Ngay cả khi chính quyền hậu Trump điều chỉnh chiến lược đơn phương của mình, lợi thế của Mỹ so với Trung Quốc trong cạnh tranh chiến lược toàn cầu có thể không phục hồi về mức năm 2022 – lợi thế chiến lược mà Mỹ có được từ thời điểm đầu của cuộc xung đột Nga-Ukraine. Mặc dù cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc có thể vẫn gay gắt sau nhiệm kỳ thứ hai của Trump, nhưng có khả năng một cơ chế quản lý cạnh tranh mới sẽ được thiết lập, dẫn đến một bối cảnh cạnh tranh ổn định, lâu dài và không có chiến tranh.
Cân bằng chiến lược mới giữa Mỹ và Trung Quốc
Đến năm 2035, uy tín chiến lược quốc tế của Mỹ sẽ thua kém Trung Quốc. Chính sách cô lập và bảo hộ của Trump không chỉ làm xói mòn lòng tin của các cường quốc khác vào chính quyền của ông mà còn cả lòng tin của họ vào chính phủ Mỹ trong thập kỷ tới. Nếu Trump thay đổi luật chơi chính trị Mỹ và tiếp tục nắm quyền sau nhiệm kỳ của mình, các cường quốc khác sẽ phải đề phòng tính thất thường của ông, đặc biệt về khả năng chuyển hướng sang Trung Quốc và áp dụng các chiến lược phòng ngừa rủi ro rõ ràng hơn.
Trong nhiệm kỳ của Tổng thống Biden, các đồng minh và đối tác chiến lược của Mỹ coi nhiệm kỳ đầu tiên của Trump là một ngoại lệ, tin rằng Mỹ sẽ trở nên đáng tin cậy hơn sau thời Trump. Việc Trump tái đắc cử đã khiến các quốc gia này nhận ra rằng trong thập kỷ tới, việc một chính trị gia kiểu Trump nắm quyền ở Mỹ không còn là điều hiếm gặp nữa.
Hệ thống chính trị Mỹ không có khả năng ngăn chặn những nhà lãnh đạo như vậy. Nếu những nhà lãnh đạo này liên tục xuất hiện, điều đó có nghĩa là chính sách đối ngoại của Mỹ sẽ thiếu tính liên tục. Việc thay đổi lãnh đạo có thể dẫn đến sự thay đổi hoàn toàn trong chính sách đối ngoại.
Đến năm 2035, bất kể đảng nào nắm quyền ở Mỹ, các đồng minh và đối tác chiến lược của Mỹ có thể khó tin rằng chính sách đối ngoại của Mỹ có thể duy trì tính nhất quán trong tương lai gần. Đồng thời, cùng thời điểm đó (năm 2035), ảnh hưởng chính trị và kinh tế quốc tế của Trung Quốc có thể sánh ngang với Mỹ. Chính sách đối ngoại đơn phương “Nước Mỹ trên hết” vẫn có thể ảnh hưởng đến các nhà hoạch định chính sách của Mỹ. Chính sách đối ngoại đơn phương này dựa trên hệ tư tưởng dân túy.
Mặc dù chủ nghĩa dân túy có thể bắt đầu suy giảm vào năm 2035, nhưng lối tư duy ăn sâu bám rễ mà nó nuôi dưỡng vẫn có thể ảnh hưởng đến một số người trong giới hoạch định chính sách của Mỹ. Trong nhiệm kỳ thứ hai của Trump, khoảng cách quyền lực giữa Mỹ và Trung Quốc có khả năng thu hẹp. Điều đó có thể khiến các chính quyền tiếp theo của Mỹ ít sẵn lòng gánh vác trách nhiệm quốc tế hơn và đồng thời duy trì các nguyên tắc ngoại giao đơn phương.
Chưa dừng lại ở đó, các nhà hoạch định chính sách của Mỹ nhiều khả năng sẽ tiếp tục theo đuổi chiến lược “phi toàn cầu hóa” hơn là chiến lược khôi phục toàn cầu hóa. Nhiệm kỳ đầu tiên của Trump đã khởi xướng chính sách này và dưới chính quyền Biden, các văn kiện chính thức của chính phủ Mỹ đã dần giảm thiểu việc sử dụng thuật ngữ “toàn cầu hóa”. Nhiệm kỳ thứ hai của chính quyền Trump nhiều khả năng sẽ tiếp tục củng cố chính sách “phi toàn cầu hóa” này thêm bốn năm nữa, khiến các chính phủ Mỹ kế nhiệm khó có thể khôi phục toàn cầu hóa như một nguyên tắc chiến lược.
Trái ngược với Mỹ, các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc tin rằng sự trỗi dậy của Trung Quốc có được nhờ toàn cầu hóa kinh tế. Do đó, chính phủ Trung Quốc có khả năng sẽ tiếp tục thúc đẩy toàn cầu hóa kinh tế như một nguyên tắc ngoại giao trong thập kỷ tới. Nếu Trung Quốc kiên trì với toàn cầu hóa kinh tế thêm mười năm nữa, và Mỹ kiên trì với “phi toàn cầu hóa” thêm mười năm nữa, đến năm 2035, các cường quốc khác có thể áp dụng các chiến lược hợp tác kinh tế với Trung Quốc để tận dụng làn sóng tăng trưởng kinh tế kỹ thuật số nhanh chóng của cường quốc này. Kim ngạch thương mại của họ với Trung Quốc có thể vượt qua kim ngạch thương mại với Mỹ.
Đến năm 2035, sức ảnh hưởng chính trị quốc tế của Mỹ không còn vượt trội hơn Trung Quốc. Chiến lược “sao chép” lẫn nhau là hiện tượng phổ biến trong cạnh tranh giữa các cường quốc, vì mọi người thường tin rằng việc học theo các phương pháp thành công của người khác có thể dẫn đến những thành tựu tương tự.
Ví dụ, để đáp trả việc Trung Quốc tiếp tục thu hẹp khoảng cách với Mỹ trong lĩnh vực công nghệ kỹ thuật số, chính quyền Biden đã “sao chép” chiến lược nghiên cứu phát triển quốc gia kiểu mới của Trung Quốc, kết hợp hỗ trợ của chính phủ với các ưu đãi thị trường. Chính phủ Mỹ đã đưa ra các chính sách hỗ trợ các công ty đổi mới công nghệ của Mỹ, thông qua Đạo luật Chip và Khoa học để cung cấp các khoản trợ cấp chính sách cho ngành công nghiệp chip.
Kể từ nhiệm kỳ thứ hai của Trump, chính phủ Mỹ đã bắt đầu học hỏi Trung Quốc trong một số lĩnh vực quản trị xã hội. Dựa trên mô hình các cường quốc học hỏi lẫn nhau, khoảng cách về sức mạnh quốc gia toàn diện giữa Trung Quốc và Mỹ càng thu hẹp trong thập kỷ tới, các nhà hoạch định chính sách của Mỹ có xu hướng tiếp thu kinh nghiệm từ thực tiễn quản trị của chính phủ Trung Quốc. Đến năm 2035, sự tương đồng giữa các chính sách đối nội của chính phủ Trung Quốc và Mỹ có thể lớn hơn hiện nay, một hiện tượng mà một số người gọi là “phát triển đồng nhất”. So với Trung Quốc, sức hút chính trị quốc tế của Mỹ có thể không còn lợi thế đáng kể nữa.
Thập niên tới, Mỹ có thể vẫn có nhiều đối tác quân sự hơn Trung Quốc, nhưng sự hợp tác giữa họ với Mỹ có thể sẽ kém chặt chẽ hơn so với năm 2024, và chỉ một vài quốc gia có thể tích cực hợp tác với Mỹ trong quân sự nhằm kiềm chế sự trỗi dậy của Trung Quốc.
Sau khi cuộc xung đột Nga-Ukraine bùng nổ vào năm 2022, các đồng minh quân sự của Mỹ đã tích cực hợp tác với Washington để kiềm chế Trung Quốc vì Bắc Kinh không lên án Nga. Đến năm 2035, ngay cả khi cuộc xung đột Nga-Ukraine không chính thức kết thúc, nó có thể chỉ còn ở mức độ xung đột nhỏ. Vào thời điểm đó, các đồng minh quân sự của Mỹ sẽ mệt mỏi vì cuộc chiến kéo dài và do đó điều chỉnh chính sách đối ngoại tổng thể của họ, tập trung nhiều hơn vào hợp tác kinh tế với Trung Quốc.
Cùng với đó, nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ của Trung Quốc từ các đồng minh của Mỹ có thể sẽ lớn hơn nhiều so với hiện nay. Được thúc đẩy bởi lợi ích kinh tế, các quốc gia này sẽ ít can thiệp hơn vào cuộc xung đột chiến lược giữa Trung Quốc và Mỹ ở Đông Á. Năm 2035, Trung Quốc có thể sẽ tiếp tục tuân thủ nguyên tắc không liên kết, và do thiếu các đồng minh chiến lược, ảnh hưởng của nước này đối với các vấn đề an ninh quốc tế có thể vẫn ít hơn so với Mỹ.
Cuộc cạnh tranh chiến lược giữa Trung Quốc và Mỹ rất gay gắt, nhưng nguy cơ chiến tranh lại thấp
Năm 2035, cuộc chạy đua vũ trang giữa Trung Quốc và Mỹ có thể sẽ rất gay gắt, nhưng hai bên vẫn có thể duy trì trạng thái không chiến tranh. Trong thập kỷ tới, khoảng cách về quy mô và chất lượng trang thiết bị quân sự giữa Trung Quốc và Mỹ có thể sẽ thu hẹp hơn nữa, tăng cường hiệu quả răn đe lẫn nhau và có khả năng làm tăng sự thận trọng của cả hai bên trong việc ngăn ngừa chiến tranh.
Về lý thuyết, sức mạnh quân sự của các đối thủ càng gần nhau thì khát vọng nâng cao ưu thế quân sự của họ càng mạnh mẽ, có khả năng dẫn đến một cuộc chạy đua vũ trang khốc liệt hơn. Trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực quân sự là một xu hướng cơ bản của thời đại kỹ thuật số, và khi mức độ trí tuệ trong trang thiết bị quân sự tăng lên, những yêu cầu mới về cải cách quân sự chắc chắn sẽ nảy sinh.
Đến năm 2035, cuộc chạy đua vũ trang giữa Trung Quốc và Mỹ có thể không chỉ tập trung vào việc nâng cấp năng lực tình báo tích hợp năng lực triển khai các trang thiết bị quân sự, mà còn có thể bao gồm những cải cách lớn về cơ cấu tổ chức của lực lượng vũ trang. Cuộc chạy đua vũ trang càng gay gắt, nỗi lo sợ chiến tranh càng lớn ở cả hai phía, đến mức cả hai bên có thể coi việc ngăn chặn chiến tranh trực tiếp và ngăn chặn leo thang là trọng tâm của đối thoại quân sự. Tuy nhiên, vào thời điểm đó, đối thoại quân sự có thể chỉ giới hạn ở cấp cao, và hai bên vẫn thiếu các cuộc trao đổi quân sự đa cấp độ.
Đồng thời, sự cạnh tranh khốc liệt giữa Trung Quốc và Mỹ trên không gian mạng có thể trở thành thông lệ phổ biến, dẫn đến việc hình thành một số quy tắc song phương điều chỉnh cuộc cạnh tranh này. Hiện nay, có tương đối ít chuẩn mực quốc tế điều chỉnh hành vi trên không gian mạng. Trong thập kỷ tới, cạnh tranh chiến lược giữa Trung Quốc và Mỹ trong không gian mạng sẽ ngày càng gay gắt. Để ngăn chặn các cuộc tấn công mạng leo thang thành xung đột quân sự, đến năm 2035, Trung Quốc và Mỹ có thể thiết lập các cơ chế quản lý cạnh tranh trong không gian mạng. Trong khi tranh giành quyền bá chủ trong không gian mạng, cả hai bên có thể hợp tác để ngăn chặn cuộc cạnh tranh vượt khỏi tầm kiểm soát và gây ra thảm họa cho toàn nhân loại.
Trí tuệ nhân tạo (AI) hiện đang phát triển hướng tới Trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI), và khả năng AGI có thể dẫn đến thảm họa cho toàn nhân loại bằng cách hành động trái với ý muốn của con người là hoàn toàn có thể xảy ra. Các nhà nghiên cứu tin rằng những tác động tiêu cực của AGI bao gồm việc lạm dụng, trục trặc, sai sót và rủi ro về cấu trúc. Hậu quả thảm khốc của AGI có thể không khác gì một thảm họa hạt nhân.
Đến năm 2035, Trung Quốc và Mỹ có thể đạt được các tiêu chuẩn quốc tế về đổi mới và ứng dụng công nghệ AI cũng như AGI, bao gồm cả ứng dụng của chúng trong không gian mạng và thế giới tự nhiên. Do Trung Quốc và Mỹ có thể sở hữu năng lực công nghệ kỹ thuật số vượt xa các quốc gia khác, họ có thể áp dụng chiến lược chủ yếu là đàm phán song phương kết hợp với các phương pháp đa phương để xây dựng các tiêu chuẩn về an ninh mạng và AI/AGI. Điều này có nghĩa là sử dụng kết quả đàm phán song phương làm khuôn mẫu để thúc đẩy các tiêu chuẩn trên toàn cầu và thu hút sự ủng hộ đa phương. Cách tiếp cận này có thể tương tự như con đường mà Mỹ và Liên Xô đã đi trong việc thiết lập các nguyên tắc không phổ biến vũ khí hạt nhân.
Mười năm sau (2035), chiến lược cạnh tranh giữa Trung Quốc và Mỹ có thể khá tương đồng, cả hai bên đều tập trung vào việc ngăn chặn chiến tranh trực tiếp. Khoảng cách sức mạnh giữa các đối thủ càng lớn, sự khác biệt trong chiến lược cạnh tranh của họ càng rõ rệt. Các đối thủ mạnh hơn thường ưa chuộng chiến lược giành chiến thắng nhanh chóng, trong khi các đối thủ yếu hơn lại thích chiến tranh kéo dài để giành chiến thắng trước đối thủ mạnh hơn; và các đối thủ có sức mạnh tương đương thường trả đũa tương xứng. Năm 2018, Trump phát động cuộc chiến thương mại chống lại Trung Quốc, và Trung Quốc đã đáp trả bằng các biện pháp đối phó tương xứng.
Năm 2025, Trump tiếp tục phát động một cuộc chiến thương mại khác. Lần này, có lẽ vị Tổng thống Mỹ không ngờ rằng Trung Quốc thậm chí còn có những biện pháp đáp trả quyết liệt hơn. Đến năm 2035, khoảng cách về sức mạnh quốc gia toàn diện giữa Trung Quốc và Mỹ có thể sẽ nhỏ hơn nhiều so với hiện nay, và sự tương đồng trong chiến lược cạnh tranh của hai bên có thể sẽ tăng lên. Sự tương đồng trong chiến lược cạnh tranh có nghĩa là cả hai bên đều có chung hiểu biết về các mục tiêu cần đạt được bằng cùng một chiến lược, các nguyên tắc và chiến thuật cụ thể. Nguy cơ chiến tranh trực tiếp do hiểu lầm về ý định chiến lược của nhau có thể sẽ thấp hơn. Trong lịch sử, nguy cơ chiến tranh do cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Liên Xô gây ra cao hơn trong giai đoạn đầu Chiến tranh Lạnh so với giai đoạn sau. Trong giai đoạn đầu Chiến tranh Lạnh, cả hai bên đều lo ngại về sự bùng nổ của Thế chiến III, trong khi ở giai đoạn sau Chiến tranh Lạnh, không bên nào còn quá lo lắng.
Trên thực tế, nguy cơ chiến tranh phát sinh từ cuộc cạnh tranh chiến lược giữa các siêu cường hiện nay đã giảm đáng kể so với trước đây, khi sức mạnh chiến lược của các bên tương đối cân bằng. Điều này không có nghĩa là cuộc cạnh tranh chiến lược giữa Trung Quốc và Mỹ vào năm 2035 sẽ diễn ra êm đềm. Thay vào đó, mặc dù cường độ cạnh tranh chiến lược Mỹ-Trung sẽ cao, nhưng nguy cơ leo thang thành chiến tranh sẽ tương đối nhỏ.
Đến năm 2035, cả Trung Quốc và Mỹ đều không thể viện dẫn sự khác biệt về hệ tư tưởng là lý do dẫn đến cạnh tranh chiến lược. Kể từ khi thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, các giai đoạn xung đột hệ tư tưởng nghiêm trọng nhất giữa Trung Quốc và Mỹ là những năm 1950, những năm 1960, đầu những năm 1990 và giai đoạn 2015–2024.
Điều này cho thấy rằng, giả sử những khác biệt về hệ tư tưởng không thay đổi, việc đối đầu về hệ tư tưởng là điều không chắc chắn, yếu tố này không còn là căn nguyên của vấn đề. Kinh nghiệm cạnh tranh giữa các cường quốc kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai cho thấy rằng những khác biệt về hệ tư tưởng không tự động dẫn đến đối đầu về hệ tư tưởng; chìa khóa của cuộc đối đầu nằm ở việc các nhà hoạch định chính sách có muốn sử dụng những khác biệt về hệ tư tưởng này làm công cụ để tạo ra sự đối đầu hay không. Khi đó, chủ nghĩa thực dụng có thể sẽ có ảnh hưởng lớn hơn đến các nhà hoạch định chính sách ở cả Trung Quốc và Mỹ so với hệ tư tưởng chính trị. Họ sẽ ưu tiên đạt được lợi ích quốc gia lớn hơn với chi phí thấp, thay vì tiêu tốn nguồn lực quốc gia khổng lồ cho các lý tưởng hệ tư tưởng. Cuộc cạnh tranh chiến lược giữa Trung Quốc và Mỹ sẽ thực tế hơn và ít mang tính hệ tư tưởng hơn.
Năm 2035, cuộc cạnh tranh kinh tế giữa Trung Quốc và Mỹ có thể tương tự như năm 2024, nhưng sẽ lý trí hơn. Chiến thuật tống tiền kiểu mafia của Trump trong nhiệm kỳ thứ hai có nguy cơ leo thang cuộc cạnh tranh kinh tế thành xung đột quân sự. Việc Tổng thống Mỹ sẵn sàng sử dụng những biện pháp nguy hiểm như vậy dựa trên khoảng cách đáng kể về sức mạnh quốc gia tổng thể giữa hai nước.
Mười năm tới, khoảng cách về sức mạnh quốc gia tổng thể giữa Trung Quốc và Mỹ, đặc biệt là về trang thiết bị quân sự, có thể sẽ thu hẹp đáng kể. Vào thời điểm đó, chính phủ Mỹ ít có khả năng áp dụng các chính sách cạnh tranh nguy hiểm của Trump, quay trở lại cách tiếp cận kiểm soát hơn đối với cạnh tranh kinh tế. Điều này có thể làm giảm nguy cơ chuyển hóa cạnh tranh kinh tế Trung-Mỹ leo thang thành xung đột quân sự. Mặc dù cạnh tranh Trung-Mỹ mang tính toàn diện và không thể tách rời hoàn toàn khỏi chính trị và kinh tế, nhưng việc ngăn chặn xung đột kinh tế leo thang thành xung đột quân sự là hoàn toàn khả thi.
Lựa chọn chiến lược của các cường quốc đối với Trung Quốc và Mỹ
Trong thập kỷ tới, hầu hết các quốc gia có thể sẽ phải đối mặt với tình thế tiến thoái lưỡng nan lâu dài là chọn phe giữa Trung Quốc và Mỹ. Đến năm 2035, việc lựa chọn phe dựa trên các vấn đề cụ thể có thể trở thành một hiện tượng quốc tế bình thường (trạng thái bình thường mới). Tuy nhiên, xét về quan hệ chiến lược tổng thể, Brazil và Nga có khả năng sẽ là đối tác chiến lược của Trung Quốc, trong khi Pháp và Đức có thể áp dụng chiến lược cân bằng tương đối trung lập, còn Nhật Bản và Vương quốc Anh có thể chọn chiến lược cân bằng nghiêng về phía Mỹ.
Trường hợp Brazil
Đến năm 2035, chính phủ Brazil có thể sẽ liên kết vững chắc với Trung Quốc, thay vì tham gia vào cuộc đối đầu giữa Mỹ và Trung Quốc. Điều này có thể làm cho hợp tác Trung-Brazil trở nên bền vững và đáng tin cậy hơn so với nay. Xét đến khoảng cách địa lý giữa Trung Quốc và Brazil, hai nước không có các xung đột chiến lược đáng kể, cũng không có chiến lược chung nhằm chống lại bá quyền Mỹ, điều đó sẽ giúp hợp tác chiến lược song phương tiếp tục ổn định trong 10 năm tới. Đến năm 2035, mối đe dọa an ninh mạng lớn nhất đối với Brazil có thể đến từ Mỹ. Brazil sẽ cần sự hỗ trợ công nghệ của Trung Quốc cả trong bảo vệ an ninh mạng và phát triển kinh tế số, do đó có khả năng sẽ lựa chọn hệ thống tiêu chuẩn công nghệ của Trung Quốc. Hợp tác kinh tế và công nghệ giữa Brazil và Trung Quốc có thể sẽ vượt xa hợp tác với Mỹ. Hơn nữa, hợp tác giữa hai nước trong không gian mạng cũng có thể thúc đẩy hợp tác sâu rộng hơn trong các vấn đề quốc tế đa phương.
Không những vậy, thị phần của các nước thành viên BRICS trong nền kinh tế toàn cầu sẽ lớn hơn, và Brazil có thể sẽ chú trọng hơn nữa vào hợp tác với Trung Quốc trong khuôn khổ BRICS. Đến năm 2035, Brazil có khả năng trở thành nước ủng hộ kiên định nhất của Trung Quốc trong số các cường quốc lớn ở khu vực Nam bán cầu. Đồng thời, Trung Quốc có thể trở thành đối tác chiến lược quan trọng nhất của Brazil.
Quan hệ chiến lược giữa Brazil và Mỹ có thể xấu đi vào năm 2035 so với năm 2024. Bất kể đảng nào nắm quyền ở Mỹ, sự suy giảm vai trò lãnh đạo toàn cầu của Mỹ có thể khiến các nhà hoạch định chính sách của nước này áp dụng chiến lược thu hẹp phạm vi ảnh hưởng vào năm 2035. Việc Mỹ rút khỏi trường quốc tế về châu Mỹ có thể làm trầm trọng thêm căng thẳng chiến lược với Brazil ở khu vực Mỹ Latinh. Mong muốn tăng cường sự thống trị của Mỹ ở Nam Mỹ chắc chắn sẽ làm suy yếu vị thế dẫn dắt khu vực của Brazil. Mối đe dọa an ninh mạng từ Mỹ đối với Brazil có khả năng leo thang hơn nữa; an ninh mạng không chỉ là vấn đề an ninh quốc gia mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh của chính quyền cầm quyền. Chính phủ Brazil từ lâu đã cảnh giác với sự can thiệp của Mỹ vào công việc nội bộ của họ. Vào năm 2035, mâu thuẫn giữa Brazil và Mỹ có thể sẽ gia tăng.
Trường hợp Nga
Đến năm 2035, Nga có thể đứng về phía Trung Quốc, nhưng sự đối đầu chiến lược với Mỹ có thể yếu hơn so với hiện tại. Rút kinh nghiệm từ cuộc xung đột Nga-Ukraine, chính phủ Nga có thể trở nên thận trọng hơn trong việc can thiệp vào chiến tranh, chuyển trọng tâm chiến lược quốc gia sang phát triển kinh tế. Trong thời đại mà nền kinh tế số đang trở thành nguồn thu nhập chính của thế giới, chính phủ Nga cần tận dụng các nguồn lực quốc tế để cải thiện nền kinh tế số còn hạn chế của mình.
Tuy nhiên, do xung đột Nga-Ukraine, Nga có thể vẫn gặp khó khăn trong việc hợp tác công nghệ thực chất với Mỹ, Đức và Nhật Bản vào năm 2035. Mặc dù Nga cũng có thể lo ngại về sự phụ thuộc quá mức vào công nghệ kỹ thuật số của Trung Quốc, nhưng không có lựa chọn nào có lợi hơn là hợp tác công nghệ với Trung Quốc. Để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tăng cường năng lực an ninh mạng, Nga có thể coi Trung Quốc là đối tác chiến lược hàng đầu của mình.
Mối quan hệ chiến lược giữa Nga và Mỹ vào năm 2035 có khả năng sẽ là mối quan hệ phòng thủ lẫn nhau hơn là cạnh tranh chiến lược hay đối đầu. Động lực và nền tảng cạnh tranh giữa Nga và Mỹ sẽ giảm đi. Mỹ có thể sẽ ít chú trọng hơn đến mối quan hệ chiến lược với Nga. Rút kinh nghiệm từ cuộc xung đột Nga-Ukraine, Nga cần tập trung vào việc thúc đẩy sự phát triển của công nghệ kỹ thuật số, trong khi Mỹ không muốn thấy Nga tiếp tục nâng cao trình độ quân sự của mình và có thể tiếp tục kiềm chế sự tiến bộ công nghệ của Nga.
Đến năm 2035, cả Nga và Mỹ có thể đều không còn mong muốn phát triển hợp tác chiến lược, cũng như không có động lực để làm xấu thêm quan hệ song phương. Về mặt chiến lược, họ có khả năng sẽ thận trọng lẫn nhau hơn là đối đầu toàn diện. Vì quan hệ song phương sẽ không còn là cuộc cạnh tranh chiến lược “được ăn cả, ngã về không” vào thời điểm đó, và tác động của xung đột Nga-Ukraine sẽ giảm bớt, mức độ đối đầu chiến lược giữa hai bên có thể sẽ thấp hơn so với hiện nay.
Trường hợp Nhật Bản
Quan hệ chiến lược của Nhật Bản với Trung Quốc vẫn sẽ kém bền chặt hơn so với quan hệ chiến lược với Mỹ vào năm 2035, nhưng Nhật Bản có thể áp dụng chiến lược cân bằng hơn bằng cách “dựa vào Trung Quốc về kinh tế và dựa vào Mỹ về an ninh”. Vì lợi ích quân sự và an ninh được ưu tiên hơn lợi ích kinh tế, nên quan hệ chiến lược của Nhật Bản với Mỹ vẫn có thể thân thiết hơn nhiều so với quan hệ với Trung Quốc.
Trong hợp tác quân sự, mối quan hệ của Nhật Bản với Mỹ nhiều khả năng sẽ vượt qua Pháp và Đức. Do phụ thuộc nhiều vào sự bảo hộ quân sự của Mỹ, Nhật Bản có thể lựa chọn các tiêu chuẩn công nghệ của Mỹ trong cuộc cạnh tranh công nghệ số giữa Mỹ và Trung Quốc. Các tiêu chuẩn công nghệ có liên quan mật thiết đến các giao dịch kinh tế; việc sử dụng cùng một tiêu chuẩn công nghệ số có nghĩa là khối lượng giao dịch kinh tế số giữa Nhật Bản và Mỹ có khả năng sẽ vượt quá khối lượng giao dịch giữa Trung Quốc và Nhật Bản.
Nhật Bản có thể phụ thuộc rất nhiều vào Mỹ cả về an ninh mạng và kinh tế số, và việc liên kết với Mỹ có thể vẫn là chính sách quốc gia cơ bản. Tuy nhiên, để đề phòng những thay đổi đột ngột có thể xảy ra do sự thay đổi chính quyền Mỹ, sáng kiến của Nhật Bản trong việc tham gia vào chiến lược kiềm chế Trung Quốc của Mỹ có thể sẽ thấp hơn so với hiện tại.
Mặc dù mối quan hệ chiến lược Nhật Bản-Mỹ vào năm 2035 vẫn chủ yếu mang tính hợp tác, nhưng độ tin cậy của nó có thể sẽ suy giảm tương đối. Đến năm 2035, nền kinh tế Nhật Bản không chỉ tụt hậu hơn nữa so với Trung Quốc mà còn có thể nhỏ hơn cả Ấn Độ. Điều này có nghĩa là tầm quan trọng kinh tế của Nhật Bản đối với Mỹ sẽ giảm, và mối quan hệ kinh tế Nhật Bản-Mỹ càng nghiêng về phía Mỹ, thì thái độ của Mỹ đối với Nhật Bản càng trở nên bất bình đẳng, và Nhật Bản càng bị coi là một nước đi theo không quan trọng. Điều này chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến nhận thức của công chúng Nhật Bản về Mỹ, và thậm chí có thể gây ra sự bất mãn.
Trong những năm 1970, quan hệ Trung-Mỹ chuyển từ đối đầu sang hợp tác chiến lược. Cộng đồng ngoại giao Nhật Bản coi đây là một “chiến lược ngoại giao vượt trội” của Mỹ, bỏ qua Nhật Bản, và tạo ra một bóng đen chính trị lâu dài đối với Nhật Bản. Đến năm 2035, chiến lược cân bằng quan hệ của Nhật Bản đối với Trung Quốc và Mỹ sẽ cân bằng hơn so với hiện nay, Nhật Bản sẽ tìm cách giảm bớt tính bất bình đẳng trong quan hệ kinh tế với Mỹ./.
Biên dịch: Hoàng Hải
Tác giả GS. Diêm Học Thông thuộc Viện Quan hệ Quốc tế, Đại học Thanh Hoa
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, với góc nhìn từ lợi ích của Trung Quốc, do vậy chỉ có giá trị tham khảo, không phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
