo số lượng học viên quân sự lớn nhất cho Lào. Số lượng học viên quân sự nước này được gửi sang học tập tại các học viện, nhà trường quân đội Việt Nam mỗi năm cũng rất lớn. Trong đó, hệ thống trường thuộc Quân chủng Phòng không – Không quân Việt Nam đóng vai trò chủ chốt trong việc xây dựng năng lực cho lực lượng hàng không Lào suốt nhiều thập kỷ qua. Ban lãnh đạo quốc phòng đương nhiệm của Lào hiện nay cũng nhiều người từng học tập và công tác tại Việt Nam. Đại tướng Khamlieng Outhakaysone – Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Tổng Tham mưu trưởng LPAF là người trực tiếp tham gia cắt băng khánh thành trung tâm Ban Keun từng có thời gian dài học tập tại Việt Nam. Tương tự, Trung tướng Khamlek Sengphachan – Tư lệnh Không quân Lào cũng là cựu học viên tốt nghiệp từ Học viện Quốc phòng Việt Nam. Hầu hết các tướng lĩnh cốt cán trong Bộ Quốc phòng Lào hiện nay đều có xuất phát điểm hoặc trải qua các khóa bồi dưỡng chiến lược từ các trường quân sự Việt Nam, tạo nên một sợi dây liên kết tư duy chính trị – quân sự rất bền vững.
Trong lịch sử cho đến nay, Lào luôn là quốc gia đoàn kết chặt chẽ, đồng hành cùng Việt Nam cả trong chiến đấu và chính sách đối ngoại. Quan hệ Việt – Lào là mối quan hệ đặc biệt, gắn bó bằng xương máu và lịch sử. Nhưng đồng thời, Lào cũng có chiến lược phát triển riêng, có quyền tự chủ trong việc thiết lập các khuôn khổ hợp tác quốc phòng để nâng cao năng lực nội tại. Đối với Việt Nam, ứng xử chiến lược cần tuân thủ nguyên tắc cảnh giác nhưng không tự ti, đề phòng nhưng không bài xích và có tính toán khoa học dựa trên lợi ích chính đáng của các bên.
Để giữ vững độc lập chủ quyền, bảo vệ tuyệt đối an ninh quốc gia trong một không gian chiến lược đang có nhiều biến động, Việt Nam hơn hết cần phải duy trì vị thế chủ động, tự tin và khéo léo. Việt Nam đối diện với thực tế mới bằng sự tỉnh táo của những phương án quốc phòng đã được tính toán từ trước, chứ không bằng sự bị động hay những phản ứng mang đậm cảm tính.
Một, giữ vững và tiếp tục nâng tầm mối quan hệ đặc biệt Việt – Lào. Mối quan hệ truyền thống thắt chặt Hồng Hà – Cửu Long cần được duy trì bằng sự tin cậy tuyệt đối ở cấp cao nhất. Trong bối cảnh Trung Quốc mở rộng hợp tác toàn diện với Lào từ kinh tế, tài chính cho đến hạ tầng quân sự, sự tương trợ giữa Việt Nam và Lào từ trong lịch sử đến hiện tại và tương lai là giá trị cốt lõi không gì có thể thay thế. Việt Nam cần nâng cấp hơn nữa quy mô hợp tác thực chất, tiếp tục phát huy hiệu quả của cơ chế Đối thoại Chính sách Quốc phòng cấp Thứ trưởng và chương trình Giao lưu hữu nghị quốc phòng biên giới. Đây là những kênh tiếp xúc trực tiếp để trao đổi thông tin cụ thể về cấp độ hoạt động thực tế tại tổ hợp Ban Keun, giúp hai bên loại bỏ các nguy cơ phán đoán sai lầm hay những thông tin sai lệch từ bên ngoài. Việt Nam cần tôn trọng quyền tự chủ quốc phòng và nhu cầu nâng cao năng lực của bạn trong bối cảnh ngân sách eo hẹp. Song song đó, Việt Nam cần tiếp tục đẩy mạnh các dự án viện trợ hạ tầng thực chất, tương tự như dự án xây dựng Học viện Chính trị Quân đội Nhân dân Lào do Bộ Quốc phòng Việt Nam tài trợ bàn giao trước đây. Chủ động đề xuất các gói hợp tác y tế quân y, hậu cần và xử lý an ninh phi truyền thống tại biên giới để khẳng định vai trò đối tác truyền thống vững chắc. Giữ vững tần suất và quy mô đào tạo khi số lượng học viên quân sự Lào học tại Việt Nam hằng năm là yếu tố quyết định để bảo đảm sự đồng điệu về học thuyết quân sự và tư duy chính trị giữa hai quân đội.
Hai, khéo léo kiểm soát cục diện với Trung Quốc giải quyết hòa bình qua kênh kỹ thuật và ngăn chặn nguy cơ từ sớm từ xa. Trước việc Trung Quốc gia tăng hiện diện quân sự tại các nước láng giềng và diễn biến phức tạp trên Biển Đông, Việt Nam cần ứng xử trên tinh thần thượng tôn pháp luật và cân bằng lợi ích nước lớn. Không biến các biện pháp an ninh này thành những tuyên bố ngoại giao công khai làm căng thẳng hóa quan hệ tổng thể với Bắc Kinh. Duy trì việc thảo luận và định hình trật tự khu vực thông qua các diễn đàn an ninh của ASEAN. Khéo léo nhắc nhở về tầm quan trọng của việc tôn trọng luật pháp quốc tế, Hiến chương ASEAN và các cam kết không cho phép nước ngoài thiết lập căn cứ quân sự tác chiến độc lập tại Đông Nam Á để hạn chế khả năng Trung Quốc mở rộng tổ hợp Ban Keun thành tiền đồn thường trực.
Ba, kiên định chính sách “4 Không”, kiên quyết từ chối thế trận “chống Trung Quốc” và bảo vệ dư luận nội bộ trước các luồng thông tin kích động. Khi Trung Quốc kéo Lào vào quỹ đạo ảnh hưởng, rất nhiều khả năng các cường quốc phương Tây hoặc các thế lực bên ngoài sẽ tìm cách lôi kéo, đẩy Việt Nam vào thế trận liên minh để đối đầu với Bắc Kinh. Chính trong bối cảnh mới này, Việt Nam cần giữ vững sự kiên định đối với chính sách quốc phòng “4 Không”. Việc để các thế lực khác lợi dụng địa bàn Việt Nam làm công cụ chống Trung Quốc sẽ lập tức biến đất nước thành tâm điểm của vòng xoáy xung đột mới, tước đi môi trường hòa bình để phát triển kinh tế. Các cơ quan chức năng cần định hướng thông tin dư luận trong nước theo hướng khách quan, khoa học và xây dựng. Ngăn chặn triệt để các luồng thông tin suy diễn, công kích hoặc xúc phạm nước bạn Lào trên mạng xã hội. Cần làm cho người dân hiểu rõ bản chất để đề phòng một cách tỉnh táo, tự tin, thay vì rơi vào tâm lý hoang mang hoặc chửi bới cực đoan làm rạn nứt khối đại đoàn kết hữu nghị Việt – Lào.
Nhìn lại chặng đường dài mà dân tộc đã đi qua, những trang sử khốc liệt nhất của các cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ xâm lược luôn để lại những bài học lớn. Trên bàn cờ thế sự, không có kẻ thù nào là mãi mãi, cũng không có đồng minh nào là vĩnh viễn, chỉ có lợi ích quốc gia, dân tộc mới là điều tối thượng.
Việt Nam hôm nay đang tự tin bước ra thế giới với một vị thế mới, một đất nước thượng tôn pháp luật, trách nhiệm và chủ động trong xu thế toàn cầu hóa. Thế nhưng, thế giới càng phẳng thì những làn gió địa chính trị lại càng đổi chiều khó đoán. Trong không gian chiến lược ấy, mọi chuyển dịch dù là nhỏ nhất ở vùng đệm biên giới đều có thể chạm đến mạch ngầm an ninh của đất nước. Việt Nam không thể lơ là với bất kỳ đối tác hay đối tượng nào. Lịch sử đã nhắc nhở rất đau đớn rằng, khi trao đi một niềm tin vượt quá các giới hạn thực tế, cái giá phải trả luôn là sự chi phối và những tổn thương sâu sắc vào chính quyền tự chủ của mình.
Nói như vậy không có nghĩa là phủ định quá khứ oai hùng hay quay lưng với những mối duyên keo sơn “vào sinh ra tử” với các nước láng giềng, Việt Nam luôn trân trọng sự thủy chung, nhưng hữu nghị trong tình hình mới phải đi đôi với sự tỉnh táo chiến lược. Trong một kỷ nguyên mà các trục quan hệ có thể xoay chuyển chỉ sau một đêm vì lợi ích, Việt Nam bắt buộc phải chuẩn bị tâm thế cho những kịch bản chưa từng có tiền lệ.
Lợi ích quốc gia và dân tộc luôn là chiếc kim chỉ nam bất biến giúp đất nước đứng vững trước mọi biến động địa chính trị phức tạp. Cố Tổng Bí thư Lê Duẩn từng để lại lời căn dặn mang tầm vóc thời đại: “Đất nước Việt Nam phải giàu mạnh và hùng cường. Đó là vị trí lịch sử và địa dư của Việt Nam, không thể khác được”. Và để giữ vững được ngọn lửa tự cường đó, Đại tướng Võ Nguyên Giáp cũng đã lưu ý thế hệ trẻ một cách nghiêm khắc: “Nếu giới trẻ Việt Nam quên đi lịch sử, thì chính chúng là người phải dùng máu của mình để viết lại lịch sử dân tộc.” Trước những động thái thiết lập hạ tầng mới của các cường quốc tại Đông Nam Á lục địa, câu trả lời chiến lược của Việt Nam không nằm ở những phản ứng bộc phát, mà nằm ở nội lực tự thân “Dĩ bất biến, ứng vạn biến”. Sự cảnh giác lúc này không phải là sự bài xích, mà là biểu hiện của một tư duy quốc phòng chín chắn. Chỉ khi đất nước giàu mạnh, lòng dân đồng thuận và tư duy độc lập, Việt Nam mới có thể biến những áp lực địa lý thành thế trận phòng thủ vững chắc, giữ cho giang sơn mãi mãi tự chủ, hùng cường và bất khả xâm phạm.
Kết luận
Tổ hợp căn cứ huấn luyện quân sự và hàng không tại sân bay Ban Keun được đưa vào vận hành không chỉ đơn thuần là một dự án hạ tầng quốc phòng, mà là bước chuyển dịch mang tính chiến lược trong quan hệ quốc phòng Trung Quốc – Lào. Đối với Bắc Kinh, đây là bàn đạp quan trọng để gia tăng sự hiện diện, năng lực giám sát và duy trì ảnh hưởng quân sự thực địa tại khu vực. Đối với Viêng Chăn, sự hỗ trợ này đáp ứng nhu cầu cấp thiết về hiện đại hóa quân đội và xây dựng lực lượng không quân sơ khởi. Dù được định danh dưới mô hình hợp tác chia sẻ và huấn luyện chung, sự xuất hiện của một thực thể quân sự mang dấu ấn công nghệ và chuyên gia Trung Quốc ngay sát sườn phía Tây đã đặt ra những hàm ý an ninh và địa chính trị đa chiều đối với Việt Nam. Trước cục diện mới này, thách thức đối với Việt Nam là rất rõ ràng, song không gian để chủ động ứng phó vẫn luôn rộng mở. Chìa khóa cốt lõi nằm ở việc phát huy tối đa giá trị của mối quan hệ hữu nghị vĩ đại và liên minh chiến lược truyền thống Việt – Lào. Bằng cách kết hợp linh hoạt giữa củng cố lòng tin chính trị, tăng cường chia sẻ thông tin tình báo quốc phòng với bạn, đồng thời nâng cao năng lực cảnh giới và phòng thủ từ xa, Việt Nam hoàn toàn có thể hóa giải các nguy cơ tiềm ẩn. Giữ vững sườn phía Tây và duy trì mối quan hệ quốc phòng kiên định với Lào trong tình hình mới chính là bảo chứng quan trọng nhất để Việt Nam bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia và đóng góp vào sự cân bằng chiến lược của toàn khu vực.
Tác giả: Trương Quốc Lượng
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
*Tài liệu tham khảo
[1] Military Power Rankings. (2026). Laos military power ranking 2026. https://www.militarypowerrankings.com/military-power/laos
[2] Asaf Truk. (2026). Laos military inventory. Envanter Media. https://envantermedya.com/en/en-laos-military-inventory/
[3] Asaf Truk. (2026). Tlđd.
[4] International Monetary Fund. Asia and Pacific Department. (2026). LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC STAFF REPORT FOR THE 2025 ARTICLE IV CONSULTATION—DEBT SUSTAINABILITY ANALYSIS. https://www.elibrary.imf.org/view/journals/002/2026/050/article-A003-en.pdf
[5] Khaosan Pathet Lao. (2023). China invests more than 900 projects in Laos. https://kpl.gov.la/EN/detail.aspx?id=78213
[6] Cherchia, E. (2025,). All railroads lead to China: China’s borderlands strategy of integration in Laos. The National Bureau of Asian Research. https://strategicspace.nbr.org/all-railroads-lead-to-china-chinas-borderlands-strategy-of-integration-in-laos/
[7] Asaf Truk. (2026). Tlđd.
[8] Báo Quân đội nhân dân. (2023). Trung Quốc và Lào diễn tập quân sự chung về chống khủng bố. https://www.qdnd.vn/quan-su-the-gioi/tin-tuc/trung-quoc-va-lao-dien-tap-quan-su-chung-ve-chong-khung-bo-727887
[9] Wang Shangjian and Liu Ying. (2024). Field drill of China-Laos Friendship Shield-2024 joint exercise conducted. http://eng.chinamil.com.cn/CHINA_209163/TopStories_209189/16325794.html
[10] Torode, G., & McPherson, P. (2026). Attack aircraft, military vehicles visible at new China-Laos base, satellite images show. Reuters. https://www.reuters.com/world/asia-pacific/attack-aircraft-military-vehicles-visible-new-china-laos-base-satellite-images-2026-10-06/
[11] McPherson, P., Torode, G., & Smith, J. (2026). China carves new military presence in Southeast Asian neighbour. Reuters. https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-carves-new-military-presence-southeast-asian-neighbour-2026-09-30/
[12] Defence Security Asia. (2026). Eight K-8 Jets at China–Laos Airfield Signal a New Strategic Foothold. https://defencesecurityasia.com/en/china-laos-airfield-eight-k8-jets-strategic-foothold/
[13] Taipei Time. (2026). Attack aircraft, military vehicles visible at China-Laos base. https://www.taipeitimes.com/News/front/archives/2026/10/07/2003865526
