Tóm tắt: Ngày 31/12/2025, Trung Quốc đã đăng tải phát biểu của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhân dịp nước này bước vào năm mới 2026. Bên cạnh các vấn đề trong nước, Đài Loan tiếp tục là điểm nhấn và thể hiện quyết tâm cao độ.
Thế giới bước vào năm 2026 với nhiều khát vọng. Thông thường, lãnh đạo các nước sẽ có những phát biểu nhân dịp đầu năm mới nhằm truyền đạt tinh thần đến người dân về một đất nước phát triển và giàu có. Điều này sẽ cổ vũ họ tin tưởng vào chính phủ và định hướng tương lai của đất nước.
Đối với Trung Quốc, quốc gia có lịch sử lâu đời hàng nghìn năm cũng có những khát vọng riêng. Trung Quốc hiện nay là quốc gia lớn thứ hai thế giới và đạt được nhiều thành tựu về phát triển kinh tế – xã hội ở trong và ngoài nước. Tuy nhiên, những thành tựu ấy không thỏa mãn được Trung Quốc vì Bắc Kinh vẫn còn một nỗi lo thường trực, Đài Loan.
Xác lập ngày “Khôi phục Đài Loan” – cột mốc mới cho quyết tâm của Bắc Kinh
Bài phát biểu của ông Tập diễn ra trong bối cảnh thế giới đang diễn ra đặc biệt phức tạp và khó lường. Nước Mỹ dưới thời Donald Trump 2.0 đã gia tăng áp lực tối đa đối với Trung Quốc. Những động thái trong năm 2025 cho thấy Washington đã đi theo một con đường duy nhất đối với Bắc Kinh, tìm cách thu hẹp phạm vi ảnh hưởng của nước này trên phạm vi toàn cầu.
Trong bài phát biểu, Chủ tịch Tập Cận Bình đã khẳng định “Người Hoa ở hai bên eo biển Đài Loan có chung mối quan hệ huyết thống và thân tộc. Sự thống nhất đất nước, một xu hướng của thời đại, là không thể ngăn cản!”. Đặc biệt hơn cả, ông Tập đã xác lập ngày “Khôi phục Đài Loan” (Ministry of Foreign Affairs The People’s Republic of China, 2025). Việc nhắc đến Đài Loan, một chủ thể đặc biệt nhạy cảm đối với Trung Quốc trong nhiều thập niên là động thái mang tính địa chính trị, địa chiến lược sâu sắc. Trước đó, ông cũng cho tổ chức ngày giải phóng Trung Quốc khỏi Phát xít Nhật, động thái tưởng chừng bình thường nhưng đang chuyển thông điệp đến thế giới rằng Trung Quốc là một, dù có chia cắt nhưng đó là “việc nhà” và chúng tôi vẫn tôn trọng ý kiến của người dân bên kia eo bờ. Việc xác lập một ngày như vậy sẽ tăng tính chính danh của Trung Quốc trong vấn đề eo biển Đài Loan, làm mờ đi ranh giới “cứng” mà giới cầm quyền ở Bắc Kinh theo đuổi từ lâu về Đài Loan. Bộ trưởng Bộ Tuyên truyền của Đức Quốc xã Joseph Goebbels trước đây đã nói rằng “lặp đi lặp lại một lời nói dối thường xuyên và nó sẽ trở thành sự thật”. Có thể thấy, việc lặp đi lặp lại một vấn đề Trung Quốc và Đài Loan cùng quan hệ huyết thống là hướng đến sự xóa mờ nhận thức của thế giới về nguồn gốc của Đài Loan.
Đài Loan trong năm 2026: Bây giờ hoặc không bao giờ
Đài Loan hiện nay đang nắm giữ vai trò quan trọng đối với Trung Quốc. Bên cạnh vấn đề lịch sử do chủ nghĩa dân tộc thúc đẩy, hòn đảo này đóng vai trò như một “khẩu súng” ở kế bên Đại lục. Khi nhìn trên bản đồ thế giới, Trung Quốc đang rơi vào bẫy địa chính trị do Mỹ sắp đặt. Tại Đông Bắc Á, Đài Loan – Nhật Bản – Hàn Quốc tạo thành vòng cung ngăn chặn Trung Quốc. Mỹ duy trì lực lượng quân sự đáng kể ở Nhật Bản với 53 nghìn người và Hàn Quốc với khoảng 28 nghìn người (Bernal, 2025). Vì vậy, việc sáp nhập Đài Loan được xem là vấn đề cần thiết và ưu tiên hàng đầu của giới lãnh đạo Trung Quốc.
Trong những năm gần đây, thế giới chứng kiến nhiều xung đột diễn ra ở các châu lục. Các cuộc xung đột này diễn ra lần lượt và có thể là không ngẫu nhiên. Năm 2022, xung đột Nga-Ukraine bùng nổ và kéo dài đến nay, khiến kinh tế hai bên bị thiệt hại trầm trọng và thiệt hại về người cũng đã được ghi nhận trong những năm qua. Từ trước đó, chính quyền Tổng thống Vladimir Putin đã sáp nhập bán đảo Crimea và cộng nhận độc lập ở hai tỉnh miền Đông vào năm 2014, đặt ra câu hỏi tại sao người đứng đầu nước Nga có thể triển khai một cuộc xung đột như vậy sau 8 năm. Và liệu có yếu tố/chủ thể nào đủ năng lực để Moscow tự tin triển khai chiến dịch quân sự đặc biệt nhằm “giải phóng” chính phủ “phát xít” Ukraine Volodymyr Zelensky.
Xung đột Israel-Hamas diễn ra trong năm 2023 với sự việc được xem là bất thường khi Hamas là bên tấn công trước trong cuộc xung đột bất đối xứng có lợi cho Israel và sau đó là cuộc xung đột giữa Israel-Iran lần đầu tiên vào năm 2024 và tháng 6/2025. Trong khi đó, xung đột Thái Lan-Campuchia tại Đông Nam Á đã bất ngờ diễn ra và leo thang căng thẳng từ tháng 3/2025 sau 14 năm. Có thể thấy, các cuộc xung đột trên thế giới đang mang tính theo chuỗi liên kết, nhằm để thế giới quên đi Đài Loan, chủ thể mà Trung Quốc đang khao khát có được trong năm 2026, thay vì năm 2027 như các quan chức quốc phòng Mỹ ở hai giai đoạn chính quyền Joe Biden (2021 – 2024) và Donald Trump (2025 – nay) cùng phản ánh. Trong quan hệ quốc tế, khi một quốc gia bị phân tán nguồn lực, quốc gia đó không thể đảm bảo lợi ích chiến lược. Hiện nay, Mỹ suy yếu đáng kể và không thể tập trung tối đa nguồn lực, đây là cơ hội “ngàn vàng” mà Trung Quốc có thể sẽ nắm bắt.
Trước khi khép lại năm 2025, Trung Quốc đã triển khai tập trận với tên gọi “Sứ mệnh Công lý” từ ngày 29/12/2025. Cuộc tập trận chứng kiến quy mô lớn nhất từ trước đến nay và đặc biệt là tập trận bắn đạn thật. CCTV của Trung Quốc khẳng định Bắc Kinh sẽ “không nương tay trong việc chống ly khai và thúc đẩy thống nhất đất nước, sẽ tiếp tục tổ chức các hành động chống ly khai và chống can thiệp, kiên quyết bảo vệ chủ quyền quốc gia, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ” (CCTV, 2025). Bên cạnh phản ứng từ sự kiện Đài Loan mua vũ khí 40 tỷ USD từ Mỹ, “Sứ mệnh Công lý” còn khẳng định về mục tiêu của Trung Quốc đối với Đài Loan. Với sự chuẩn bị âm thầm từ năm 2021 ở Phúc Kiến đến nay, cho thấy khả năng “Sứ mệnh Công lý” là cuộc tập trận cuối cùng của Trung Quốc để Bắc Kinh sẵn sàng chiến đấu và sáp nhập Đài Loan (Chan, 2021).
Đặc biệt, năm 2026 sẽ đánh dấu một cơ hội duy nhất cho Trung Quốc, bầu cử Lưỡng viện giữa nhiệm kỳ ở Mỹ. Trong hệ thống chính trị Mỹ, nhiều người lầm tưởng vai trò tuyệt đối của Tổng thống mà quên mất lưỡng viện Mỹ mới có tiếng nói quyết định. Lưỡng viện là nơi phê chuẩn và hợp pháp hóa quyết định điều binh của người đứng đầu Nhà Trắng. Trong trường hợp nước Mỹ khuyết Tổng thống, Phó tổng thống hoặc Chủ tịch Hạ viện đại diện điều hành. Ngược lại, lưỡng viện phản đối, các đạo luật sẽ khó được thông qua hoặc khuyết vị trí Chủ tịch Hạ viện, công tác điều hành Hạ viện sẽ bị đóng băng (Pramuk, 2023). Xét theo hiện nay cho thấy, Mỹ đang khiến đối tác và đồng minh lo ngại vì các biện pháp trừng phạt thuế quan cứng rắn, cùng với sự thiếu minh bạch trong cách tiếp cận đối ngoại. Điều này hoàn toàn có thể dẫn đến khả năng Đảng Cộng hòa có thể thất bại trong kỳ bẩu cử sắp tới. Tổng thống Donald Trump đã bày tỏ lo ngại về vấn đề này (TASS, 2025). Trong trường hợp Trung Quốc triển khai các chiến dịch tấn công đối với Đài Loan ngay trong kỳ bầu cử Lưỡng viện, D. Trump sẽ không thể tiến hành vì lo ngại vấn đề lạm quyền và bị cáo buộc “lợi dụng khủng hoảng đối ngoại” để tăng uy tín cho bản thân ông và Đảng Cộng hòa nhằm thu hút phiếu cử tri. Trong trường hợp leo thang thành chiến tranh toàn diện, việc lạm quyền có thể dẫn đến khả năng ông không được Lưỡng viện ủng hộ ngân sách, tuyên chiến (liên quan đến vấn đề pháp lý) và duy trì tính chính danh chính trị. Hiện nay, Đài Loan chưa là đồng minh chính thức của Mỹ, điều này càng khiến Mỹ cân nhắc tham gia vào cuộc leo thang xung đột không đáng có với Trung Quốc. Trong cuộc phỏng vấn, Tổng thống Donald Trump đã không trả lời thẳng vấn đề này với kênh 60 Minutes, cho thấy sự lưỡng lự của ông về vấn đề Đài Loan và cách mà ông sẽ phản ứng trong trường hợp Trung Quốc leo thang căng thẳng (The Donald Trump 2025 60 Minutes Interview, 2025). Vì vậy, Trung Quốc sẽ có đầy đủ cơ sở và cơ hội để “thu hồi” Đài Loan.
Kết luận
Phát biểu của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình diễn ra trong bối cảnh thế giới đang diễn biến theo chiều hướng có lợi cho Trung Quốc. Mỹ dưới thời Donald Trump đang cho thấy nước này mất lòng tin chiến lược từ các quốc gia đối tác và đồng minh do cách tiếp cận không minh bạch và gây áp lực. Điều này sẽ dẫn đến khả năng cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới của Mỹ sẽ diễn ra trong không khí căng thẳng và tạo điều kiện thuận lợi cho Trung Quốc tiến hành các hoạt động vũ lực đối với Đài Loan. Do đó, năm 2026 sẽ là năm quyết định về vấn đề Đài Loan, hoặc Trung Quốc sẽ không bao giờ có thể, như giới hoạch định chính sách Trung Quốc thường dùng, “thu hồi” hòn đảo này.
Tác giả: Bùi Gia Kỳ
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
Tài liệu tham khảo
- Bernal, G. (2025). US troops in Korea may soon switch focus from Pyongyang to Beijing. Retrieved 1 2, 2026, from https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/us-troops-korea-may-soon-switch-focus-pyongyang-beijing
- (2025). Explainer: Three key takeaways of PLA’s “Justice Mission 2025” drills around Taiwan. Retrieved 1 2, 2026, from https://english.cctv.com/2025/12/31/ARTIgJECAIZqiANbH0rwn3pe251231.shtml
- Chan, M. (2021). Upgrades for Chinese military airbases facing Taiwan hint at war plans. Retrieved 1 2, 2026, from https://www.scmp.com/news/china/military/article/3152423/upgrades-chinese-military-airbases-facing-taiwan-hint-war-plans
- Ministry of Foreign Affairs The People’s Republic of China. (2025). Chinese President Xi Jinping’s 2026 New Year message. Retrieved 1 2, 2026, from https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/xw/zyxw/202512/t20251231_11796363.html
- Pramuk, J. (2023). Here’s how the House speaker debacle is paralyzing the U.S. Congress. Retrieved 1 2, 2026, from https://www.cnbc.com/2023/01/05/house-speaker-election-heres-how-the-debacle-is-paralyzing-the-us-congress-.html?utm_source=chatgpt.com
- (2025). Trump admits looming difficulties for Republicans at midterm elections. Retrieved 1 2, 2026, from https://tass.com/world/2058343
- The Donald Trump 2025 60 Minutes Interview. (2025). Retrieved from https://www.rev.com/transcripts/donald-trump-the-2025-60-minutes-interview
