Dựa trên báo cáo chính thức của MSC và các phát biểu chính sách tại hội nghị, có thể thấy trật tự quốc tế hậu Chiến tranh Lạnh đang chịu áp lực gia tăng, khi niềm tin vào các thiết chế đa phương và vai trò bảo đảm truyền thống của Mỹ suy giảm. Trước thực tế đó, châu Âu vừa duy trì gắn kết chiến lược với Mỹ, vừa thúc đẩy mạnh mẽ hơn định hướng tự chủ, đặc biệt trong lĩnh vực quốc phòng. Cuộc chiến Nga-Ukraine trở thành phép thử then chốt đối với sự đoàn kết của phương Tây, đồng thời làm nổi bật các thách thức an ninh phi truyền thống. Khả năng dung hòa giữa mục tiêu tự chủ chiến lược và duy trì hợp tác liên minh sẽ đóng vai trò then chốt đối với việc bảo đảm ổn định an ninh châu Âu trong giai đoạn chuyển tiếp hiện nay.
Trật tự quốc tế “đang bị phá hủy”
Hội nghị An ninh Munich 2026 (MSC) diễn ra từ ngày 13 đến ngày 15 tháng 2 tại Đức thông qua báo cáo chủ đề “Trật tự đang bị phá hủy”,[1] đã đưa vấn đề suy giảm nền tảng của trật tự quốc tế hậu năm 1945 trở thành trọng tâm của thảo luận an ninh toàn cầu. Báo cáo cho rằng hệ thống quốc tế đang bước vào một giai đoạn mà các tác nhân chính trị ngày càng có xu hướng làm suy yếu hoặc phá vỡ các thiết chế hiện hữu, thay vì điều chỉnh và cải cách chúng theo hướng gia tăng hiệu quả. Nhận định này phản ánh một cách tiếp cận ngày càng phổ biến trong chính sách đối ngoại, trong đó các quốc gia ưu tiên hành động đơn phương hoặc linh hoạt hơn trước các ràng buộc thể chế truyền thống.
Một yếu tố then chốt được MSC nhấn mạnh là vai trò thay đổi của Mỹ. Trong những thập niên trước, Mỹ được coi là lực lượng nòng cốt và bảo đảm cho trật tự đa phương, báo cáo và phân tích tại hội nghị chỉ ra rằng các chuyển dịch chính sách gồm xu hướng ưu tiên lợi ích ngắn hạn, những biện pháp đơn phương trong thương mại và ngoại giao, cùng thông điệp điều kiện hóa đối với đồng minh đã tạo ra trạng thái “không ổn định cam kết” đối với các đối tác châu Âu. Hiện trạng này tạo ra hai hệ quả chiến lược: thúc đẩy châu Âu gia tăng nỗ lực tự chủ, đồng thời mở ra khoảng trống quyền lực mà các cường quốc khác có thể khai thác[2].
Diễn ngôn về “sự hồi sinh của quyền lực lớn” phản ánh một thực tế nổi bật của chính trị quốc tế đương đại, các cường quốc như Trung Quốc và Nga, cùng với những điều chỉnh đáng kể trong chính sách của Mỹ, ngày càng vận dụng logic quyền lực và lợi ích quốc gia một cách rõ nét hơn trong hành vi đối ngoại. Xu hướng này thể hiện qua việc kết hợp linh hoạt các công cụ chính trị, kinh tế và quân sự, bao gồm việc sử dụng các biện pháp hạn chế thương mại, mở rộng đầu tư chiến lược vào những khu vực có ý nghĩa địa-chiến lược, cũng như tăng cường ảnh hưởng thông qua các khuôn khổ song phương hoặc bán thể chế.[3]
Nhìn chung, cách tiếp cận của chính quyền Mỹ gần đây (chống đối tự do thương mại, đàm phán song phương thay vì tôn trọng liên minh) khiến các đồng minh châu Âu nghi ngờ cam kết của Washington. Có thể nhận định đây là “vết nứt chiến lược giữa châu Âu và Mỹ”, khi các biện pháp như đánh thuế với đồng minh hay đe dọa NATO bị coi là hủy hoại trật tự thế giới[4].
Để phân tích nội hàm của tuyên bố “trật tự đang bị phá hủy” cần phân biệt hai chiều tác động. Thứ nhất là mức độ suy giảm niềm tin vận hành, các cam kết, tiêu chuẩn và cơ chế hợp tác trở nên ít đáng tin hơn, dẫn tới chi phí phối hợp tăng và khả năng hành vi cơ hội tăng. Thứ hai là mức độ thay đổi cơ cấu, các chính sách hệ thống như rút khỏi hoặc làm suy yếu các tổ chức đa phương, áp dụng biện pháp kinh tế-chính trị có tính cưỡng chế, hoặc thiết lập dàn xếp song phương để thay thế khung đa phương đang làm biến dạng các hành lang hợp tác dài hạn [5].
Hệ quả chiến lược của xu hướng này thể hiện trên ba phương diện chính. Thứ nhất, sự thiếu ổn định trong các cam kết xuyên Đại Tây Dương làm suy giảm khả năng hoạch định chiến lược dài hạn của các đồng minh, đồng thời làm gia tăng chi phí rủi ro và hạn chế hiệu quả hành động tập thể. Thứ hai, sự phân mảnh quyền lực tạo điều kiện cho các cường quốc khu vực và các quốc gia có tham vọng mở rộng ảnh hưởng tái định hình các cân bằng chiến lược tại những không gian then chốt như Ấn Độ-Thái Bình Dương, Trung Á và Biển Đông. Thứ ba, về mặt thể chế, các phản ứng chính sách diễn ra theo hai chiều song song, vừa nỗ lực củng cố và cải cách các cơ chế đa phương hiện hữu, vừa thúc đẩy các sáng kiến khu vực mang tính tự lực cao hơn, tiêu biểu là xu hướng tăng cường tự chủ chiến lược của châu Âu.
Diễn ngôn “trật tự quốc tế đang bị phá hủy” trong hội nghị MSC là một nhận định có nền tảng thực chứng, nó phản ánh sự hội tụ của các hành vi chính sách và cấu trúc quyền lực đang làm yếu đi những công cụ và niềm tin đã bảo đảm hợp tác quốc tế trong nhiều thập niên. Chính sách đáp ứng nên đồng thời nhắm tới việc củng cố cơ chế đa phương hiện hữu, tăng cường khả năng thích ứng thể chế, và thiết kế các cơ chế khu vực, đa phương mới đủ linh hoạt để duy trì tính ổn định trong bối cảnh quyền lực lớn ngày càng tích cực sử dụng công cụ để tái định hình quy tắc hệ thống.
Quan hệ xuyên Đại Tây Dương
Trước MSC 2026, niềm tin Mỹ -EU đã bị suy giảm đáng kể sau một năm căng thẳng chính sách. Tại Munich, các nhà lãnh đạo cấp cao tập trung thảo luận cách “hồi sinh niềm tin xuyên Đại Tây Dương”. Phía châu Âu ngày càng nghi ngờ khả năng Mỹ đơn phương đảm bảo an ninh thế giới, thủ tướng Đức Friedrich Merz cảnh báo “đã có một cuộc chia rẽ chiến lược sâu sắc giữa châu Âu và Mỹ”[6] và nhấn mạnh đối đầu giữa các cường quốc khiến ngay cả Mỹ cũng không thể đi một mình. Tổng thống Pháp Macron cũng lập luận châu Âu cần thiết lập một khung an ninh riêng vì đe dọa từ Nga là lâu dài[7]. Những phát biểu này phản ánh quan điểm châu Âu, giữ liên minh với Mỹ nhưng theo một “cân bằng mới” chịu trách nhiệm và chia sẻ nhiều hơn, đồng thời tôn trọng độc lập chiến lược của từng bên.
Quan điểm của châu Âu nhấn mạnh việc tiếp tục duy trì hợp tác chiến lược với Mỹ, song đồng thời đặt ra yêu cầu rõ ràng hơn về chia sẻ gánh nặng và trách nhiệm trong khuôn khổ liên minh. Thủ tướng Đức Friedrich Merz kêu gọi các bên “sửa chữa và phục hồi niềm tin xuyên Đại Tây Dương một cách tập thể”, coi quan hệ Mỹ-EU không chỉ là nền tảng an ninh mà còn là lợi thế cạnh tranh chiến lược của cả hai phía. Trong khi đó[8], Thủ tướng Anh Keir Starmer nhấn mạnh tính liên kết không thể tách rời giữa an ninh của Vương quốc Anh và an ninh châu Âu, đồng thời đề xuất tăng cường hợp tác quốc phòng giữa Anh và Liên minh châu Âu, bao gồm các sáng kiến như mua sắm vũ khí chung và phối hợp năng lực công nghiệp quốc phòng[9].
Quan điểm của Mỹ được thể hiện theo hướng vừa tái khẳng định cam kết chiến lược lâu dài đối với châu Âu, vừa nhấn mạnh nguyên tắc “trách nhiệm chia sẻ”. Ngoại trưởng Marco Rubio khẳng định Mỹ tiếp tục gắn bó với các đồng minh châu Âu, song đồng thời kêu gọi châu Âu tái cân bằng gánh nặng quốc phòng và điều chỉnh một số chính sách kinh tế, thương mại và môi trường nhằm phù hợp hơn với lợi ích chiến lược của Mỹ[10]. Bên cạnh đó, nhiều nghị sĩ Mỹ tham dự hội nghị tại Munich bày tỏ sự ủng hộ đối với việc duy trì viện trợ cho Ukraine, nhưng nhấn mạnh yêu cầu châu Âu gia tăng đóng góp tài chính và quân sự, không chỉ trong khuôn khổ an ninh châu Âu mà cả tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Quan hệ Mỹ- Liên minh châu Âu đang bước vào một giai đoạn tái cấu trúc phức hợp. Châu Âu không tìm cách rời bỏ liên minh xuyên Đại Tây Dương, mà hướng tới một mô hình hợp tác cân bằng hơn, dựa trên sự phân chia trách nhiệm và vai trò rõ ràng. Ngược lại, Mỹ tiếp tục khẳng định cam kết với liên minh nhưng ngày càng nhấn mạnh tính điều kiện của hợp tác, gắn an ninh với các yêu cầu về thương mại, tiêu chuẩn và đóng góp quốc phòng. Trong bối cảnh thiếu một khuôn khổ thỏa hiệp ổn định, mức độ gắn kết của liên minh phương Tây có nguy cơ suy giảm, đồng thời làm gia tăng tâm lý bi quan về khả năng duy trì vai trò điều phối chiến lược của các thể chế như G7[11].
Tự chủ chiến lược của châu Âu
Trong những năm gần đây, khái niệm tự chủ chiến lược của châu Âu đã chuyển từ lý thuyết chính sách thành một chương trình hành động ngày càng có trọng lượng trong các diễn đàn chính trị và an ninh châu lục. Xu hướng này chịu tác động kép: một mặt là nhận thức gia tăng về rủi ro chiến lược nội tại tại Châu Âu bao gồm mối đe doạ gia tăng của các lực lượng khu vực và sự phức tạp trong chuỗi cung ứng công nghệ, mặt khác là phản ứng trước tính biến động và thiếu nhất quán trong đường lối xuyên Đại Tây Dương của Mỹ. Những phát biểu và sáng kiến từ các chính phủ lớn, nhất là Pháp và Đức, phản ánh một mong muốn rõ ràng giảm thiểu những điểm yếu do phụ thuộc quá mức vào một đối tác duy nhất và nâng cao khả năng tự quyết định trong chính sách an ninh[12].
Về mặt thể chế, quá trình chuyển dịch này biểu hiện qua ba trục chính: (1) phát triển năng lực phòng thủ tập thể và cơ chế phối hợp cấp khối; (2) củng cố công nghiệp quốc phòng nội địa thông qua chính sách ưu tiên chuỗi cung ứng và công cụ tài chính chung; (3) tăng cường đầu tư dài hạn cho nghiên cứu-phát triển (R&D) và các yếu tố chiến lược như trinh sát vệ tinh, vận tải chiến lược và hậu cần xuyên vùng. Các đề xuất mang tính đột phá, chẳng hạn ý tưởng huy động trái phiếu chung hay quỹ vay chung để tài trợ cho công nghệ quốc phòng, thể hiện quan điểm coi an ninh là một lợi ích công cộng châu Âu, đòi hỏi hành động tập thể và nguồn lực quy mô lớn.
Diễn ngôn chính thức tại Hội nghị An ninh Munich đã làm nổi bật sự song hành giữa mong muốn tự chủ và cam kết liên minh, đại biểu châu Âu khẳng định nhu cầu tăng cường năng lực tự vệ đồng thời nhấn mạnh rằng tự chủ không nhất thiết tương đương với độc lập toàn diện hay tách rời khỏi cấu trúc an ninh xuyên Đại Tây Dương. Quan điểm này được Ủy ban châu Âu nhấn mạnh trong các tuyên bố về vai trò điều phối chính sách an ninh khu vực, trong khi các đối tác xuyên Đại Tây Dương đại diện bởi cam kết có điều kiện tiếp tục kêu gọi chia sẻ trách nhiệm nhiều hơn từ phía châu Âu.
Thực tế cho thấy tiến trình này không đồng đều và đối mặt với những giới hạn cơ bản. Ở cấp chính trị, mức độ ủng hộ đối với các sáng kiến tự chủ khác nhau giữa các thành viên: một số nước lớn ủng hộ lộ trình chủ động và ưu tiên năng lực, trong khi các quốc gia nhỏ hơn và những nước trung lập cảnh giác trước việc làm xói mòn bảo đảm an ninh truyền thống do NATO cung cấp. Ở cấp năng lực, châu Âu vẫn thiếu các yếu tố chiến lược then chốt cần thiết để thực hiện tác vụ chiến lược độc lập ở phạm vi toàn cầu, công nghiệp quốc phòng nội khối phân tán, kém tích hợp, và còn phụ thuộc vào công nghệ cao từ đối tác bên ngoài trong những lĩnh vực then chốt như khâu răn đe chiến lược và tình báo cấp cao. Dù mức chi tiêu quân sự tăng lên, hiệu quả chuyển đổi phụ thuộc vào khả năng định hướng nguồn lực đầu tư vào công nghệ trọng yếu và cơ chế hợp tác công-tư hiệu quả[13].
Hệ quả chiến lược của tiến trình tự chủ có tính hai mặt. Nếu được thiết kế một cách bổ trợ và có tính tương thích với cấu trúc liên minh hiện hữu, tự chủ chiến lược có thể tăng cường khả năng hành động của châu Âu, nâng cao khả năng răn đe khu vực và giảm rủi ro quá tải của đồng minh trong các khủng hoảng kéo dài. Ngược lại, nếu tự chủ được theo đuổi một cách rời rạc, thiếu phối hợp với đối tác xuyên Đại Tây Dương hoặc ưu tiên các lợi ích nội khối ngắn hạn, nó có thể dẫn tới phân mảnh công nghiệp, lãng phí nguồn lực, và giảm tính hiệu quả của hợp tác an ninh đa phương. Vì vậy, điều mấu chốt là thiết kế các công cụ thể chế, tài chính và kỹ thuật sao cho vừa cho phép tăng năng lực nội khối, vừa duy trì sự liên thông, về quy tắc, thông tin và khả năng chiến lược với các đối tác then chốt.
Tiến trình tự chủ chiến lược châu Âu là một nỗ lực điều chỉnh cấu trúc quyền lực và năng lực trong một trật tự quốc tế đang thay đổi. Mục tiêu không thể là thay thế hoàn toàn vai trò của các đối tác xuyên Đại Tây Dương, mà là đạt được một mức độ tự lực đủ để châu Âu có thể đóng góp cân bằng, đáng tin cậy và chủ động hơn vào các nỗ lực an ninh chung toàn cầu. Đánh giá đúng mức độ thành công của quá trình này đòi hỏi sự kết hợp giữa phân tích chính sách thực dụng, đánh giá năng lực công nghiệp-kỹ thuật và tầm nhìn chiến lược về vai trò của liên minh trong thập niên tới.
Chiến tranh Nga-Ukraine
Bên cạnh trọng tâm truyền thống là quan hệ xuyên Đại Tây Dương, báo cáo MSC dành sự quan tâm đáng kể cho cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine cũng như các mối đe dọa hỗn hợp mà châu Âu đang phải đối mặt. châu Âu cần chuẩn bị cho một kịch bản an ninh trong đó sự hỗ trợ của Mỹ vẫn giữ vai trò quan trọng, song không còn có thể được mặc nhiên xem là yếu tố bảo đảm như trong giai đoạn hậu Chiến tranh Lạnh.
Trong tổng thể các thách thức được thảo luận, cuộc chiến Nga-Ukraine được xem là phép thử nghiêm trọng nhất đối với sự gắn kết và hiệu quả của EU. Tại Munich, các nhà lãnh đạo đã tập trung phân tích sâu tác động của cuộc xung đột này đối với an ninh châu Âu trên nhiều phương diện.
Thứ nhất, về hỗ trợ Ukraine, Tổng thống Volodymyr Zelenskyy kêu gọi các đồng minh tiếp tục duy trì viện trợ quân sự và các biện pháp trừng phạt đối với Nga[14]. Ông cảnh báo không được lặp lại những sai lầm của các cuộc thương lượng mang tính nhượng bộ trong lịch sử, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu về các bảo đảm an ninh vững chắc, một gói tái thiết hậu chiến quy mô lớn và việc duy trì sức ép tối đa lên Moskva. Theo lập trường của phía Ukraine, ngay cả khi các tiến trình đàm phán được khởi động, việc nhượng bộ thêm là không thể chấp nhận, bởi Nga sẽ không chấm dứt chiến tranh nếu không chịu đủ áp lực quân sự và kinh tế.
Thứ hai, về răn đe và phòng thủ, các lãnh đạo NATO tái khẳng định cam kết củng cố phòng thủ ở sườn phía Đông nhằm tăng cường năng lực răn đe đối với Nga. 26 trong số 27 quốc gia thành viên European Union đã ra tuyên bố chung khẳng định nguyên tắc “không thể đàm phán về Ukraine mà không có Ukraine”[15], đồng thời cam kết tiếp tục hỗ trợ Kyiv cho đến khi đạt được các mục tiêu chiến lược đã đề ra. Song song với đó, nhiều quốc gia châu Âu đẩy mạnh mở rộng năng lực phòng thủ tại khu vực biển Baltic, nâng cấp không quân và tăng cường hiện diện quân sự tại các khu vực biên giới phía Đông. Ngay cả những quốc gia từng theo đuổi chính sách trung lập cũng bắt đầu điều chỉnh lập trường thông qua việc tái lập nghĩa vụ quân sự hoặc gia tăng ngân sách quốc phòng[16].
Ngoài quân sự, chiến tranh làm nổi bật các vấn đề an ninh phi truyền thống. Vấn đề năng lượng trở nên cấp bách (khủng hoảng năng lượng ở Đông Âu sau cắt nguồn Nga), an ninh lương thực (Ukraine là “vựa lúa mì thế giới”) và an ninh mạng (các cuộc tấn công nghi binh và chiến tranh mạng gia tăng). Hội nghị đề cập đến việc đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, dự trữ chiến lược lương thực và tăng cường bảo vệ không gian mạng, những nhân tố không thể tách rời của an ninh toàn cầu. Nếu hiệp ước New Start không được gia hạn, nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân sẽ cao hơn, buộc châu Âu phải đẩy nhanh chương trình phòng vệ hạt nhân. Chẳng hạn, Đức tuyên bố sẽ phát triển năng lực răn đe hạt nhân trong Nato cùng Pháp, song trong khuôn khổ đồng minh an ninh chung[17].
Cuộc chiến Nga-Ukraine làm lộ rõ những giới hạn cấu trúc của trật tự an ninh hiện hành, đặc biệt là sự suy giảm vai trò bảo đảm mang tính trung tâm của Mỹ. Trong bối cảnh các cam kết an ninh không còn được xem là tuyệt đối và ổn định, nhiều quốc gia buộc phải chủ động tăng cường năng lực phòng vệ và khả năng tự ứng phó với rủi ro chiến lược. Xu hướng này vừa củng cố lập luận cho việc Liên minh châu Âu thúc đẩy tự chủ chiến lược, vừa tiềm ẩn nguy cơ làm suy yếu tính gắn kết của liên minh phương Tây nếu các nỗ lực tự chủ diễn ra theo hướng khép kín hoặc thiếu phối hợp, dẫn tới suy giảm hiệu quả hành động tập thể đối với Nga. Sự dịch chuyển trong tư duy chiến lược của Mỹ, từ ưu tiên duy trì một trật tự dựa trên luật lệ sang nhấn mạnh các thỏa thuận mang tính quyền lực với các chủ thể lãnh đạo mạnh có thể tạo ra những rủi ro dài hạn không chỉ đối với Ukraine mà còn đối với cấu trúc an ninh châu Âu nói chung.
Một số vấn đề đặt ra đối với quá trình điều chỉnh chính sách của EU
MSC 2026 đánh dấu bước ngoặt chiến lược khi thế giới chuyển từ mô hình hợp tác dựa trên luật lệ sang cạnh tranh quyền lực giữa các trung tâm sức mạnh. Trên cơ sở đó, các chính sách của phương Tây cần được điều chỉnh để thích nghi với kỷ nguyên mới.
Xây dựng liên minh linh hoạt: Châu âu sẽ cần thiết lập cơ chế đối thoại thường xuyên và linh hoạt (ví dụ ủy ban cấp cao Mỹ-EU, cuộc họp chiến lược định kỳ NATO khung thế kỷ XXI) để phối hợp ứng phó khủng hoảng nhanh chóng. Liên minh phải dựa trên chia sẻ thực chất: Mỹ chính thức khẳng định ưu tiên Đại Tây Dương (giữ hiện diện quân sự ở châu Âu, củng cố NATO) trong khi châu Âu cam kết đóng góp đáng kể cho phòng thủ chung. Đối thoại chiến lược mới cần được khởi động để tránh hiểu lầm và đặt lợi ích chung lên trên mâu thuẫn chính trị ngắn hạn.
Gia tăng đầu tư phòng thủ châu Âu: EU cần cụ thể hóa lộ trình tự chủ: tăng chi quốc phòng (giữ mức tăng kỷ lục đã đạt được), phát triển ngành công nghiệp vũ khí chung. Ví dụ, việc chung chi 150 tỷ EUR qua trái phiếu EU để mua vũ khí châu Âu hay các dự án PESCO/EDF cần được đẩy mạnh. Sử dụng các biện pháp bảo vệ kinh tế một cách thận trọng: khuyến khích mua hàng trong khối để bảo vệ công nghệ chiến lược, nhưng tránh gây đối đầu thương mại.
Hồi phục niềm tin xuyên Đại Tây Dương: Washington cần minh bạch và tái khẳng định sự gắn bó lâu dài với châu Âu. Ví dụ, một tuyên bố chính thức của Nhà Trắng về “tôn trọng liên minh truyền thống” (duy trì cam kết NATO nghiêm túc) sẽ tạo dựng lòng tin. Tuy nhiên, điều này là không dễ. Hai bên có thể khởi động vòng đối thoại chiến lược song phương mới, giải quyết xung đột thương mại và chia sẻ chiến lược, tránh để hiểu lầm gia tăng. Song song đó, phương Tây cần chú trọng các lĩnh vực an ninh phi truyền thống: chiến tranh mạng, chiến tranh thông tin, khủng hoảng lương thực-năng lượng… là những thách thức đã được nhắc đến tại Munich. Tăng cường hợp tác an ninh phi quân sự sẽ củng cố một cấu trúc liên minh mới, toàn diện hơn.
Về vấn đề an ninh phi truyền thống các chuyên gia nhắc nhở rằng mối đe dọa không chỉ là súng đạn. Các rủi ro môi trường và lương thực cũng có khả năng kích hoạt bất ổn. Khan hiếm nước, giảm năng suất nông nghiệp và suy thoái môi trường là “các động lực im lặng” có thể khuấy động xung đột nếu bị bỏ qua. Do vậy, khối phương Tây cần tích hợp phòng thủ khí hậu, lương thực và cơ sở hạ tầng xã hội vào an ninh chung, như một phần của chính sách liên minh mới.
Dự báo chung trong dài hạn, triển vọng của trật tự quốc tế phụ thuộc đáng kể vào khả năng tái cấu trúc quan hệ liên minh Mỹ-EU theo hướng cân bằng lợi ích và thiết lập cơ chế chia sẻ trách nhiệm rõ ràng, minh bạch. Nếu tiến trình này được triển khai thành công, nó có thể tạo nền tảng cho việc hình thành một cấu trúc đa phương mới ổn định và bền vững hơn, phù hợp với bối cảnh cạnh tranh quyền lực gia tăng. Ngược lại, nếu các bất đồng chiến lược và khác biệt lợi ích tiếp tục kéo dài, nguy cơ phân mảnh hệ thống quốc tế sẽ gia tăng, kéo theo sự suy giảm hiệu quả của các cơ chế hợp tác truyền thống. Như Friedrich Merz đã cảnh báo, trong bối cảnh “thời thế đã thay đổi”, chỉ một liên minh được tái định hình và phục hồi trên cơ sở thực chất mới có thể bảo đảm hòa bình và an ninh chung một cách lâu dài.
Kết luận
Hội nghị Munich 2026 cho thấy thế giới đang rẽ sang kỷ nguyên cạnh tranh căng thẳng giữa các cường quyền. Chủ đề chính của hội nghị xoay quanh trật tự thế giới đang bị phá hủy, tương lai Mỹ-Âu, tự chủ châu Âu và chiến tranh Nga- Ukraine, chính là bốn góc nhìn của một thực tế chung, liên minh truyền thống cần được tái định nghĩa. Thay vì xây dựng lại trật tự cũ, các quốc gia Châu Âu phải hợp tác chặt chẽ hơn để định hình một trật tự mới đa cực nhưng ổn định, đồng thời phải điều chỉnh liên minh xuyên Đại Tây Dương dựa trên chia sẻ niềm tin và trách nhiệm thực tế. Xu hướng tự chủ chiến lược của EU, nếu được kết hợp hợp lý với liên minh, có thể tăng cường sức mạnh tập thể. Cuối cùng, cuộc chiến Nga-Ukraine là phép thử lớn cho liên minh, chỉ khi phương Tây giữ được đoàn kết dù với niềm tin phức hợp mới thì an ninh châu Âu mới được đảm bảo. Nếu không, những cảnh báo của MSC 2026 về trật tự đang bị phá hủy có thể trở thành hiện thực./.
Tác giả: Bùi Thiên Bảo
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
Tài liệu tham khảo
- Euronews (2026), Munich Security Conference warns of era of “wrecking-ball politics”, Euronews, https://www.euronews.com/2026/02/13/munich-security-conference-warns-of-wrecking-ball-politics-era, cập nhật tháng 2/2026.
- Kotzur, M. (2025), Europe’s quest for strategic autonomy in response to Trumpism, Global Public Policy and Governance, tập 5 (số 4), pg. 457-466, doi: 10.1007/s43508-025-00133-9.
- Naughtie, A. (2026), Merz warns Munich Security Conference freedom “is no longer a given” in stark remarks, Euronews, https://www.euronews.com/my-europe/2026/02/13/merz-warns-munich-security-conference-freedom-is-no-longer-a-given, cập nhật ngày 13/02/2026.
- Everts, S., Spatafora, G., Ekman, A. (2025), Low trust: navigating transatlantic relations under Trump 2.0, European Union Institute for Security Studies (EUISS), https://www.iss.europa.eu/publications/chaillot-papers/low-trust, cập nhật tháng 10/2025.
- Cooper, A., Parlar Dal, E., Dipama, S. (2025), Fragmented multilateralism and international institutions between complexities and challenges, Third World Quarterly, tập 46, pg. 1-13, doi: 10.1080/01436597.2025.2562908.
- Al Jazeera Staff (2026), US and Europe must “repair and revive transatlantic ties”: Germany’s Merz, Al Jazeera English, https://www.aljazeera.com/news/2026/2/13/us-and-europe-must-repair-and-revive-transatlantic-ties-germanys-merz, cập nhật ngày 13/02/2026.
- Tadeo, M. (2026), Macron says Europe must redesign its security independently, citing “holistic” nuclear deterrence, Euronews, https://www.euronews.com/my-europe/2026/02/13/macron-says-europe-must-redesign-its-security-independently-citing-holistic-nuclear-deterr, cập nhật ngày 13/02/2026.
- AFP (2026), European leaders call for a US reset, Taipei Times, https://www.taipeitimes.com/News/world/archives/2026/02/15/2003852370, cập nhật ngày 15/02/2026.
- Smout, A., Muvija, M. (2026), UK’s Starmer calls for stronger “hard power” and European defence ties, Reuters, https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/uk-pm-starmer-urges-closer-collaboration-with-europe-defence-2026-02-13/, cập nhật ngày 13/02/2026.
- Giang Bùi (2026), Ngoại trưởng Rubio: Mỹ và châu Âu “thuộc về nhau”, VOV, https://vov.vn/the-gioi/ngoai-truong-rubio-my-va-chau-au-thuoc-ve-nhau-post1269301.vov, cập nhật ngày 14/02/2026.
- Anghel, V., Jones, E. (2024), The Transatlantic Relationship and the Russia-Ukraine War, Political Science Quarterly, tập 139 (số 4), pg. 509-527, doi: 10.1093/psquar/qqae051.
- Wrange, J. (2026), Strategic autonomy: A “quantum leap forward” on European total defence?, European Journal of International Security, pg. 1-22, doi: 10.1017/eis.2025.10034.
- Michaels, E., Sus, M. (2025), Strategic Autonomy in Security and Defence as an Impracticability? How the European Union’s Rhetoric Meets Reality, trong EU Foreign Policy in a Fragmenting International Order, Costa, O., Soler i Lecha, E., Vlaskamp, M.C. (B.t.v.), Springer Nature Switzerland, Cham, pg. 55-83, doi: 10.1007/978-3-031-64060-5_3.
- Guardian staff and agencies (2026), Ukraine war briefing: Zelenskyy denounces Vladimir Putin as “slave to war” at Munich conference, The Guardian, https://www.theguardian.com/world/2026/feb/15/ukraine-war-briefing-zelenskyy-denounces-vladimir-putin-as-slave-to-war-at-munich-conference, cập nhật ngày 15/02/2026.
- Bayer, L., Osborn, A. (2025), 26 EU leaders say Ukraine should have freedom to decide its future, Reuters, https://www.reuters.com/world/26-eu-leaders-say-ukraine-should-have-freedom-decide-its-future-2025-08-12/, cập nhật ngày 12/08/2025.
- NATO (2026), Strengthening NATO’s eastern flank, NATO official website, https://www.nato.int/en/what-we-do/deterrence-and-defence/strengthening-natos-eastern-flank, cập nhật năm 2026.
- France’s Nuclear Defence Strategy towards the Prospects for European Nuclear Deterrence (2024), Politeja, tập 21 (số 6/93), tr. 207-229, doi: 10.12797/Politeja.21.2024.93.09.
