Diễn đàn Hương Sơn Bắc Kinh lần thứ 13, diễn ra từ ngày 15 đến 17/9/2026 mở màn trong bối cảnh các điểm nóng địa chính trị toàn cầu đang leo thang đến ngưỡng khủng hoảng, từ cuộc xung đột tiêu hao kéo dài tại Ukraine chưa có lối thoát; cục diện Trung Đông đứng trước nguy cơ đổ vỡ dây chuyền; và các vụ va chạm trực tiếp mang tính răn đe chiến lược liên tục diễn ra tại Biển Đông. Sự căng thẳng này càng đặc biệt gia tăng khi chỉ một tuần sau diễn đàn, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình có chuyến công du tới Washington để hội đàm thượng đỉnh với Tổng thống Mỹ Donald Trump trong bối cảnh quan hệ Mỹ – Trung cạnh tranh gay gắt; quan hệ Trung – Nhật rạn nứt sâu sắc quanh các tuyên bố phòng vệ liên quan đến eo biển Đài Loan. Sự phân mảnh chiến lược này chính là biểu hiện rõ nét nhất cho ba cuộc khủng hoảng nền tảng về trật tự, mô hình phát triển và lòng tin mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã từng chỉ rõ tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 vừa qua, bao gồm “khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược”.[1]
Nằm tại tâm điểm của những chuyển dịch đó, Diễn đàn Hương Sơn 2026 đánh dấu cột mốc tròn 20 năm thành lập (2006 – 2026) với những điểm mới mang tính bước ngoặt.
Khác với tính chất của một diễn đàn kênh 2 là chủ yếu trao đổi về học thuật giữa các viện nghiên cứu ở những năm đầu, Hương Sơn 2026 đã vươn lên thành một không gian đối thoại an ninh công cộng quy mô lớn với sự tham dự của gần 100 phái đoàn quốc tế và hơn 60 quan chức cấp bộ trưởng hoặc tổng tư lệnh quân đội.[2]
Điểm mới cốt lõi của năm nay là sự áp đảo về tiếng nói và không gian nghị sự dành cho các quốc gia đang phát triển thuộc châu Á, châu Phi và Mĩ La-tinh. Trái ngược với các diễn đàn an ninh do phương Tây dẫn dắt vốn thiên về áp đặt trừng phạt hoặc củng cố liên minh răn đe, Hương Sơn 2026 thiết lập một mô hình đối thoại khác biệt, nằm ở sự xung đột giữa chủ nghĩa răn đe loại trừ và tư duy ngoại giao bao trùm. Trật tự đa cực đòi hỏi việc duy trì đối thoại bao trùm với tất cả các bên thay vì phân chia thành các khối đối đầu sinh tử hướng tới đưa các đại diện thuộc hai chiến tuyến đối đầu trực diện như việc phái đoàn Israel và Iran cùng xuất hiện tại một khán phòng vào chung một không gian thương lượng.
Lần đầu tiên, diễn đàn thiết lập các phiên họp đồng thời chuyên sâu để mổ xẻ trực diện các rủi ro quân sự hóa từ làn sóng công nghệ mới, bao gồm: quy định kiểm soát trí tuệ nhân tạo (AI) trong vũ khí tự hành, kiểm soát khủng hoảng không gian mạng và xu hướng quản trị an ninh vũ trụ.
Chính trong một không gian đậm đặc tính thực tế và có sự chuyển dịch cấu trúc sâu sắc này, phiên toàn thể đầu tiên với chủ đề “Trật tự quốc tế và ổn định chiến lược” đã trở thành đấu trường tư duy quan trọng nhất. Sự hiện diện của Việt Nam trong vai trò diễn giả chính tại phiên họp cốt lõi này không chỉ đơn thuần là một hoạt động ngoại giao thường niên, mà là sự định vị thiết thực của một quốc gia tầm trung có trách nhiệm. Việt Nam bước vào diễn đàn để cùng các đối tác quốc tế bóc tách bản chất của trật tự đa cực, từ đó đưa ra lời giải thực tế cho bài toán ổn định chiến lược khu vực trước những rạn nứt của hệ thống luật pháp quốc tế.
Nỗ lực xây dựng một trật tự an ninh đa cực tại khu vực
Không gian chính trị của Diễn đàn Hương Sơn không còn đơn thuần là một hội nghị nghị sự thường niên, mà đã trở thành một vũ đài địa chính trị nơi các cực quyền lực, đặc biệt là nước chủ nhà Trung Quốc và khối các quốc gia đang phát triển hiện thực hóa các bước đi chiến lược nhằm tái định hình trật tự thế giới, phá vỡ cấu trúc đơn cực cũ. Trọng tâm tư duy định hình trật tự mới của Bắc Kinh được thể hiện trực diện qua bài phát biểu khai mạc của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Trung Quốc Đổng Quân. Với tuyên bố đầy quen thuộc, đã được Trung Quốc bày tỏ qua rất nhiều cơ chế/diễn đàn, đó là thúc đẩy một “thế giới đa cực bình đẳng, cùng thắng”, Bắc Kinh đã công khai lộ trình sử dụng diễn đàn này làm bệ phóng để triển khai Sáng kiến An ninh Toàn cầu (GSI) vào thực địa khu vực.
Sự khác biệt lớn nhất mang tính biểu hiện cụ thể tại Hương Sơn là sự áp đảo về quy mô và tiếng nói của các quốc gia thuộc khu vực Châu Á, Châu Phi và Mĩ La-tinh. Trung Quốc đã khôn khéo thiết lập các phiên thảo luận chuyên sâu dành riêng cho tiếng nói của nhóm này, chiếm hơn một nửa trong số gần 100 đoàn quốc tế tham dự. Đây là nỗ lực gom tụ các quốc gia có chung sự bất mãn với hệ thống quản trị kiểu cũ để tạo thành một khối đối trọng chính trị vững chắc. Thông qua bài phát biểu của Đổng Quân, mặc dù không gọi thẳng tên, nhưng thực chất đều hướng mũi nhọn chỉ trích vào cấu trúc an ninh dựa trên các khối quân sự khép kín, mang tính loại trừ của phương Tây như tư duy của trục AUKUS hay Quad. Trung Quốc dùng Hương Sơn để đưa ra một luận điểm mới, rằng một trật tự an ninh đa cực thực chất phải là cấu trúc an ninh không thể chia cắt, nơi không một quốc gia nào được phép xây dựng an ninh của riêng mình dựa trên việc gây tổn hại hoặc đe dọa an ninh của quốc gia khác.
Không gian diễn đàn Hương Sơn đã bóc trần thực tế địa chính trị vô cùng gay gắt của khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Diễn đàn không diễn ra trong môi trường hòa bình lý thuyết, mà bị bao phủ bởi bóng ma của sự phân mảnh cấu trúc sâu sắc. Dù đại diện Bộ Quốc phòng Mỹ là phó Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Michael Chase có mặt để duy trì kênh liên lạc quân sự nhằm quản trị rủi ro, sự đối đầu ngầm giữa hai cực Mỹ – Trung vẫn hằn rõ trên từng chương trình nghị sự. Trong khi Washington nỗ lực củng cố mạng lưới đồng minh răn đe “trục và nan hoa” cải tiến, thì Bắc Kinh dùng ưu thế sân nhà Hương Sơn để chứng minh rằng hệ thống liên minh của Mỹ chính là nguồn cơn gây ra tình trạng chạy đua vũ trang khu vực.
Sự phân mảnh còn biểu hiện rất rõ qua thái độ của các bên tại diễn đàn trước các điểm nóng thực địa. Các vụ va chạm liên tục tại Biển Đông và những tuyên bố phòng vệ quanh eo biển Đài Loan đã biến Châu Á – Thái Bình Dương thành một thùng thuốc súng. Việc các quốc gia lớn liên tục gia tăng ngân sách quốc phòng và hiện đại hóa kho vũ khí hạt nhân/vũ khí tự hành cho thấy lòng tin chiến lược giữa các cực đã chạm đáy. Chính điều này, diễn đàn phản ánh một xu hướng nguy hiểm về việc luật pháp quốc tế đang bị các nước lớn áp dụng một cách chọn lọc và diễn giải theo hướng có lợi cho lợi ích quốc gia cục bộ của mình. Tư tưởng cường quyền sức mạnh tạo nên công lý đang tìm cách đè bẹp các cơ chế đa phương bao trùm. Đây chính là bối cảnh chiến lược cực kỳ phức tạp, đặt ra bài toán sinh tồn cho các quốc gia tầm trung và là lý do cốt lõi để Việt Nam bước lên diễn đàn đưa ra thông điệp ổn định chiến lược mang bản sắc riêng của mình.
Một vài đối chiếu giữa Hương Sơn 13 và Shangri-La 23
Việc đặt Diễn đàn Hương Sơn lần thứ 13 vào thế soi chiếu trực diện với Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 hồi tháng 5 là nhằm mục đích hiểu rõ bản chất của nỗ lực định hình trật tự an ninh đa cực là như thế nào, chứ không thể chỉ đơn giản là nhìn vào các tuyên bố chung chung, bởi lẽ đây là hai thực thể đại diện cho hai cấu trúc tư duy quốc phòng đối lập, cùng cạnh tranh khốc liệt để giành quyền dẫn dắt và thiết kế luật chơi an ninh tại khu vực. Nhìn trên bề mặt, hai diễn đàn mang nhiều nét tương đồng về mặt hình thức hành chính quốc phòng. Cả hai đều quy tụ những bộ óc chiến lược hàng đầu, các bộ trưởng quốc phòng và giới tướng lĩnh cấp cao toàn cầu. Tại cả hai khán phòng trong năm 2026, các bên đều thừa nhận tính cấp bách của việc kiểm soát rủi ro từ công nghệ mới và tầm quan trọng của các đường dây nóng để tránh tính toán sai lầm dẫn đến xung đột ngoài ý muốn.
Tuy nhiên, đi sâu vào bản chất học thuật, đây là hai chiến tuyến định hình trật tự khu vực rõ rệt.
Một, về triết lý tiếp cận trật tự, đối thoại Shangri-La 2026 do phương Tây dẫn dắt tiếp tục củng cố “Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do và rộng mở”, bản chất là duy trì hiện trạng một trật tự dựa trên các liên minh quân sự răn đe chặt chẽ.[3] Ngược lại, Diễn đàn Hương Sơn 2026 mang tính chính danh của Bắc Kinh là một nỗ lực giải trung tâm phương Tây, thúc đẩy cấu trúc đa cực bình đẳng, cùng thắng dựa trên Sáng kiến An ninh Toàn cầu (GSI), hướng tới việc xé nhỏ thế độc tôn cũ.
Hai, về mô hình tập hợp lực lượng, Shangri-La 2026 chứng kiến việc Mỹ và các đồng minh làm cứng hóa các khối đa phương thu hẹp như AUKUS, Quad, hay trục ba bên Mỹ – Nhật – Hàn. Phản ứng lại xu thế đó, Hương Sơn 2026 biến thành sân chơi của khối Global South. Điểm đặc sắc mang tính biểu hiện cụ thể của Hương Sơn năm nay là việc mời hàng loạt quốc gia đang phát triển chưa từng tham gia trước đây tại châu Phi và Mĩ La-tinh, tạo ra một mặt trận phản đối chủ nghĩa đơn cực và các liên minh quân sự mang tính loại trừ.
Cuộc chạm trán chiến lược giữa Washington và Bắc Kinh tại Hương Sơn 2026 mang một sắc thái hoàn toàn mới so với những gì diễn ra tại Singapore hồi tháng 5. Tại diễn đàn này, Bộ trưởng Đổng Quân đã có một bước đi khôn khéo về mặt ngoại giao quốc phòng. Trong bài phát biểu chủ chốt, ông Đổng Quân hoàn toàn vắng bóng các từ khóa trực diện về Đài Loan; Biển Đông hay cũng hoàn toàn né tránh việc gọi tên trực diện nước Mỹ hay các liên minh của Washington. Thay vào đó, ông sử dụng các thuật ngữ bao quát, gián tiếp như “khối độc quyền”; “chủ nghĩa bá quyền”; “tư duy zero-sum” và “chủ nghĩa quân phiệt” .[4] Đây không phải là sự nhượng bộ, mà là một tính toán chiến thuật có chủ đích, Trung Quốc muốn thể hiện hình ảnh một nước lớn có trách nhiệm, cung cấp hàng hóa công cộng về an ninh mang tầm vĩ mô toàn cầu, thay vì biến diễn đàn thành một cái bẫy tranh cãi về các tranh chấp lãnh thổ vốn thường bị phương Tây vây ráp tại Shangri-La. Thực tế, bức tranh cạnh tranh tại Hương Sơn 2026 bị chi phối nặng nề bởi dòng chảy thời sự, diễn đàn diễn ra chỉ một tuần trước cuộc gặp thượng đỉnh giữa Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Washington dự kiến ngày 24/9/2026. Chính vì áp lực của sự kiện sát sườn này, phái đoàn Mỹ tham dự Hương Sơn năm nay được theo dõi vô cùng sát sao. Cả hai bên đều chọn cách kiềm chế ngôn từ mang tính kích động tại nghị sự công khai nhằm dọn đường cho cuộc đàm phán cấp cao của nguyên thủ, nhưng ngầm thực hiện các cuộc mặc cả quyền lực gay gắt ở các phiên họp kín nhằm phân định các lằn ranh đỏ ở khu vực.
Nếu như Shangri-La là nơi Trung Quốc thường phải đóng vai trò phòng thủ trước các cáo buộc về hành vi cưỡng ép trên biển, thì Hương Sơn 2026 là nơi Trung Quốc dùng ưu thế sân nhà để chủ động cô lập các đối thủ cứng rắn bằng các bước đi thực tế.
Trước hết, sự vắng bóng hoàn toàn của Bộ Quốc phòng Nhật Bản, đây là chỉ dấu chấn động và mới nhất của kỳ diễn đàn lần này. Khác với năm ngoái khi các nhà nghiên cứu thuộc Viện Nghiên cứu Quốc phòng Nhật Bản vẫn tham dự, năm nay phía Trung Quốc chủ động không gửi lời mời cho họ. Ngay cả Tùy viên quốc phòng Nhật Bản tại Bắc Kinh cũng vắng mặt.[5] Cựu Thủ tướng Nhật Yukio Hatoyama có xuất hiện nhưng chỉ với tư cách cá nhân vì ông có quan điểm đối lập với đương kim Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi trong vấn đề Đài Loan.[6] Sự đóng băng ngoại giao quốc phòng đột ngột này phản ánh sự rạn nứt sâu sắc trong quan hệ Trung – Nhật quanh cấu trúc an ninh khu vực Đông Bắc Á. Mặt khác là thực nghiệm mô hình hòa giải đối lập, khi đưa các đại diện quốc phòng của Israel và Iran vào ngồi cùng một khán phòng. Trái với tư duy trừng phạt và cô lập của Shangri-La, Hương Sơn thiết lập một cơ chế tiếp cận bao trùm, cho phép những bên có xung đột thực địa trực diện đối thoại.
Có thể thấy Diễn đàn Hương Sơn 2026 không đơn thuần là nơi tranh luận, mà là một hành động thực tế nhằm phi tập trung hóa quyền lực an ninh của Mỹ tại khu vực. Bằng cách lôi kéo khối Global South, cô lập Nhật Bản, và thiết lập luật chơi mới về quản trị AI/không gian mạng, Trung Quốc và các nước đồng kiến tạo đang dùng Hương Sơn để định hình một trật tự an ninh đa cực thực chất nơi tiếng nói của phương Tây không còn là bộ lọc duy nhất cho luật pháp và an ninh quốc tế.
Tác động của cục diện Hương Sơn 2026
Sự va chạm giữa nỗ lực định hình trật tự đa cực và thông điệp ổn định chiến lược tại Diễn đàn Hương Sơn 2026 tạo ra những xung lực tác động trực tiếp, sâu sắc tới cấu trúc an ninh.
Một, diễn đàn Hương Sơn 2026 tạo ra bước ngoặt trong việc làm thay đổi cán cân quyền lực ngoại giao toàn cầu. Trong đó, thể chế hóa tiếng nói của khối Global South với việc quy tụ nhiều đoàn đại biểu quốc tế và quan chức cấp bộ trưởng trở lên, diễn đàn đã chính thức cụ thể hóa một cực quyền lực mới. Sức nặng của nhóm quốc gia đang phát triển tại diễn đàn buộc các định chế phương Tây phải nhìn nhận lại tính đại diện của mình. Hương Sơn 2026 tạo tiền đề dịch chuyển hệ thống phân phối quyền lực quốc tế từ trạng thái đơn cực/lưỡng cực sang mô hình mạng lưới đa trung tâm bao trùm. Cùng với đó, kỳ diễn đàn năm nay đặt nền móng cho cơ chế quản trị các công nghệ mang tính hủy diệt. Việc mở ra 8 phiên đồng thời, trong đó tập trung vào “Nguy cơ và quy định ứng dụng quân sự của công nghệ mới” và “Quản trị an ninh không gian vũ trụ”, chính là bước đi thực tế đầu tiên nhằm ngăn chặn một cuộc chiến tranh công nghệ lạnh vô chính phủ, thiết lập các lằn ranh đỏ cho việc sử dụng Trí tuệ nhân tạo trong vũ khí tự hành.
Hai, tạo ra thách thức đối với ASEAN và phân mảnh an ninh biển, đặt vai trò trung tâm của ASEAN vào thế áp lực, sự phân mảnh chiến lược giữa một bên là cấu trúc đa phương thu hẹp của Mỹ và một bên là sáng kiến của Trung Quốc đã đẩy ASEAN vào tình thế thách thức lưỡng nan. Sự tập hợp lực lượng gay gắt này buộc ASEAN phải chứng minh năng lực tự chủ chiến lược. Nếu không giữ vững được vai trò hạt nhân điều phối, Đông Nam Á có nguy cơ bị biến thành bàn cờ phân chia vùng ảnh hưởng giữa các cực quyền lực bên ngoài. Trong chính tình thế đó, lại là nguy cơ làm gia tăng tính phức tạp trong quản trị an ninh biển, mặc dù diễn đàn dành riêng phiên họp về “An ninh tuyến đường biển và quản trị an ninh hàng hải”, nhưng những vết rạn thực tế vẫn hằn sâu. Sự vắng mặt của các quan chức quốc phòng Nhật Bản do mâu thuẫn cơ cấu với Trung Quốc quanh eo biển Đài Loan và các tranh chấp âm ỉ tại bãi cạn Scarborough/Second Thomas ở Biển Đông cho thấy nỗ lực xây dựng trật tự đa cực chưa thể sớm mang lại sự ổn định cơ chế cho các vùng biển khu vực. Các nước tầm trung sẽ phải đối mặt với một môi trường an ninh hàng hải bất định hơn, nơi các cuộc chạm trán thực địa có tần suất dày đặc hơn.
Ba, tạo đòn bẩy đưa Việt Nam tới vị thế cường quốc tầm trung và cân bằng sức ép chọn bên. Nằm ở giao điểm của cuộc cạnh tranh định hình trật tự này, Việt Nam chịu những tác động trực tiếp và đã chuyển hóa thành cơ hội chiến lược. Việc Đại tướng Phan Văn Giang được xếp lịch phát biểu chủ chốt tại Phiên toàn thể 1 ngay trước các cơ quan truyền thông quốc tế là minh chứng thực tế cao nhất cho vị thế của Việt Nam. Tác động này giúp Việt Nam định hình hình ảnh một “cường quốc tầm trung có trách nhiệm”, có tiếng nói trọng lượng có thể trung hòa và kết nối sự khác biệt giữa các nước lớn. Bằng việc kiên trì đưa ra thông điệp thượng tôn pháp luật quốc tế và bảo vệ vai trò trung tâm của ASEAN, Việt Nam đã kiến tạo một hành lang pháp lý và chính trị vững chắc. Tác động này giúp chúng ta không bị cuốn vào quỹ đạo lôi kéo bè phái của bất kỳ cực nào, giữ vững quyền tự chủ chiến lược và bảo vệ lợi ích quốc gia tối cao từ sớm, từ xa. Việc Việt Nam chủ động công bố và mời các nước tham dự Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam lần thứ 3 vào tháng 12/2026 với chủ đề “Hòa bình – Hữu nghị – Hợp tác cùng phát triển” ngay tại Hương Sơn đã tạo ra một tác động kép. Nó không chỉ giúp Việt Nam mở rộng mạng lưới giao thương công nghiệp quốc phòng, giảm bớt sự phụ thuộc vào các nguồn cung truyền thống, mà còn biến các cam kết hòa bình tại diễn đàn thành hành động thực tế nhằm xây dựng lòng tin chiến lược với các đối tác toàn cầu.
Thông điệp ổn định chiến lược của Việt Nam
Bài phát biểu của Đại tướng Phan Văn Giang vào sáng ngày 16/9/2026 là lời giải có tính phản biện cao cho bài toán “làm thế nào để đa cực mang lại sự ổn định thay vì đẩy thế giới vào một cuộc hỗn loạn mới?”. Việt Nam không phủ nhận xu thế đa trung tâm, nhưng thẳng thắn đặt ra một khung điều kiện gồm bốn nguyên tắc cốt lõi, sử dụng tư duy nhân – quả đanh thép để định hình một trật tự quốc tế phẳng, công bằng và an toàn.
Một, thượng tôn luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên Hợp Quốc. Việt Nam chỉ rõ rằng một trật tự đa cực không thể vận hành ổn định nếu nó chỉ là sự phân chia vùng ảnh hưởng hay là sàn diễn của chính trị cường quyền. Để làm bệ đỡ cho cấu trúc mới, Đại tướng Phan Văn Giang đã dùng một cấu trúc định đề tương phản vô cùng sắc bén để bóc trần bản chất của các xung đột đương đại “Không bình đẳng thì dễ cường quyền. Không tôn trọng chủ quyền thì dễ xâm lấn, xâm lược. Không tôn trọng độc lập thì dễ can thiệp nội bộ. Không tôn trọng lợi ích chính đáng của quốc gia khác thì dễ gây phương hại, thậm chí bóc lột.”[7] Luận điểm này đánh trực diện vào xu hướng “an ninh zero-sum” nơi một số quốc gia nỗ lực đạt được an ninh tuyệt đối bằng cách đẩy các nước khác vào trạng thái mất an ninh thông qua việc lập bè phái, cứng hóa liên minh quân sự thu hẹp mang tính loại trừ. Việt Nam khẳng định “Chúng ta không mong muốn một trật tự quốc tế đơn cực, lưỡng cực, hay đa cực bị chi phối bởi chính trị cường quyền hay các hành động đơn phương, áp đặt”. Để trật tự đa cực không biến tướng thành hỗn loạn, các quốc gia phải tuân thủ Hiến chương Liên Hợp Quốc, từ bỏ đe dọa bằng vũ lực, và đặc biệt là không nên tìm kiếm an ninh cho quốc gia mình mà gây bất ổn cho quốc gia khác.
Hai, pháp lý hóa giải pháp Biển Đông, Việt Nam đã khéo léo dùng hồ sơ Biển Đông như một trường hợp điển hình để chứng minh cách thức một quốc gia tầm trung hóa giải xung đột trong dòng xoáy đa cực “Cạnh tranh chiến lược nhằm mục đích lôi kéo, tập hợp lực lượng còn phổ biến… Trong vấn đề Biển Đông, chúng tôi kiên trì giải quyết vấn đề bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982.” Bằng việc khẳng định kiên trì giải quyết mọi tranh chấp trên biển bằng biện pháp hòa bình và đặt trọn nền tảng vào UNCLOS 1982, Việt Nam đã dùng luật pháp quốc tế như một vũ khí bất đối xứng để bảo vệ quyền lợi chính đáng của các nước nhỏ và trung bình trước các hành vi cưỡng ép thực địa. Đồng thời, tuyên bố của Việt Nam về việc thực thi nghiêm túc DOC và thúc đẩy đàm phán COC thực chất, hiệu quả là câu trả lời mạnh mẽ hòa bình không thể duy trì bằng sự răn đe quân sự đơn phương hay sự nhượng bộ trước áp lực, mà phải bằng các cam kết pháp lý ràng buộc.
Ba, khẳng định vai trò trung tâm của ASEAN, đây là điều kiện tiếp theo trong bộ khung ổn định của Việt Nam – cơ chế điều phối xung lực giữa các cực. Việt Nam khẳng định cấu trúc an ninh Châu Á – Thái Bình Dương không thể được định đoạt bởi một vài cường quốc, mà phải lấy ASEAN làm hạt nhân trung tâm “Tại châu Á-Thái Bình Dương, ASEAN có vai trò trung tâm trong định hình cấu trúc khu vực, duy trì hòa bình và ổn định, ngăn ngừa xung đột, thúc đẩy đối thoại và xây dựng lòng tin giữa các quốc gia trong và ngoài khu vực Đông Nam Á.” Vai trò trung tâm của ASEAN chính là vách ngăn chặn xu hướng biến Đông Nam Á thành bàn cờ cạnh tranh hay vùng đệm địa chính trị cho các cuộc đấu đầu trực diện giữa các nước lớn. Việc phát huy vai trò của ASEAN giúp các nước nhỏ và trung bình tập hợp được sức mạnh tập thể, duy trì sự cân bằng chiến lược động, từ đó thúc đẩy một mô hình đa phương mở, bao trùm, không loại trừ và quyết không chọn bên.
Bốn, khai thác tính chính danh lịch sử để bảo vệ Sách lược “Bốn không”, Việt Nam nhấn mạnh tính nhân văn nhưng chứa đựng sức nặng chính trị to lớn khi nhắc về những vết thương chiến tranh thực tế mà dân tộc vẫn đang gồng mình khắc phục “Vì lẽ đó, nhân dân Việt Nam rất thấu hiểu giá trị của hòa bình. Đó là lý do để Việt Nam nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ… kiên định chính sách quốc phòng bốn không” Đây chính là nền tảng chính danh cao nhất cho chính sách quốc phòng của Việt Nam. Chính sách bốn không, không phải là sự trung lập thụ động hay bế quan tỏa cảng, mà là sự lựa chọn chiến lược dựa trên trải nghiệm xương máu. Việt Nam dùng chính lịch sử của mình để phát đi thông điệp Việt Nam tự chủ về năng lực quốc phòng, là một cực ổn định, và sẽ không để bất kỳ thế lực nào lợi dụng lãnh thổ hoặc vị thế của mình để phá vỡ thế cân bằng chiến lược của khu vực. Việt Nam cho thấy một góc nhìn thực tế và đầy trách nhiệm. Nếu các cường quốc nhìn đa cực như một công cụ để phân rã hoặc tranh giành quyền lực, thì Việt Nam định nghĩa đa cực là một trạng thái cân bằng có kiểm soát, nơi luật pháp quốc tế là luật chơi, vai trò trung tâm của ASEAN là trọng tài, và sự tôn trọng chủ quyền lẫn nhau là nguyên tắc tối cao để ngăn ngừa thế giới trượt dài vào hố sâu của sự vô chính phủ.
Mối quan hệ giữa đa cực và ổn định chiến lược không phải là trạng thái tự động tỷ lệ thuận, mà là một quan hệ biện chứng có điều kiện. Khi trật tự đa cực tự thân chứa đựng mầm mống hỗn loạn do cạnh tranh quyền lực, và nó chỉ có thể đạt được sự ổn định khi vận hành trên một trục tọa độ công bằng, nơi năng lực tự cường của các nước tầm trung hóa giải được sức ép từ các siêu cường. Việt Nam đã làm rõ tính biện chứng này bằng việc định vị bản sắc “Ngoại giao cây tre” trong dòng xoáy địa chính trị. Chúng ta kiên quyết không chọn bên trong cuộc đấu tranh quyền lực giữa các cực, nhưng chủ động chọn luật pháp quốc tế và chính nghĩa, chỉ ra rằng một trật tự đa cực chỉ có thể ổn định chiến lược khi nó dựa trên luật lệ, công bằng và bao trùm, chứ không phải là sự thỏa hiệp phân chia vùng ảnh hưởng giữa các nước lớn. Tính biện chứng học thuật đó được bảo chứng bằng hành động thực chất minh chứng cho lời nói, việc Việt Nam chủ động công bố tổ chức Triển lãm Quốc phòng quốc tế lần thứ 3 là bước đi đa dạng hóa đối tác chiến lược và nguồn cung quốc phòng. Đây là lời khẳng định thực tế rằng tự cường quốc phòng không phải để kích động chạy đua vũ trang, mà để xây dựng năng lực tự chủ, không phụ thuộc vào bất kỳ cực duy nhất nào, từ đó đóng góp vững chắc cho cấu trúc an ninh khu vực.
Kết luận
Diễn đàn Hương Sơn 2026 không chỉ là một sự kiện ngoại giao thời sự, mà là lăng kính lịch sử phản chiếu sâu sắc bước chuyển dịch cấu trúc mang tính quy luật của thời đại tại Châu Á – Thái Bình Dương. Nhìn từ góc độ triết học chính trị, sự vận động từ trật tự đơn cực phân rã sang cấu trúc đa cực luôn chứa đựng cuộc đấu tranh biện chứng giữa tư duy cường quyền vị kỷ và khát vọng bình đẳng luật lệ. Trong giao điểm lịch sử đó, Việt Nam không lựa chọn tâm thế hiện sinh thụ động, mà chủ động khẳng định vị thế một chủ thể kiến tạo có trách nhiệm. Việt Nam đã đóng góp một triết lý quản trị an ninh thực chất, cân bằng. Đó là minh chứng cho sự tự cường của một quốc gia thấu hiểu giá trị của hòa bình từ chiều sâu lịch sử, quyết tâm biến những cam kết lý luận thành hành động thực tế nhằm định hình một trật tự thế giới mới công bằng và bao trùm./.
Tác giả: Trương Quốc Lượng
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
Tài liệu tham khảo:
[1] Hạnh Quỳnh. (2026). Từ thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Lòng tin và luật lệ. VNANET. https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/tu-thong-diep-cua-tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-long-tin-va-luat-le-448920.html
[2] Thu Thủy. (2026). Diễn đàn Hương Sơn lần thứ 13 diễn ra giữa lúc thế giới bất ổn, Trung Quốc thúc đẩy đối thoại an ninh. VietTimes. https://viettimes.vn/dien-dan-huong-son-lan-thu-13-dien-ra-giua-luc-the-gioi-bat-on-trung-quoc-thuc-day-doi-thoai-an-ninh-post205855.html
[3] Sasmita, R. P. (2026). Why the Shangri-La Dialogue finally really mattered. Asia Times. https://asiatimes.com/2026/06/why-the-shangri-la-dialogue-finally-really-mattered/
[4] Khaliq, R. U. (2026). China’s defense chief calls for ‘consensus’ in global security, cooperation in AI, outer space. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/china-s-defense-chief-calls-for-consensus-in-global-security-cooperation-in-ai-outer-space/4058438
[5] NHK World Japan. (2026). China warns against militarism at security forum. https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/news/20260916de50678/
[6] Xinhua. (2026). Former Japanese PM Hatoyama calls on Takaichi to withdraw Taiwan-related remarks. People’s Daily Online. https://en.people.cn/n3/2026/0916/c90000-20500138.html
[7] Báo Quân đội nhân dân. (2026). Đại tướng Phan Văn Giang dự và phát biểu tại Diễn đàn Hương Sơn Bắc Kinh lần thứ 13. https://www.qdnd.vn/quoc-te/doi-ngoai-quoc-phong/dai-tuong-phan-van-giang-du-va-phat-bieu-tai-dien-dan-huong-son-bac-kinh-lan-thu-13-1057158
