Một tháng sau khi Israel phát động cuộc tấn công vào Lebanon, giao tranh ở miền nam Lebanon tiếp tục leo thang trong một môi trường chiến trường vô cùng phức tạp. Khi cuộc chiến bước sang tháng thứ hai, một cục diện chiến trường mới rõ ràng đang dần hình thành – một cục diện được định hình bởi chiến lược tiêu hao có chủ đích do Hezbollah áp đặt, nhằm làm gia tăng thiệt hại của kẻ tấn công – Israel.
Chiến trường miền nam Lebanon đang diễn ra một cuộc đối đầu bất đối xứng giữa quân đội Israel – một lực lượng quân sự chính quy với ưu thế về không quân và công nghệ – và một lực lượng kháng chiến phi chính quy không hoạt động theo học thuyết quân sự truyền thống. Hezbollah không dựa vào việc kiểm soát lãnh thổ cố định hay các tuyến phòng thủ tuyến tính; thay vào đó, họ sử dụng mô hình chiến tranh du kích dựa trên tính linh hoạt trong hoạt động, sự phân tán, các cuộc phục kích và các cuộc tấn công tập trung trong khuôn khổ chiến thuật tiêu hao nhằm vào nguồn nhân lực và khả năng hậu cần của Israel.
Theo các nguồn tin thực địa, các cuộc tấn công trên bộ của Israel được phân bổ dọc theo một số trục chính, mỗi trục có đặc điểm địa lý và chiến thuật riêng, như sau:
Hướng Khiam
Khiam là một tâm điểm chiến lược quan trọng đối với Israel do vị trí của nó kết nối với các vùng đất – nơi các lực lượng kháng chiến không hiện diện, cũng như liên kết với khu vực phía Tây Beqaa và các vùng lãnh thổ Syria bị chiếm đóng – biến nó thành hành lang kiểm soát quan trọng giữa Lebanon và Syria.
Chiến thuật của Hezbollah ở đây dựa trên sự kiên cường và phòng thủ bằng cách thiết lập các ổ kháng chiến trong thị trấn, được hỗ trợ bởi hỏa lực từ tuyến thứ hai tại các làng xung quanh. Cho đến nay, Israel vẫn chưa thể kiểm soát hoàn toàn Khiam; sự hiện diện của họ chỉ giới hạn ở một số khu vực, trong khi Hezbollah vẫn hiện diện. Hành lang chiến lược này có vai trò quan trọng trong việc làm tiêu hao các lực lượng Israel – điều từng xảy ra trong các nỗ lực chiếm giữ nó mà Israel đã thực hiện vào năm 2006 và 2024.
Hướng Taybeh-Qantara
Taybeh là hướng tác chiến chính. Lực lượng Israel đặt mục tiêu tiến đến Wadi al-Hujeir sau khi kiểm soát Qantara, sau đó tiến về phía sông Litani.
Tại đây, Hezbollah áp dụng chiến thuật khác so với ở Khiam – chiến thuật chủ động tấn công tiêu hao nhằm gây tổn thất tối đa về người và hậu cần cho đối phương. Quân đội Israel hiện đang hiện diện bên trong Taybeh và đang cố gắng củng cố vị trí của mình, trong khi lực lượng kháng chiến tiếp tục nhắm mục tiêu vào binh lính, xe tăng và phương tiện của kẻ thù.
Đối với Qantara, nó vẫn là khu vực giao tranh trực diện. Trong khi đó, các khu vực lân cận (Odaisseh, Rab al-Thalatheen, Kfar Kila và một phần của Markaba) được sử dụng như một phần của chiến thuật nhắm vào chiều sâu phòng tuyến của địch. Những khu vực này trước đây nằm dưới sự kiểm soát của Israel, đã từng chịu thiệt hại nặng nề trong các cuộc xung đột trước đó cũng như trong thời gian rút quân 60 ngày sau cái gọi là thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Lebanon năm 2024. Thậm chí, trong suốt 15 tháng qua, nơi đây tiếp tục khiến các lực lượng Israel phải chịu thêm thiệt hại.
Câu hỏi then chốt ở đây không phải là liệu kẻ thù có thể tiến đến Wadi al-Hujeir hay không, mà là thiệt hại mà chúng sẽ phải gánh chịu khi làm như vậy – đặc biệt là khi lực lượng kháng chiến không phải là một đội quân chính quy và chưa coi việc giữ vững các khu vực này là mục tiêu chiến lược.
Hướng Naqoura
Nơi này là một phần mở rộng biên giới dọc theo dải bờ biển đối diện với Đường Xanh (Blue Line) gần biên giới Lebanon-Palestine/Israel. Israel tìm cách thiết lập một vùng đệm, tăng cường khả năng kiểm soát biên giới trên bộ và trên biển, và nhắm mục tiêu vào năng lực tên lửa của Hezbollah.
Khu vực này có nhiều rừng cây, và các làng mạc được kết nối bằng các vườn cây ăn quả, tạo ra lớp ngụy trang tự nhiên hiệu quả cho lực lượng kháng chiến. Một mục tiêu khác là cô lập khu vực này từ sâu bên trong vùng Tyre (Sur) và cắt đứt các tuyến đường tiếp tế, tiếp viện.
Hướng Bint Jbeil
Dữ liệu thực địa cho thấy Israel đã bắt đầu huy động quân đội và chuẩn bị hỏa lực để tiến vào Bint Jbeil. Khu vực này được xem là một sườn yếu do có các làng mạc lân cận không có lực lượng kháng chiến hiện diện. Nơi đây cũng mang ý nghĩa biểu tượng quan trọng trong nhận thức của người Israel kể từ năm 2000. Khi đó, Israel đã buộc phải rút quân khỏi miền nam Lebanon. Cố Nhà lãnh đạo Hezbollah, Sayyed Hassan Nasrallah đã nói: “Israel mỏng manh hơn cả mạng nhện”.
Ý nghĩa biểu tượng này khiến thành phố trở thành mục tiêu cả về mặt thực tế lẫn tâm lý. Chiến thuật của lực lượng kháng chiến tập trung vào việc bảo vệ thành phố này trước các đòn tấn công của Israel, không để kẻ thù có thể chiếm được.
Hướng Qawzah (Tam giác Qawzah-Beit Lif-Ramiya)
Tam giác “Qawzah-Beit Lif-Ramiya” tạo thành một khu vực biên giới chiến lược, với các làng mạc nằm ở độ cao trung bình nhìn ra các khu vực xung quanh, khiến khu vực này rất nhạy cảm với các hoạt động trên bộ và các cuộc đấu súng.
Israel tìm cách thiết lập một vùng đệm để bảo vệ biên giới trên bộ và làm suy yếu khả năng tên lửa của lực lượng kháng chiến. Địa hình bao gồm rừng và vườn cây ăn quả nối liền với các làng mạc, tạo ra nơi ẩn nấp tự nhiên cho lực lượng Hezbollah. Trong khi đó, các làng lân cận vắng bóng lực lượng kháng chiến, khiến khu vực này trở thành một sườn yếu dễ bị khai thác, đồng thời một số khó khăn cũng hạn chế khả năng cơ động của quân đội.
Tình hình chung trên chiến trường và chiến thuật
Sau khoảng một tháng kể từ khi bắt đầu chiến dịch, lực lượng Israel vẫn duy trì vị trí ở tuyến đầu (các làng biên giới và đường tiếp xúc trực tiếp), chưa đạt được bước đột phá quyết định vào các khu vực sâu hơn do sự hao tổn lực lượng liên tục bởi sự phản kháng của Hezbollah.
Ngược lại, lực lượng kháng chiến áp dụng chiến thuật cho phép địch tiến công hạn chế ở một số mặt trận nhất định, sau đó làm suy yếu lực lượng địch ở tuyến thứ hai bằng hỏa lực liên tục hoặc giao tranh trực diện. Các ước tính không chính thức trên chiến trường cho thấy quân đội Israel đã chịu tổn thất nhân mạng đáng kể, ước tính hàng trăm người chết và bị thương (có thể lên tới khoảng 700 người), ngoài ra còn có hơn 100 xe tăng Merkava bị tiêu diệt theo dữ liệu từ truyền thông quân sự của Hezbollah, cũng như một số phương tiện cơ giới khác. Với mức độ tổn thất như vậy, ở hoàn cảnh trước đây vốn đã đủ để dừng các chiến dịch.
Hiện tại, Hezbollah đang áp dụng cách tiếp cận từng bước trong việc sử dụng vũ khí và các đơn vị chiến đấu, đồng thời duy trì đầy đủ quyền chỉ huy, kiểm soát và liên lạc – phản ánh khả năng tác chiến còn lại đáng kể. Sự gắn kết của hệ thống liên lạc giữa trung tâm chỉ huy tác chiến, các phòng chỉ huy cơ sở và các đơn vị chiến đấu là điều được thể hiện rất rõ ràng, được minh chứng qua hiệu quả hoạt động quân sự, việc tổ chức lực lượng được cải thiện và việc truyền tải thông tin nhanh chóng tại hiện trường.
Lực lượng kháng chiến hoạt động theo học thuyết chống cơ động bắt nguồn từ chiến tranh du kích, được hưởng lợi từ cấu trúc chỉ huy và kiểm soát chặt chẽ cùng các tuyến tiếp viện bền vững. Ngược lại, kẻ thù lại thiếu hụt thông tin tình báo, hạn chế hiệu quả của các chiến lược cô lập. Do đó, cuộc đối đầu có thể được mô tả là: cuộc chiến giữa cách tiếp cận cơ động nhằm chia cắt mặt trận (do quân đội Israel dẫn dắt) và chiến lược tiêu hao có hệ thống nhằm bào mòn lực lượng tấn công và ngăn chặn việc chúng củng cố, bổ sung lực lượng (do Hezbollah dẫn dắt).”
Quân đội Israel dựa vào phương pháp tác chiến cơ động thông qua việc bao vây và cô lập thay vì thực hiện các đòn tấn công trực diện, nhằm mục đích giảm thiểu thương vong và đẩy nhanh việc đạt được thành quả trên chiến trường – điều có thể được khai thác cho mục đích truyền thông. Điều này được thực hiện thông qua các nỗ lực phân tán lực lượng chiến đấu của Hezbollah thành các ổ nhóm biệt lập và cắt đứt các tuyến tiếp viện giữa tuyến phòng thủ thứ nhất và thứ hai ở phía nam sông Litani.
Tình thế tiến thoái lưỡng nan về chiến lược của kẻ thù
Israel đang chiến đấu mà không có tầm nhìn chiến lược rõ ràng, khi các chiến dịch được công bố của họ nhằm mục đích bảo đảm an ninh cho miền bắc Palestine bị chiếm đóng và thiết lập một vùng đệm cho mục đích đó. Tuy nhiên, ngay cả việc tiến đến sông Litani cũng không đảm bảo có thể vô hiệu hóa khả năng tên lửa của Hezbollah, lực lượng vẫn tiếp tục gây ra mối đe dọa tương tự đối với Israel ở miền Bắc.
Các lựa chọn mà kẻ thù có thể thực hiện bao gồm một cuộc xâm lược toàn diện để tiêu diệt lực lượng kháng chiến về mặt quân sự – một lựa chọn được coi là bất khả thi trong điều kiện hiện tại, do tình trạng suy yếu và tổn thất liên tục của quân đội Israel. Thực tế này đã được chính Tham mưu trưởng Israel Eyal Zamir thừa nhận, ông cảnh báo về nguy cơ sụp đổ của quân đội nếu các cuộc đối đầu tiếp tục theo cách này.
Do đó, lựa chọn thực tế là tiến tới một thỏa thuận và đàm phán gián tiếp, hoặc đạt được một số thành tựu nhất định trên thực địa bằng cách đến Wadi al-Hujeir và chụp ảnh gần sông Litani, đồng thời tạo đà truyền thông song song với con đường ngoại giao.
Khía cạnh truyền thông thể hiện rõ trong chuyến thăm của Tham mưu trưởng Israel Eyal Zamir tới Tel al-Awida ở Kfar Kila và chuyến thăm của người phát ngôn quân đội tới Odaisseh. Những hành động này được trình bày như những chiêu trò truyền thông, vì hai ngôi làng này trước đây đã nằm dưới sự kiểm soát của Israel trước chiến tranh, và không được coi là nằm sâu trong lãnh thổ Lebanon như tuyên bố. Những hình ảnh truyền thông này nhằm bù đắp cho sự thiếu vắng những thành tựu thực tế trên chiến trường.
Khôi phục khả năng phòng thủ
Về vấn đề này, những tuyên bố của Nhà lãnh đạo Hezbollah, Sheikh Naim Qassem liên quan đến sự phục hồi quân sự dường như chính xác. Có thể thấy rõ sự cải thiện về hiệu quả tác chiến so với thời điểm diễn ra “Chiến dịch Al-Bas”, nơi mà giao tranh mang tính cá nhân hơn dựa trên khái niệm “phán đoán tại chiến trường” của các chiến binh, và những thiếu sót trong phối hợp đã lộ rõ, đặc biệt là khi các chỉ huy địa phương bị thiệt mạng.
Tuy nhiên, hiện nay, các kế hoạch tác chiến và phương án thay thế đã được thiết lập, các vấn đề về hậu cần và bố trí lực lượng trước đây đã được giải quyết. Sự phát triển này đã đẩy kẻ thù vào thế phải nhắm mục tiêu vào các cây cầu và đường sá, đặc biệt là kể từ khi “Chiến dịch Al-Bas” gặp phải những khó khăn đáng kể về hậu cần nhân lực.
Hỏa lực và khả năng kỹ thuật
Hezbollah đã chứng minh tính hiệu quả liên tục của năng lực tên lửa của mình, với sự phục hồi rõ rệt của các đơn vị tên lửa, thể hiện ở các loạt bắn tầm xa đạt tới 200 km (trong phạm vi Gaza).
Lực lượng này cũng đã thể hiện khả năng phòng không, khi đã bắn hạ được một số máy bay không người lái và thậm chí còn cố gắng nhắm mục tiêu vào máy bay chiến đấu của Israel và buộc chúng phải rút lui – đặc biệt là trên bầu trời Beirut, đánh dấu một bước tiến chưa từng có trong lịch sử của phong trào kháng chiến.
Ngoài ra, Hezbollah còn duy trì năng lực trong tác chiến chống thiết giáp và vận hành máy bay không người lái. Việc sử dụng máy bay không người lái cảm tử FPV với khả năng cơ động và độ chính xác cao đã trở nên phổ biến, dựa trên kinh nghiệm từ cuộc chiến Nga-Ukraine.
Bất chấp ưu thế công nghệ và ưu thế trên không của kẻ thù, lực lượng kháng chiến vẫn duy trì khả năng trinh sát mạnh mẽ, vượt qua những trở ngại do các công sự và hoạt động giám sát trên không liên tục của địch tạo ra.
Mức độ bảo mật
Một nguồn tin nội bộ trong bộ máy an ninh của lực lượng kháng chiến cho biết các hoạt động nhắm mục tiêu và ám sát gần đây là kết quả của những sai lầm an ninh cá nhân chứ không phải do sự xâm nhập tình báo mang tính hệ thống, phản ánh sự gắn kết chặt chẽ của hệ thống an ninh Hezbollah.
Mô hình lựa chọn mục tiêu của Israel cho thấy sự suy giảm về dữ liệu tình báo. Phần lớn các cuộc không kích nhắm vào các địa điểm vốn “bị vô hiệu hoá về an ninh” hoặc các địa điểm có tính chất hành chính hoặc dân sự, điều này cho thấy “kho dữ liệu về các mục tiêu” mà quân đội Israel có thể sử dụng đã suy giảm.
Trong một bối cảnh liên quan, Cơ quan An ninh Quốc gia Israel (Shin Bet) đã ban hành các chỉ thị đặc biệt, đáng chú ý nhất là lệnh cấm sử dụng điện thoại di động và cấm hoàn toàn các bộ trưởng và thành viên Knesset đến thăm các khu vực tiền tuyến ở phía tây và trung tâm cho đến khi có thông báo mới. Điều này đi kèm với những thay đổi trong các quy trình ngụy trang, bao gồm việc sử dụng các phương tiện dân sự được ngụy trang khi cần thiết, sau khi xác nhận rằng Hezbollah có khả năng nhận diện các đoàn xe của lãnh đạo.
Các biện pháp này được đưa ra sau cáo buộc về âm mưu ám sát Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz do lực lượng kháng chiến thực hiện trong chuyến công du miền nam Lebanon, theo truyền thông Israel. Lãnh đạo phe đối lập Yair Lapid đã chỉ trích mạnh mẽ chính phủ của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, mô tả vụ việc là một “thất bại tình báo thảm khốc”.
Theo đó, đây được coi là một đòn giáng mạnh mẽ mà đơn vị tình báo quân sự của Hezbollah đạt được, cùng với việc xác định được các vị trí và địa điểm quân sự mới được thiết lập của địch.
Sự thống nhất của các mặt trận
Trong cuộc chiến này, sự thống nhất các mặt trận giữa Iran và các đồng minh chiến lược của nước này thể hiện rõ ràng, cả về mặt quân sự lẫn chính trị.
Trên bình diện quân sự, sự phối hợp đóng vai trò là yếu tố quyết định làm suy yếu mọi nỗ lực cô lập của kẻ thù, điều này được chứng minh rõ ràng thông qua sự phối hợp tác chiến trên thực địa.
Trên bình diện chính trị, sự thống nhất các mặt trận được thể hiện qua lập trường phối hợp tại các diễn đàn khu vực và quốc tế, nhờ đó những thắng lợi trên chiến trường được chuyển hóa thành sức mạnh ngoại giao và các nỗ lực cô lập hoặc gây áp lực lên lực lượng kháng chiến đều bị cản trở.
Chưa có triển vọng đạt được thỏa thuận, cuộc chiến còn kéo dài
Trong khi đó, ông Sayyed Nawaf al-Mousawi, quan chức phụ trách hậu cần và biên giới của Hezbollah, tuyên bố trong một cuộc phỏng vấn riêng rằng “các điều kiện vẫn chưa chín muồi cho bất kỳ thỏa thuận nào, và chúng tôi vẫn đang ở giữa trận chiến”, nhấn mạnh rằng “trọng tâm hiện nay là các hoạt động tác chiến trên chiến trường, và hiện tại không có triển vọng đạt được thỏa thuận nào”.
Ông đã nêu rõ các yêu cầu chính của Lebanon, bao gồm chấm dứt ngay lập tức mọi hoạt động thù địch, thả tù nhân, Israel rút quân vô điều kiện, cho phép người dân di tản trở về và quá trình tái thiết không bị cản trở, lập luận rằng những điều khoản này đã được thỏa thuận nhưng không được tôn trọng. Ông mô tả cuộc xung đột là một cuộc chiến tranh khu vực thống nhất có sự tham gia của cả Mỹ và Israel, khẳng định rằng đã có kế hoạch tăng cường áp lực lên Lebanon, điều này đã được dự đoán về mặt chiến lược. Ông cũng đặt câu hỏi về khả năng Syria can thiệp do các liên minh khu vực của nước này và kết luận rằng cuộc chiến là một cuộc đối đầu kéo dài, nơi kết quả sẽ được quyết định trên thực địa chứ không phải thông qua suy đoán.
Kết luận
Những điểm được nêu trong phân tích này cung cấp một bức tranh rõ ràng về thực tế trên chiến trường – cả về quân sự, chiến trường và an ninh. Tuy nhiên, các luận điểm đối lập vẫn tồn tại, khi kẻ thù tiếp tục tiến hành một cuộc chiến tranh nhận thức song song, đánh thẳng vào các diễn ngôn và luồng thông tin từ chiến trường.
Việc Israel liên tục nhắm mục tiêu vào các nhà báo và phóng viên ở Lebanon và Gaza càng làm nổi bật nỗ lực này, gần đây nhất là vụ ám sát phóng viên Ali Shoeib của Al Manar và phóng viên Fatima Ftouni của Al Mayadeen, trong một nỗ lực rõ ràng nhằm che giấu những tổn thất của họ trên thực địa./.
Biên dịch: Hoàng Hải
Tác giả Tamjid Kobaissy là một nhà báo Lebanon viết cho tờ Al-Akhbar. Ông chuyên về các vấn đề an ninh và xã hội.
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, đứng trên lập trường của Lebanon, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
