Sự rạn nứt của Tổng thống Donald Trump đối với các đồng minh NATO đã có từ lâu. Từ sự tức giận về chi tiêu quốc phòng tương đối thấp của họ cho đến – gần đây hơn – những lời đe dọa chiếm đóng Greenland, lãnh thổ của Đan Mạch, một thành viên NATO khác, nhà lãnh đạo Mỹ từ lâu đã khiến liên minh luôn trong tình trạng căng thẳng. Nhưng quyết định của các đồng minh NATO không tham gia cuộc chiến chống Iran của Trump đã làm sâu sắc thêm rạn nứt đến mức chưa từng thấy các nước đồng minh của Mỹ trong khối NATO không chấp nhận yêu cầu của Tổng thống Trump về việc đưa quân tới tham chiến ở eo biển Hormuz. Thậm chí một số nước như Tây Ban Nha, Pháp còn từ chối cho máy bay của Mỹ bay qua không phận các nước này để phục vụ cho chiến dịch tấn công Iran. Tổng thống Trump gọi việc thiếu sự ủng hộ của họ là vết nhơ đối với liên minh “sẽ không bao giờ biến mất”. Thủ tướng Đức Friedrich Merz thậm chí còn thẳng thắn hơn vài giờ sau đó: Cuộc xung đột “đã trở thành một phép thử căng thẳng xuyên Đại Tây Dương”[1].
Vào ngày 8 tháng 4 vừa qua, đích thân Tổng thư ký NATO Mark Rutte đã có chuyến thăm tới Mỹ và cuộc hội đàm với Tổng thống Trump, nhưng kết quả không mấy khả quan. Trong cuộc phóng vấn với CNN sau cuộc họp, Mark Rutte từ chối trả lời các câu hỏi cụ thể về việc liệu Trump có bày tỏ mong muốn rời khỏi NATO hay không. Và ông chỉ đáp ngắn gọn: “Đó là một bức tranh phức tạp.” Trong một bài đăng trên Truth Social sau cuộc gặp, Trump viết: “NATO đã không có mặt khi chúng ta cần họ, và họ cũng sẽ không có mặt nếu chúng ta cần họ lần nữa. Hãy nhớ đến Greenland, mảnh băng khổng lồ, được quản lý tồi tệ đó!!!” Trước đó trong tuần, Trump đã nói rằng sự thất vọng mới nhất của ông đối với liên minh này “bắt đầu” từ việc họ phản đối mong muốn sáp nhập Greenland của ông. Trước cuộc gặp, thư ký báo chí Nhà Trắng, Karoline Leavitt, đã xác nhận rằng Trump đã thảo luận về việc rời khỏi NATO với tổng thư ký Mark Rutte[2]. Trước cuộc họp, Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Mitch McConnell đã đưa ra một tuyên bố ủng hộ liên minh, nói rằng: “Sau vụ tấn công ngày 11 tháng 9, các đồng minh NATO đã gửi những binh sĩ trẻ của họ đến chiến đấu và hy sinh bên cạnh những người lính Mỹ ở Afghanistan và Iraq.” McConnell, người ngồi trong ủy ban giám sát chi tiêu quốc phòng, đã kêu gọi Trump phải “rõ ràng và nhất quán” và nói rằng việc “dành nhiều thời gian hơn để nuôi dưỡng lòng thù hận với các đồng minh cùng chung lợi ích hơn là ngăn chặn các đối thủ đang đe dọa chúng ta” không nằm trong lợi ích của nước Mỹ.
Ông Rubio – người đã ủng hộ cho đạo luật cấm tổng thống rút khỏi NATO khi còn là thượng nghị sĩ bang Florida – đã có cuộc gặp riêng với ông Rutte vào sáng thứ Tư tại Bộ Ngoại giao. Trong một tuyên bố, Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết ông Rubio và ông Rutte đã thảo luận về cuộc chiến với Iran, cùng với những nỗ lực của Mỹ nhằm đàm phán chấm dứt cuộc chiến Nga-Ukraine và “tăng cường phối hợp và chuyển giao gánh nặng với các đồng minh NATO”. Liên minh này đã bị lung lay trong năm qua khi Trump cắt giảm viện trợ quân sự của Mỹ cho Ukraine trong cuộc chiến chống Nga và đe dọa chiếm Greenland từ Đan Mạch.
Cũng là ông Rubio phát biểu trên kênh Fox News hôm thứ Ba rằng “thật không may, chúng ta sẽ phải xem xét lại liệu liên minh này, vốn đã phục vụ đất nước này tốt đẹp trong một thời gian dài, có còn đáp ứng được mục đích đó hay không, hay giờ đây nó đã trở thành con đường một chiều.” Ông Rubio thừa nhận rằng khi còn là thượng nghị sĩ, ông là người ủng hộ mạnh mẽ NATO. Nhưng ông lập luận rằng nếu Mỹ không thể sử dụng các căn cứ quân sự ở châu Âu trong cuộc chiến với Iran, thì tư cách thành viên của Mỹ sẽ phải được xem xét lại. “Sau khi cuộc xung đột này kết thúc, chúng ta sẽ phải xem xét lại mối quan hệ đó,” Rubio nói. “Chúng ta sẽ phải xem xét lại giá trị của NATO và liên minh đó đối với đất nước chúng ta. Cuối cùng, đó là quyết định của tổng thống, và ông ấy sẽ phải đưa ra quyết định đó.” Trong những tuần gần đây, tổng thống đã ám chỉ rằng ông tin mình có thể tự mình đưa Mỹ rút khỏi NATO, nói với các phóng viên hồi tháng trước rằng “Tôi không cần Quốc hội cho quyết định đó” và “Tôi có thể tự mình đưa ra quyết định đó”.
Động cơ, mục đích của Mỹ
Mục đích gây sức ép lên các nước đồng minh NATO là chủ yếu. Trong nhiều năm qua, ông Trump đã chỉ trích chi tiêu quốc phòng và đóng góp của các nước thành viên NATO, và ông thường gọi các đồng minh là những đối tác không đáng tin cậy, chỉ trích liên minh này là con đường một chiều. Steven Lamy, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Nam California (USC), cho biết những bình luận của Trump là sự tiếp nối thái độ thù địch lâu nay của Tổng thống đối với NATO. “Ông ấy chưa bao giờ là người hâm mộ NATO,” Lamy nói. “Ông ấy nghĩ rằng NATO đã nhận tiền và tài nguyên từ Mỹ mà không trả lại gì cho chúng ta[3].
Steve Swerdlow, giáo sư khoa học chính trị và quan hệ quốc tế tại Đại học Nam California (USC), cho biết ông không tin rằng Trump sẽ thực hiện những lời đe dọa của mình. Tuy nhiên, ông nói rằng ngay cả những bình luận của tổng thống cũng có thể làm tổn hại đến mối quan hệ của Mỹ với các đồng minh. “Mặc dù tôi không tin Trump sẽ thực hiện những lời đe dọa của mình, nhưng có một điều rõ ràng: các đồng minh truyền thống dân chủ của Mỹ như Anh, Pháp và Tây Ban Nha đang ngày càng xa lánh họ”, Swerdlow nói.
Buộc các quốc gia NATO phải nhượng bộ. Mặc dù các quốc gia thừa hiểu rằng việc Mỹ rời khỏi NATO không phải là dễ dàng, cần qua thẩm quyền của Quốc hội Mỹ. Nhưng nếu các quốc gia thành viên NATO không có các động thái nhún nhường, xuống thang với Mỹ thì căng thẳng giữa các thành viên trong khối vẫn sẽ âm ỉ và còn gia tăng thêm. Ắt các nước sẽ phải có các động thái nhằm hạ nhiệt căng thẳng. Raustiala cho rằng điều này có thể làm gia tăng thêm sự chia rẽ giữa Mỹ và các đồng minh, đồng thời “củng cố thêm sự miễn cưỡng của các đồng minh truyền thống của chúng ta trong việc can thiệp vào Iran”, nếu Trump thực hiện lời đe dọa của mình.
Khả năng và một số dự báo
Theo Annenberg Media, hãng này cho biết đã phỏng vấn nhiều chuyên gia và tất cả đều cho rằng ông Trump có khả năng đưa Mỹ rút khỏi NATO. Nhưng điều đó sẽ không dễ dàng. Kal Raustiala, giáo sư luật so sánh và quốc tế tại UCLA, cho biết trận chiến pháp lý đầu tiên của Trump sẽ diễn ra trong nước. Ông cho rằng việc rút khỏi NATO có thể gây ra phản ứng dữ dội từ nội bộ Quốc hội[4].
Điều 13 của Hiệp định NATO quy định rằng bất kỳ quốc gia thành viên nào cũng có thể rút khỏi liên minh một năm sau khi gửi “thông báo từ bỏ” cho chính phủ Mỹ. Tuy nhiên, Quốc hội đã thông qua luật vào năm 2023 nhằm ngăn chặn một tổng thống đơn phương rời khỏi NATO. Vào thời điểm đó, các nhà lập pháp bày tỏ lo ngại rằng ông Trump có thể tìm cách rút Mỹ khỏi liên minh nếu ông tái đắc cử. Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Tim Kaine của Virginia và Rubio là những người bảo trợ chính cho điều khoản này, được đưa vào Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng cho năm tài chính 2024 và được Tổng thống Joe Biden ký ban hành. Luật quy định rằng tổng thống “không được đình chỉ, chấm dứt, lên án hoặc rút Mỹ khỏi Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương, được ký kết tại Washington, DC, ngày 4 tháng 4 năm 1949, trừ khi có sự tư vấn và chấp thuận của Thượng viện, với điều kiện hai phần ba số Thượng nghị sĩ có mặt đồng ý, hoặc theo một Đạo luật của Quốc hội.”
Lãnh đạo phe thiểu số tại Thượng viện, Chuck Schumer, đã đăng tải trên X hôm thứ Tư rằng Thượng viện “sẽ không bỏ phiếu rời khỏi NATO và bỏ rơi các đồng minh chỉ vì Trump tức giận vì họ không đồng ý với cuộc chiến tranh liều lĩnh mà ông ta lựa chọn.” Nhóm nghị sĩ Dân chủ tại Thượng viện gồm 47 thành viên, hầu hết đều chắc chắn sẽ phản đối động thái này, cùng với nhiều thượng nghị sĩ Cộng hòa[5].
Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng Tổng thống Trump có thể viện dẫn quyền hành pháp để lách luật, một động thái gần như chắc chắn sẽ dẫn đến các thách thức pháp lý. Việc này sẽ vô cùng khó và kéo dài, đảng Dân chủ sẽ kéo dài tới lúc bầu cử giữa kỳ, lúc ấy sẽ tạo ra nhiều hỗn loạn và khó khăn hơn cho Tổng thống Trump. Xác suất để Quốc hội Mỹ thông qua yêu cầu của Tổng thống Trump là vô cùng thấp, thậm chí vấp phải phản đối ngay từ những người của Đảng Cộng hòa. Và ngay cả khi Quốc hội Mỹ với đa số là người của đảng Cộng hòa có động ý thì việc Mỹ rút hoàn toàn ra khỏi NATO cũng có thể kéo dài hàng năm trời.
Nhưng trong trường hợp ông Trump có thể nhanh chóng thuyết phục Quốc hội thông qua việc rời khỏi NATO thì để hoàn tất quá trình này cũng không phải chuyện đơn giản. Khi số các căn cứ, quân đội, vũ khí, hay các vấn đề thủ tục hành chính cần giải quyết sẽ vô cùng khổng lồ, có thể kéo dài hàng năm trời để hoàn tất. Đủ thời gian để vị tổng thống tiếp theo đảo ngược lại quá trình. Vì ngoài bộ sậu của ông Trump và chính vị tổng thống này, ai cũng đều hiểu lợi ích của NATO đem lại cho Mỹ trong việc kiểm soát Tây bán cầu nói riêng và duy trì vị thế toàn cầu nói chung.
Và trong trường hợp chính quyền ông Trump thực sự hoàn tất việc rút khỏi NATO trong thời gian ngắn đáng kinh ngạc. Nó sẽ là chấn động lớn với Tây bán cầu, phần còn lại của thời gian chính quyền Trump, quan hệ giữa Mỹ và NATO sẽ hoàn toàn là dựa trên lợi ích buôn bán. Châu Âu muốn vũ khí và đảm bảo an ninh thì cần trả tiền cho từng dịch vụ mà họ muốn. Các chính quyền sau cũng sẽ rất khó khăn để tìm một mô hình hợp tác với các nước NATO còn lại. Có thể nhìn trường hợp của Brexit của nước Anh để dự đoán và mô phỏng mối quan hệ Mỹ – NATO nếu thực sự viễn cảnh Mỹ rời khỏi khối này xảy ra. Nhưng dù có là kịch bản nào xảy ra, “Sẽ không có chuyện quay trở lại hoạt động như thường lệ trong NATO, cả trong chính quyền Mỹ hiện tại lẫn chính quyền tiếp theo,” Jim Townsend, nghiên cứu viên cao cấp kiêm nhiệm tại Trung tâm An ninh Mỹ mới và cựu Thứ trưởng Bộ Quốc phòng phụ trách châu Âu và NATO, cho biết. “Chúng ta đang gần với sự đổ vỡ hơn bao giờ hết.[6]”.
Tác động khó lường: cơn địa chấn làm thay đổi hệ thống quyền lực toàn cầu?
Tác động rõ thấy nhất là nó đang gây ra chấn động rất lớn, làm rạn nứt mối quan hệ đồng minh giữa các quốc gia trong NATO. Ông Trump có thể không có đủ quyền lực để nhanh chóng rời NATO, nhưng ông có thể chủ động gia tăng mâu thuẫn với các thành viên trong khối. Mỹ không có nghĩa vụ phải đến viện trợ cho các đồng minh nếu họ bị tấn công. Điều 5 của hiệp ước quy định nghĩa vụ phòng thủ tập thể của các thành viên, nhưng nó không tự động buộc phải có phản ứng quân sự. Mỹ cũng có thể di chuyển khoảng 84.000 binh sĩ Mỹ đóng quân rải rác khắp châu Âu ra khỏi lục địa này. Tờ Wall Street Journal đưa tin hôm thứ Tư rằng ông Trump đang cân nhắc việc di dời một số căn cứ quân sự của Mỹ từ các quốc gia bị coi là không hữu ích trong cuộc chiến tranh Iran và chuyển chúng đến các quốc gia ủng hộ hơn. Ông có thể đóng cửa các căn cứ quân sự của Mỹ và ngừng phối hợp quân sự với các đồng minh. Vì các đảm bảo an ninh của Mỹ đối với châu Âu đã là nền tảng của NATO kể từ khi thành lập, việc rút lui như vậy sẽ gây ra thiệt hại đủ lớn. “Ông ấy không cần phải rời khỏi NATO để làm suy yếu tổ chức này; chỉ cần nói rằng ông ấy có thể làm vậy, ông ấy đã làm xói mòn uy tín của NATO như một liên minh hiệu quả rồi”, Stefano Stefanini, cựu đại sứ Ý tại NATO từ năm 2007 đến 2010 và cựu cố vấn cấp cao cho Phủ Tổng thống Ý, cho biết.
Ảnh hưởng nghiêm trọng vị thế toàn cầu của nước Mỹ. Việc rút khỏi NATO cũng có thể gây ra những hệ lụy đối với Mỹ, khi cuộc chiến với Iran tiếp tục leo thang và ông Trump tiếp tục kêu gọi các đồng minh tham gia nỗ lực của Mỹ nhằm mở lại eo biển Hormuz. Ông Swerdlow nói: “Điều này sẽ gây ra những hậu quả tiêu cực sâu sắc đối với vị thế của Mỹ trên thế giới cũng như đối với sự an toàn và an ninh của người dân Mỹ”. Swerdlow cho rằng thông điệp của Trump đang đẩy nước Mỹ tiến gần hơn đến chủ nghĩa độc tài. “Những lời lẽ công kích và quấy rối của ông ta càng khẳng định sự tái liên kết của Mỹ với thế giới độc tài,” ông nói. “Ông ta đang tiến gần hơn đến Nga và Trung Quốc và xa rời các đồng minh dân chủ của chúng ta.” Arthur Stein, giáo sư khoa học chính trị tại UCLA, đã so sánh việc ông Trump có thể rút khỏi NATO với tình hình ở eo biển Hormuz, vốn đã bị đóng cửa trong hơn một tháng qua. “Cũng giống như việc Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz trên thực tế mà không cần đóng cửa hoàn toàn, Trump đã gieo rắc nghi ngờ lớn về cam kết của Mỹ trong việc thực hiện các nghĩa vụ theo hiệp ước NATO”, Stein nói trong một tuyên bố với Annenberg Media.
Gia tăng tốc độ tự chủ chiến lược của các nước châu Âu. Chiến sự Nga – Ukraine vào năm 2022 đã phơi bày tình trạng suy yếu của các ngành công nghiệp quốc phòng châu Âu và sự phụ thuộc sâu sắc của họ vào Mỹ. Điều đó, cùng với nhiều cuộc khủng hoảng ngoại giao trong quan hệ đối tác Mỹ – NATO
đã thúc đẩy xu hướng tự chủ chiến lược của các quốc gia châu Âu, và đặc biệt là năng lực quốc phòng. Từ năm 2020 đến năm 2025, chi tiêu quốc phòng của các quốc gia EU đã tăng hơn 62%[7]. Tổng thống Pháp Ông Macron cũng chỉ trích quyết định của ông Trump đe dọa rút khỏi NATO vào ngày 2 tháng 4 trong chuyến thăm cấp nhà nước tới Hàn Quốc. “Tất cả chúng ta đều cần sự ổn định, bình tĩnh, một sự trở lại của hòa bình – đây không phải là một màn kịch!”, Macron nói.Một số chuyên gia lại vô cùng lạc quan với viễn cảnh Mỹ rời khỏi NATO. Minna Alander, một nhà phân tích tại Trung tâm Nghiên cứu Đông Âu Stockholm thuộc Viện Quan hệ Quốc tế Thụy Điển, cho biết NATO, qua nhiều năm, đã trở thành một cấu trúc hợp tác quân sự giữa các quốc gia châu Âu. “Do đó, NATO có thể tồn tại sau cuộc chiến với Iran — và thậm chí cả việc Mỹ rút khỏi — vì các thành viên châu Âu có động lực để duy trì nó, ngay cả khi dưới một hình thức hoàn toàn khác,” Alander nói[8]. Còn chuyên gia Lamy cho rằng: “Các nước NATO và Liên minh châu Âu đang thảo luận về quyền tự chủ chiến lược. Pháp vừa thay đổi chính sách hạt nhân của họ… và Tổng thống Phần Lan đã lên tiếng về ý tưởng xây dựng một liên minh riêng biệt với Mỹ.”
Gia tăng hợp tác của các quốc gia châu Âu với Trung Quốc. Lamy suy đoán rằng các nước châu Âu sẽ tái khởi động hợp tác kinh tế với Trung Quốc sau khi Trump làm suy yếu các liên minh của Mỹ. Điều này diễn ra sau khi Canada ký kết các hiệp định thương mại mới với Trung Quốc vào tháng Giêng, và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron kêu gọi tăng cường đầu tư trực tiếp nước ngoài từ Trung Quốc tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới vào tháng Giêng. “Họ buộc phải làm vậy. Họ có tầm nhìn rộng hơn về an ninh kinh tế, và họ biết rằng Trung Quốc là một đối tác thương mại quan trọng,” Lamy nói. “Mỹ là một đối tác không chắc chắn, và Trung Quốc quan tâm đến thương mại.”
Một số vấn đề đặt ra đối với Việt Nam
Đứng trước các nguy cơ trên, Việt Nam đang phải đương đầu với một thế giới ngày càng phân mảnh, chủ nghĩa đơn phương ngày càng gia tăng, các cơ chế hợp tác, kiềm chế các chủ thể quan hệ quốc tế bằng các điều luật, luật lệ ngày càng mất đi tính hiệu quả của nó. Một thế giới bất định, nơi các cường quốc thực hiện các hành vi theo lợi ích của riêng mình mà không có các cơ chế kiểm soát, xu hướng này vô cùng nguy hiểm cho Việt Nam. Trong khi Mỹ đang ngày càng lún sâu vào chủ nghĩa đơn phương, cục bộ khu vực, Trung Quốc và châu Âu vẫn giương cao ngọn cờ của hợp tác đa phương cùng có lợi. Nhưng thực chất, đó cũng là các hình thức nhằm lôi kéo sự ủng hộ, tập hợp lực lượng trong một thế giới đa cực ở tương lai. Một thế giới đa cực với sự cạnh tranh của các cường quốc đem lại cho Việt Nam nhiều thời cơ và cả những thách thức. Thời cơ trong việc mọi cường quốc có tham vọng đều cần tới một quốc gia có thực lực, phát triển năng động, như Việt Nam đi vào quỹ đạo ảnh hưởng của mình. Trong một môi trường cạnh tranh siêu cường không đạt tới đỉnh điểm, hợp tác vẫn là xu hướng chính, luật pháp quốc tế vẫn có những hiệu quả nhất định, nếu tận dụng được cơ hội này, Việt Nam sẽ có thời cơ bứt phá trong các lĩnh vực hợp tác công nghệ, kinh tế, an ninh – quốc phòng v…v từ tất cả các quốc gia. Qua đó thực hiện thành công công cuộc công nghiệp hóa – hiện đại hóa đã đề ra. Thế nhưng, trong trường hợp tình hình quốc tế có những chuyển biến xấu, các cường quốc vì lợi ích sống còn, bất chấp luật pháp quốc tế và dùng sức mạnh ép các quốc gia phải “chọn bên”, Việt Nam sẽ đứng trước nguy cơ nghiêm trọng ảnh hưởng tới an ninh, kinh tế đất nước. Vì vậy, trước hết ở trong khu vực, Việt Nam cần đoàn kết với các quốc gia ASEAN kiên trì quan điểm hợp tác đa phương, đối thoại thay cho đối đầu, tôn trọng luật pháp quốc tế. Từ đó, khu vực Đông Nam Á có thể duy trì hòa bình, ổn định tương đối trước sự gia tăng ảnh hưởng, can thiệp của các siêu cường, cũng như các xu hướng phân mảnh có thế giới tác động tới. Tận dụng tối đa các cơ hội để gia tăng nhanh chóng tiềm lực quốc gia, tích cực tham gia, thể hiện quan điểm kêu gọi các nước tôn trọng luật pháp quốc tế và hiến chương Liên hợp Quốc. Từ đó, Việt Nam có thể nâng cao vị thế, giá trị của đất nước trong hệ thống quốc tế, thể hiện một quốc gia có thực lực mạnh, yêu chuộng hòa bình, ưu tiên hợp tác, tôn trọng luật pháp quốc tế trong quan hệ quốc tế. Như vậy, Việt Nam có thể hạn chế tối đa tác động của các xu hướng tiêu cực do các siêu cường gây ra./.
Tác giả: Phạm Quang Phúc
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
Tài liệu tham khảo
[1] Virginia Pietromarchi (2026), “‘Closer to a break than ever’: Can NATO survive if Trump pulls the US out?”, AL Jazeera, https://www.aljazeera.com/news/2026/4/10/closer-to-a-break-than-ever-can-nato-survive-if-trump-pulls-the-us-out
[2] Lauren Gambino (2026), “Nato chief says Trump ‘clearly disappointed’ by US allies’ refusal to join Iran war”, The Guardian, https://www.theguardian.com/world/2026/apr/08/nato-mark-rutte-trump-iran-war
[3] Jackson Mills (2026), “Trump said he’s considering pulling out of NATO — here’s what that could mean for the U.S.”, USC Annenberg Media, https://www.uscannenbergmedia.com/2026/04/09/trump-said-hes-considering-pulling-out-of-nato-heres-what-that-could-mean-for-the-us/
[4] Jackson Mills (2026), tldd
[5] Kaia Hubbard (2026), “Trump says he might withdraw the U.S. from NATO, even though the law says he can’t without Congress’ approval”, CBS News, https://www.cbsnews.com/news/trump-withdraw-nato-require-congress-approval/
[6] Virginia Pietromarchi (2026), tldd
[7] “EU defence in numbers” (2026), European Council, https://www.consilium.europa.eu/en/policies/defence-numbers/
[8] Virginia Pietromarchi (2026), tldd
