Ngày 28 tháng 02 năm 2026, liên quân Mỹ và Israel đã tiến hành một loạt đòn tấn công quân sự quy mô lớn nhằm vào lãnh thổ Cộng hòa Hồi giáo Iran, đánh dấu một bước leo thang nghiêm trọng trong căng thẳng khu vực Trung Đông. Theo các nguồn tin quốc tế, chiến dịch được triển khai vào rạng sáng theo giờ địa phương, với nhiều đợt không kích và phóng tên lửa chính xác cao nhắm vào các mục tiêu quân sự và an ninh trọng yếu.
Về mục đích của Mỹ và Israel: Israel tuyên bố đây là một hành động tấn công phủ đầu nhằm loại bỏ những gì Tel Aviv cho là “mối đe dọa hiện hữu” từ chương trình hạt nhân và năng lực tên lửa của Tehran. Chính phủ Israel cho rằng Iran đã đạt tới ngưỡng năng lực có thể gây tổn hại trực tiếp đến an ninh quốc gia Israel. Mỹ, trong tuyên bố riêng, khẳng định chiến dịch nhằm ngăn chặn các mối nguy cấp bách, bảo vệ lợi ích và lực lượng Mỹ tại Trung Đông, đồng thời tạo áp lực buộc Iran thay đổi hành vi trong vấn đề hạt nhân và hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực. Bối cảnh trước cuộc tấn công là sự đổ vỡ của các kênh đàm phán hạt nhân và việc gia tăng triển khai lực lượng quân sự của Mỹ trong khu vực những tuần gần đây.
Về mục tiêu bị tấn công, các vụ nổ lớn được ghi nhận tại thủ đô Tehran, đặc biệt ở khu vực trung tâm và các khu vực lân cận các cơ sở hành chính, an ninh. Ngoài ra, nhiều nguồn tin cho biết các cơ sở quân sự, kho vũ khí và hạ tầng liên quan đến lực lượng tên lửa và phòng không của Iran tại các địa bàn như Isfahan, Qom, Kermanshah và Karaj cũng bị nhắm tới. Một số thông tin chưa được xác nhận cho rằng các mục tiêu gần khu vực làm việc của Lãnh tụ tối cao Iran cũng nằm trong phạm vi tác động, song phía Iran đã tuyên bố ông Ayatollah Ali Khamenei trước đó đã chuyển đến một nơi an toàn.
Về hướng tấn công và phương thức tác chiến, đây được đánh giá là chiến dịch phối hợp đa hướng. Israel được cho là sử dụng máy bay chiến đấu tàng hình, tên lửa hành trình và bom dẫn đường chính xác cao. Mỹ huy động lực lượng từ các căn cứ tại Trung Đông và tàu chiến hoạt động trên biển, nhiều khả năng sử dụng tên lửa hành trình phóng từ tàu nổi, tàu ngầm và máy bay ném bom chiến lược. Việc cả hai nước đồng thời đóng cửa không phận và nâng mức cảnh báo phòng thủ cho thấy chiến dịch được chuẩn bị từ trước và có dự liệu về khả năng Iran trả đũa quy mô lớn.
Về thiệt hại ban đầu, đến thời điểm hiện tại chưa có số liệu chính thức về thương vong hay mức độ phá hủy cơ sở hạ tầng. Truyền thông Iran xác nhận nhiều vụ nổ lớn và khói bốc lên tại một số khu vực trọng điểm, đồng thời ghi nhận tình trạng gián đoạn liên lạc ở nhiều địa bàn. Không phận Iran đã bị đóng cửa hoàn toàn, tương tự phía Israel cũng ban bố tình trạng khẩn cấp và yêu cầu người dân chuẩn bị phương án trú ẩn. Điều này cho thấy cả hai bên đều đánh giá nguy cơ leo thang quân sự là rất cao.
Phản ứng của Iran được thể hiện tương đối cứng rắn. Các tuyên bố ban đầu từ Tehran coi đây là hành động xâm lược và khẳng định sẽ có đáp trả “tương xứng và quyết liệt”. Hệ thống phòng không được kích hoạt trên diện rộng, đồng thời xuất hiện các thông tin về việc Iran đặt lực lượng tên lửa đạn đạo và UAV trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu. Giới quan sát cho rằng các mục tiêu tiềm năng trong đòn đáp trả có thể bao gồm lãnh thổ Israel, các căn cứ quân sự Mỹ tại Iraq, Syria và khu vực Vùng Vịnh, cũng như sử dụng lực lượng ủy nhiệm tại Lebanon hoặc Yemen.
Đánh giá ban đầu của các chuyên gia an ninh quốc tế cho thấy đây là một trong những bước leo thang nghiêm trọng nhất giữa hai bên trong nhiều năm qua. Nếu chiến dịch chỉ giới hạn ở các đòn tấn công mang tính “răn đe và làm suy giảm năng lực”, xung đột có thể dừng ở mức độ hạn chế. Tuy nhiên, nếu Iran lựa chọn đáp trả bằng tên lửa đạn đạo quy mô lớn hoặc mở rộng chiến trường thông qua các lực lượng ủy nhiệm, nguy cơ xung đột khu vực toàn diện là hiện hữu. Một số chuyên gia cũng cảnh báo rằng tác động thứ cấp có thể bao gồm biến động mạnh giá dầu, gián đoạn tuyến vận tải qua eo biển Hormuz và gia tăng căng thẳng giữa các cường quốc tại Trung Đông.
Tác động, ảnh hưởng đối với Việt Nam và một số khuyến nghị
Cuộc tấn công ngày 28/02/2026 làm rủi ro an ninh khu vực Trung Đông tăng vọt, trong đó tác động trực tiếp nhất đối với Việt Nam nằm ở “kênh năng lượng – vận tải biển – thị trường tài chính” và “kênh an toàn công dân/chuỗi cung ứng”. Về năng lượng, thị trường dầu đã phản ứng nhạy trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung và vận chuyển. Trước thời điểm nổ ra đòn đánh, các tổ chức/định chế thị trường đã cảnh báo chỉ cần gián đoạn nhỏ cũng đủ đảo chiều kỳ vọng dư cung, đẩy giá Brent lên các ngưỡng cao hơn; Reuters dẫn đánh giá của Barclays cho rằng Brent có thể vọt lên quanh mốc 80 USD/thùng nếu căng thẳng gây gián đoạn đáng kể. Với Việt Nam, giá dầu tăng sẽ tạo áp lực lên chi phí nhập khẩu năng lượng, chi phí logistics, lạm phát chi phí đẩy, đồng thời làm tăng gánh nặng trợ giá/ổn định giá trong nước, qua đó tác động tới tăng trưởng và ổn định vĩ mô. Rủi ro tiếp theo nằm ở “điểm nghẽn Hormuz”. Một kịch bản Iran trả đũa bằng cách gia tăng gây sức ép hàng hải (quấy nhiễu, bắt giữ, răn đe) hoặc làm gián đoạn dòng vận tải qua eo biển Hormuz sẽ gây tác động dây chuyền lên giá dầu, phí bảo hiểm, cước vận tải và thời gian hành trình. MARAD (Cục Hàng hải Mỹ) vừa có khuyến cáo đầu tháng 2/2026 rằng tàu thương mại qua Hormuz/Gulf of Oman từ lâu đối mặt rủi ro bị lực lượng Iran “hô – hỏi – lên tàu – bắt giữ/chiếm giữ”, và nêu ví dụ sự cố gần ngày 03/02/2026, cho thấy rủi ro là hiện hữu và có tính lặp lại) International Crisis Group cũng cảnh báo chỉ cần một sự cố cố ý hoặc vô ý trên biển ở Hormuz có thể nhanh chóng leo thang. Với Việt Nam, điều này không chỉ ảnh hưởng năng lượng mà còn tác động thương mại hàng hóa nói chung do chuỗi vận chuyển Á–Âu/Trung Đông chịu biến động về tuyến, thời gian và chi phí.
Về kinh tế – thị trường, cú sốc địa chính trị kiểu này thường tạo “tác động chéo” lên tỷ giá, lãi suất, tâm lý rủi ro và giá hàng hóa đầu vào (nhiên liệu, nhựa, phân bón…). Do Việt Nam có độ mở lớn, tác động có thể lan sang chi phí sản xuất xuất khẩu và sức mua nội địa. Ngoài ra, bối cảnh chiến dịch được Reuters mô tả là có phối hợp Mỹ–Israel và Iran từng cảnh báo sẽ nhắm vào căn cứ Mỹ lân cận khi bị tấn công làm rủi ro lan rộng trong khu vực tăng mạnh. Khi rủi ro an ninh khu vực tăng, các nước/đối tác thường phát đi cảnh báo công dân, siết quản trị rủi ro logistics và bảo hiểm; điều này có thể khiến doanh nghiệp Việt Nam giao thương với Trung Đông chịu “độ trễ” và “chi phí tuân thủ” cao hơn trong ngắn hạn.
Về đối ngoại – an toàn công dân, nguy cơ bùng phát đáp trả (tên lửa/UAV, hoạt động ủy nhiệm, đòn trên biển) làm gia tăng rủi ro cho công dân, thuyền viên và doanh nghiệp Việt Nam đang hiện diện hoặc quá cảnh khu vực. Trong môi trường khủng hoảng, thông tin nhiễu loạn, gián đoạn liên lạc và đóng/mở không phận bất thường sẽ làm khó công tác bảo hộ công dân và điều phối bay/di tản. Bên cạnh đó, không loại trừ kịch bản gia tăng hoạt động tấn công mạng và thông tin sai lệch ăn theo xung đột, ảnh hưởng đến hệ thống doanh nghiệp logistics, hàng không, năng lượng và truyền thông.
Trên cơ sở đó, khuyến nghị đối với Việt Nam nên tập trung theo hướng quản trị rủi ro đa tầng, ưu tiên ổn định vĩ mô, bảo đảm mục tiêu tang trương hai con số và bảo đảm an ninh năng lượng – hàng hải – công dân. Trước hết, cần kích hoạt cơ chế theo dõi liên ngành (Ngoại giao – Công Thương – GTVT – Quốc phòng – Công an – NHNN) theo nhịp 6–12 giờ trong giai đoạn 72 giờ đầu và theo ngày trong 2–4 tuần tiếp theo, với sản phẩm là bản tin rủi ro cho Chính phủ và khuyến cáo cho doanh nghiệp. Trọng tâm theo dõi gồm: mức độ gián đoạn Hormuz, cảnh báo hàng hải quốc tế, biến động Brent, mức phí bảo hiểm chiến tranh và cước vận tải.
Về kinh tế, Việt Nam cần tập trung theo hướng vừa kiểm soát rủi ro vĩ mô, vừa bảo đảm thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của Chính phủ, cụ thể: (1) Về điều hành vĩ mô, cần chủ động xây dựng kịch bản giá dầu theo các mức độ leo thang khác nhau và điều hành giá trong nước theo hướng làm “mượt” biến động, tránh tạo cú sốc tâm lý và lạm phát kỳ vọng. Việc phối hợp linh hoạt giữa chính sách tài khóa và tiền tệ là cần thiết nhằm duy trì ổn định mặt bằng lãi suất, bảo đảm thanh khoản hệ thống và không để chi phí vốn tăng đột biến gây ảnh hưởng đến đầu tư sản xuất; (2) Về bảo đảm tăng trưởng, cần đẩy nhanh tiến độ giải ngân đầu tư công, đặc biệt các dự án hạ tầng năng lượng, giao thông và logistics – những lĩnh vực có khả năng lan tỏa cao và giảm chi phí nền cho toàn nền kinh tế. Đầu tư công trong giai đoạn bất ổn toàn cầu có thể đóng vai trò “trụ đỡ” để duy trì nhịp tăng trưởng, hỗ trợ mục tiêu GDP hai con số; (3) Cần hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu thích ứng với biến động logistics và bảo hiểm bằng cách tăng cường cung cấp thông tin dự báo thị trường, đa dạng hóa tuyến vận tải, tận dụng các hiệp định thương mại tự do để mở rộng thị trường thay thế; (4) Cần coi biến động năng lượng là động lực thúc đẩy chuyển dịch sang các nguồn năng lượng tái tạo và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Việc giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu không chỉ nâng cao an ninh kinh tế mà còn giúp tăng trưởng bền vững hơn, hạn chế rủi ro từ các cú sốc địa chính trị.
Về năng lượng, cần chuẩn bị kịch bản điều hành giá và nguồn cung theo các “nấc thang rủi ro”, gồm phương án sử dụng dự trữ thương mại/dự trữ quốc gia (nếu có), tăng cường đa dạng hóa nguồn nhập xăng dầu thành phẩm và dầu thô, rà soát khả năng tối ưu vận hành nhà máy lọc dầu trong nước, và đánh giá tác động vòng hai đến CPI để chủ động phối hợp chính sách tài khóa–tiền tệ. Ở góc độ thị trường quốc tế, các phân tích cho thấy thị trường có thể phản ứng mạnh với gián đoạn chỉ cỡ ~1 triệu thùng/ngày và chịu ảnh hưởng bởi rủi ro vận tải/nguồn cung; điều này hàm ý Việt Nam cần chuẩn bị “đệm” chính sách đủ sớm thay vì phản ứng sau khi giá đã tăng sốc.
Về hàng hải – logistics, cần phát đi hướng dẫn rủi ro cho đội tàu/đại lý Việt Nam đi qua Gulf of Oman – Hormuz – Vịnh Ba Tư theo chuẩn thực hành quốc tế: tăng cường liên lạc hành trình, rà soát bảo hiểm chiến tranh, cập nhật tuyến/giờ qua khu vực, và tham chiếu các khuyến cáo hàng hải như MARAD về nguy cơ bị tiếp cận/kiểm tra/bắt giữ. Với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, cần khuyến nghị điều chỉnh điều kiện giao hàng (Incoterms), tăng dự phòng thời gian vận chuyển, và đánh giá lại đối tác vận tải – bảo hiểm để giảm rủi ro đứt gãy.
Về bảo hộ công dân và ngoại giao, cần sớm cập nhật cảnh báo đi lại, thiết lập kênh liên lạc khẩn giữa cơ quan đại diện và cộng đồng người Việt/tổ chức lao động tại khu vực; chuẩn bị phương án hỗ trợ rời khỏi vùng rủi ro nếu không phận đóng hoặc đường bay bị gián đoạn. Trên bình diện đối ngoại, Việt Nam nên tiếp tục thông điệp nhất quán về kiềm chế, tôn trọng luật pháp quốc tế, bảo vệ an toàn hàng hải và dân thường, đồng thời tranh thủ các cơ chế đa phương phù hợp để kêu gọi giảm leo thang.
Về an ninh thông tin, nên nâng mức cảnh giác đối với các chiến dịch tấn công mạng và thông tin sai lệch liên quan xung đột, ưu tiên các lĩnh vực “nhạy cảm chuỗi cung ứng” như hàng không, cảng biển, năng lượng, ngân hàng và truyền thông; mục tiêu là giảm nguy cơ bị gián đoạn dịch vụ trong bối cảnh thị trường và xã hội nhạy cảm với tin xấu.
Tóm lại, nếu chủ động điều hành linh hoạt, kiểm soát tốt rủi ro năng lượng và logistics, đồng thời tận dụng cơ hội thu hút đầu tư và tái cơ cấu chuỗi cung ứng, Việt Nam hoàn toàn có thể hạn chế tác động tiêu cực từ xung đột Trung Đông và bảo đảm thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số mà Chính phủ đã đề ra./.
Tác giả: Hà Trang
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
Tài liệu tham khảo
(1) Báo Quân đội Nhân dân (QĐND.vn). Cập nhật: Mỹ – Israel tấn công Iran.
(2) Báo Chính phủ (Chinhphu.vn). Israel tấn công phủ đầu Iran, Mỹ xác nhận tham gia chiến dịch.
(3) Báo Thanh Niên. Israel tuyên bố tấn công phủ đầu vào Iran.
(4) VOV.vn. Mỹ cùng Israel tấn công Iran.
(5) VOV.vn. Video mới nhất về thủ đô Iran bị tấn công.
(6) Báo Lao Động. Mỹ – Israel không kích Iran, Trung Đông trước nguy cơ xung đột lớn.
(7) VTV.vn. Israel không kích phủ đầu Iran.
(8) PetroTimes (Năng lượng Quốc tế). Iran phóng tên lửa trả đũa sau khi Mỹ – Israel tấn công.
(9) Reuters. Israel says it launched pre-emptive attack against Iran.
(10) The Guardian. Israel launches attack on Iran as explosions heard in Tehran.
(11) The Times of Israel. US and Israel launch major joint assault on Iran.
(12) Iran International. Trump outlines objectives of operation.
(13) The Economic Times. Iran vows crushing response as Israel strikes with US help.
(14) Council on Foreign Relations (CFR). Confrontation between the United States and Iran – Global Conflict Tracker.
(15) Atlantic Council. Policy analysis on potential US–Iran escalation.
