Hội nghị thượng đỉnh Mỹ – Trung diễn ra vào ngày 14 – 15/5/2026 tại Bắc Kinh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình được đặt trong bối cảnh địa chính trị và kinh tế toàn cầu vô cùng căng thẳng.
Mỹ và Trung Quốc vừa trải qua nhiều tháng duy trì trạng thái “đình chiến tạm thời” sau cuộc gặp tại Busan vào tháng 10/2025, nơi hai bên đồng ý hạ nhiệt cuộc chiến thuế quan từng leo lên mức hơn 100%. Tuy nhiên, sự hòa dịu này chủ yếu mang tính chiến thuật hơn là phản ánh một sự cải thiện thực chất trong quan hệ song phương. Cạnh tranh công nghệ vẫn là một trong những nguồn cơn gây rạn nứt sâu sắc nhất trong quan hệ hai bên, chủ yếu vẫn do thiếu mức độ tin cậy tối thiểu để thiết lập một khuôn khổ ổn định dài hạn. Đặc biệt, cuộc chạy đua giành vị thế dẫn dắt trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) và chip bán dẫn không còn đơn thuần là cạnh tranh kinh tế, mà ngày càng mang ý nghĩa chiến lược gắn với năng lực công nghệ, an ninh quốc gia và quyền kiểm soát chuỗi cung ứng toàn cầu.
Mặt khác, hội nghị diễn ra khi hàng loạt điểm nóng an ninh khu vực phủ bóng lên chương trình nghị sự. Trong đó, căng thẳng tại Trung Đông được xem là tác động trực tiếp, nhất là sau giai đoạn đối đầu trực tiếp giữa Mỹ – Israel và Iran, đến mức chuyến công du của Donald Trump từng phải hoãn từ đầu tháng 4/2026. Từ xung đột quân sự, khủng hoảng nhanh chóng lan sang lĩnh vực năng lượng khi cảng dầu chủ lực của Iran ngừng hoạt động và Eo biển Hormuz rơi vào tình trạng phong tỏa, làm dấy lên lo ngại về một cú sốc năng lượng quy mô toàn cầu. Chính diễn biến này tạo thêm sức ép chiến lược cho hội nghị lần này, khi Washington bước vào đối thoại với Trung Quốc trong tâm thế muốn tận dụng lợi thế ngoại giao mới, vừa gây sức ép nhằm hạn chế dòng năng lượng Iran vào Trung Quốc, vừa kỳ vọng Bắc Kinh sử dụng ảnh hưởng của mình để thúc đẩy Tehran mở lại eo biển Hormuz.
Cùng với đó, vấn đề Eo biển Đài Loan vẫn là một trong những hồ sơ nhạy cảm và gai góc, khi cả hai bên đều muốn tránh những tính toán sai lầm có thể đẩy quan hệ vào nguy cơ đối đầu quân sự trực diện. Đồng thời, các động thái quân sự và thử nghiệm vũ khí mới trên bán đảo Triều Tiên cũng làm gia tăng sức ép an ninh tại Đông Á, buộc Mỹ và Trung Quốc phải duy trì và thiết lập lại các kênh liên lạc quốc phòng trực tiếp nhằm kiểm soát khủng hoảng.
Nghi thức ngoại giao đặc biệt
Tại sân bay quốc tế Bắc Kinh, người trực tiếp ra chân cầu thang máy bay đón Tổng thống Donald Trump là Phó Chủ tịch nước Trung Quốc Hàn Chính, cùng Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Mã Triều Húc và Đại sứ Trung Quốc tại Mỹ Tạ Phong.
Chi tiết lễ tân này mang ý nghĩa biểu tượng rất lớn, phản ánh rõ cách Bắc Kinh tính toán quan hệ quyền lực và bầu không khí chiến lược của hội nghị lần này.
Theo thông lệ ngoại giao, Chủ tịch nước Trung Quốc không trực tiếp ra sân bay đón nguyên thủ nước ngoài mà sẽ chủ trì lễ đón chính thức tại Đại lễ đường Nhân dân. Vì vậy, việc cử Phó Chủ tịch nước Hàn Chính với vị trí mang tính biểu tượng nhà nước cao được xem là nghi thức đặc biệt dành cho ông Trump. So với nhiều chuyến thăm trước đây, mức độ ưu tiên này là rất hiếm thấy. Chẳng hạn, trong chuyến thăm của Tổng thống Nga Vladimir Putin năm 2024, người đón sân bay chỉ là Ủy viên Quốc vụ Thẩm Di Quân, có cấp bậc thấp hơn đáng kể. Đằng sau nghi thức này là chiến lược đổi lấy thực chất của Bắc Kinh. Trung Quốc hiểu rõ phong cách ngoại giao đề cao biểu tượng và sự tôn trọng cá nhân của ông Trump, nên việc chuẩn bị thảm đỏ, quân nhạc và cử một phó nguyên thủ ra đón nhằm tạo bầu không khí tích cực ngay từ đầu, qua đó giảm áp lực trước các cuộc đàm phán căng thẳng về công nghệ và thuế quan.
Nếu nhìn lại lịch sử các cuộc gặp Mỹ – Trung, nghi thức sân bay luôn phản ánh trực tiếp trạng thái quan hệ song phương. Năm 2009, Trung Quốc từng cử Phó Chủ tịch Tập Cận Bình ra đón Barack Obama, thể hiện kỳ vọng lớn vào một giai đoạn hợp tác mới. Đến năm 2014, trong bối cảnh chiến lược “xoay trục sang châu Á” của Mỹ gia tăng sức ép với Bắc Kinh, phía Trung Quốc chỉ cử Ngoại trưởng Vương Nghị đón ông Obama, mang tính nghi thức tiêu chuẩn và khá dè dặt. Năm 2017, ông Trump được đón bởi Dương Khiết Trì – khi đó là nhà ngoại giao hàng đầu của Trung Quốc cho thấy Bắc Kinh ưu tiên thiết lập kênh đối thoại chiến lược. Còn lần này, việc Hàn Chính trực tiếp ra sân bay cho thấy Bắc Kinh chủ động đẩy nghi thức ngoại giao lên mức rất cao để tạo dư địa cho thương lượng.
Điểm nhấn đáng chú ý nữa là hai nhà lãnh đạo cũng cùng tham quan Đàn Tế Trời, địa điểm mang ý nghĩa truyền thống về cầu quốc thái dân an và mùa màng bội thu. Việc này đậm chất văn hóa, gửi đi thông điệp về nhu cầu ổn định giữa bối cảnh kinh tế và an ninh toàn cầu biến động mạnh. Hơn nữa, hội nghị lần này gần như loại bỏ hoàn toàn màu sắc xã giao. Sự vắng mặt của Đệ nhất phu nhân, cùng đội hình bàn đàm phán đặc biệt, cho thấy trọng tâm tuyệt đối của chuyến đi là thương lượng lợi ích chiến lược.
Phái đoàn ngoại giao đặc biệt
Phái đoàn tháp tùng Tổng thống Donald Trump tại Hội nghị thượng đỉnh Mỹ – Trung tạo nên một cơn sóng lớn cho giới quan sát quốc tế khi quy tụ dàn CEO quyền lực bậc nhất thế giới, thể hiện rõ xu hướng “ngoại giao kinh tế – công nghệ” nhằm tìm kiếm các thỏa thuận thương mại quy mô lớn.
Đội hình tháp tùng lần này bao gồm ba nhóm nổi bật.
Một, giới công nghệ và tài chính với sự hiện diện của hàng loạt “siêu CEO” như Elon Musk (Tesla), Tim Cook (Apple), Cristiano Amon (Qualcomm), Dina Powell McCormick (Meta), Larry Fink (BlackRock), Stephen Schwarzman (Blackstone), Kelly Ortberg (Boeing), Jane Fraser (Citi) và David Solomon (Goldman Sachs). Tổng tài sản ròng của các tỷ phú công nghệ và tài chính trên chuyên cơ tháp tùng ông Trump được ước tính vượt 1.000 tỷ USD, trong đó riêng Elon Musk chiếm hơn 800 tỷ USD và Jensen Huang gần 200 tỷ USD.[1] Đội hình lần này, cho thấy sự vắng bóng gần như hoàn toàn của các ngành công nghiệp truyền thống. Chuyến thăm Trung Quốc năm 2017 của ông Trump dù có tới 29 lãnh đạo doanh nghiệp đa tham gia nhưng chủ yếu đến từ các lĩnh vực năng lượng, đường sắt và công nghiệp truyền thống; nhưng đội hình lần này tập trung gần như tuyệt đối vào công nghệ và tài chính, gồm chip – AI (Nvidia, Qualcomm, Micron), hạ tầng công nghệ (Apple, Tesla, Meta) và các định chế tài chính Phố Wall (BlackRock, Blackstone, Goldman Sachs).
Điều này cho thấy mục tiêu trung tâm của chuyến đi hiện nay là tái định hình bản đồ công nghệ và dòng vốn toàn cầu.
Hai, trường hợp đặc biệt của Jensen Huang (CEO Nvidia). Truyền thông trước đó dự báo ông không có tên trong danh sách do các lệnh kiểm soát chip của Mỹ đối với Trung Quốc. Tuy nhiên, vào phút chót, Tổng thống Trump được cho là đã trực tiếp gọi điện và đón Jensen Huang tại điểm tiếp nhiên liệu ở Alaska để cùng lên chuyên cơ Air Force One sang Bắc Kinh.[2] Đây trở thành chi tiết mang tính biểu tượng và kịch tính nhất của chuyến đi. Việc Jensen Huang là người đang chịu sức ép trực tiếp từ các lệnh kiểm soát công nghệ Mỹ, không có tên ban đầu nhưng lại được Tổng thống Mỹ trực tiếp mời lên ngay giữa hành trình là động thái mang tính biểu tượng rất mạnh, Mỹ muốn cho Trung Quốc thấy rằng mình đang nắm giữ “quân bài tẩy” mạnh nhất của kỷ nguyên AI (Nvidia hiện có vốn hóa vượt mốc 5.000 tỷ USD). Dưới thời Barack Obama, Biden hay ngay cả trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump năm 2017, danh sách doanh nghiệp tháp tùng thường được Bộ Thương mại Mỹ chuẩn bị và sàng lọc nhiều tháng trước chuyến đi, hầu như không xuất hiện thay đổi nhân sự mang tính bước ngoặt và công khai như lần này.
Ba, các quan chức an ninh – đối ngoại cốt cán, gồm Bộ trưởng Ngoại giao Marco Rubio, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Đại diện Thương mại Jamieson Greer, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent
Marco Rubio là Ngoại trưởng Mỹ đầu tiên trong lịch sử đang chịu lệnh trừng phạt và cấm nhập cảnh từ chính phủ Trung Quốc nhưng vẫn đặt chân đến Bắc Kinh trên chuyên cơ Tổng thống. Việc Bắc Kinh chấp nhận đón tiếp ông Rubio cho thấy Trung Quốc đã phải ngầm nhượng bộ về mặt giao thức để đổi lấy cơ hội đối thoại trực tiếp với chính quyền Trump.
Kể từ chuyến đi lịch sử của Tổng thống Richard Nixon vào năm 1972 (54 năm trước), đây là lần đầu tiên một Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ đương nhiệm tháp tùng Tổng thống trong một chuyến công tác chính thức tới Trung Quốc. Chức danh này thông thường chỉ thực hiện các chuyến thăm quân sự độc lập. Sự hiện diện của Pete Hegseth gắn liền với bối cảnh chiến sự Iran đang căng thẳng làm gián đoạn eo biển Hormuz. Mỹ muốn dùng kênh quốc phòng trực tiếp để gây áp lực buộc Trung Quốc ngừng hỗ trợ quân sự hoặc làm trung gian hạ nhiệt với Tehran.
Không những vậy, thay vì đi cùng chuyên cơ, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đã được tung xuống Đông Á từ nhiều ngày trước để hội đàm trực tiếp với Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong. Đây là chiến thuật mở đường, chốt khung trước của Mỹ. Ông Bessent đi trước để xử lý các kỹ thuật tài chính phức tạp liên quan đến thuế quan và dòng vốn, giúp hai nguyên thủ bước vào bàn đàm phán là có thể ký kết ngay các thỏa thuận nhỏ mà không mất thời gian tranh tụng. Kèm đó, là sự hiện diện của Jamieson Greer – người nổi tiếng với quan điểm bảo hộ cứng rắn xuất hiện để trực tiếp cầm cân nảy mực các điều khoản thương mại. Khác với nhiệm kỳ 1 khi các cuộc đàm phán thương mại thường bị kéo dài và hỗn loạn bởi nhiều luồng ý kiến, việc đưa Greer đi cùng cho thấy ông Trump muốn áp dụng chiến thuật đe dọa thuế quan áp đảo (đe dọa áp thuế 100% nếu Trung Quốc không đáp ứng yêu cầu kiểm soát chất cấm fentanyl hoặc hạn chế xuất khẩu đất hiếm).
Chính sự hiện diện áp đảo của giới công nghệ tại hội nghị lần này kéo theo nhiều dự báo đáng chú ý về hướng đi và kết quả của các cuộc đàm phán.
Một, kịch bản dùng Chip để lấy Đất hiếm
Nvidia hiện đang chịu sức ép lớn khi thị phần tại Trung Quốc giảm mạnh từ khoảng 95% xuống còn 50%, đồng thời buộc phải hủy lô chip H20 trị giá 5,5 tỷ USD do các lệnh kiểm soát xuất khẩu của Mỹ. Do đó, sự hiện diện của Jensen Huang trong phái đoàn cho thấy Nvidia đang nỗ lực vận động để Washington nới lỏng một phần kiểm soát công nghệ, đặc biệt đối với các dòng chip AI cao cấp như H200 vào thị trường Trung Quốc. Đổi lại, Mỹ có thể sẽ yêu cầu Trung Quốc cam kết không áp đặt lệnh kiểm soát xuất khẩu đối với 7 loại khoáng sản đất hiếm quan trọng sắp có hiệu lực (vốn đang đe dọa chuỗi cung ứng quốc phòng và sản xuất pin xe điện của Mỹ). Bán dẫn sẽ được phía Bắc Kinh sử dụng như một quân bài trao đổi trong các thỏa thuận kinh tế rộng lớn hơn.
Cùng với đó, sự xuất hiện của DeepSeek khiến Trung Quốc bước vào phòng họp với tâm thế tự tin hơn rất nhiều khi các mô hình AI nội địa của họ đã chứng minh khả năng tự chủ công nghệ đáng kinh ngạc, không còn hoàn toàn phụ thuộc vào thung lũng Silicon.
Hai, kịch bản bình ổn thuế quan để lấy lợi ích.
Chính quyền Trump sử dụng áp lực thuế quan (vốn có lúc leo thang tới ba chữ số) để ép Trung Quốc thực hiện các gói mua hàng quy mô lớn. Trên thực tế, trong các giai đoạn căng thẳng đỉnh điểm như đầu năm 2025, ông Trump đã liên tục đe dọa và áp đặt các mức thuế trả đũa leo thang, có thời điểm đạt mức 100% đến 145% đối với hàng hóa Trung Quốc. Công cụ này được thiết kế chuyên biệt để triệt hạ lợi thế xuất khẩu của Bắc Kinh, buộc họ phải bước vào bàn đàm phán mua hàng theo phương thức thương mại được quản lý.
Bắc Kinh sẽ tận dụng điều này để đổi lấy việc Mỹ gia hạn thời gian đình chiến thuế quan (vốn sẽ hết hạn vào tháng 11), bởi Bắc Kinh cần sự ổn định cho nền kinh tế và bảo vệ thị trường tiêu dùng Mỹ. Vì vậy, việc đổi các gói mua hàng lớn lấy một thỏa thuận gia hạn gia tăng thời gian đình chiến hoặc giảm bớt thuế suất là ưu tiên hàng đầu của ông Tập tại các kỳ thượng đỉnh.
Ví dụ, khi Mỹ áp thuế Section 301 lên hàng hóa Trung Quốc, Trung Quốc trả đũa bằng cách dừng mua nông sản Mỹ khiến giá đậu tương tại Mỹ lao dốc, gây áp lực lên cử tri nông dân của ông Trump. Để đạt thỏa thuận đình chiến tại Busan (tháng 11/2025), ông Trump yêu cầu giải cứu nông dân và Trung Quốc đồng ý ký cam kết mua 25 triệu tấn/năm để Mỹ hoãn tăng thuế.
Hay như ngành dầu thô & LNG khi thuế quan leo thang lên 3 chữ số vào đầu năm 2025, Trung Quốc lập tức đánh thuế 20% – 25% vào năng lượng Mỹ khiến xuất khẩu năng lượng Mỹ sang Trung Quốc lập tức đóng băng về mức 0. Trong khi, Mỹ có lợi thế dư thừa năng lượng, Trung Quốc cần đa dạng nguồn cung. Hai bên đưa năng lượng vào bàn đàm phán Thượng đỉnh Bắc Kinh (tháng 5/2026), cuối cùng Trung Quốc mua lại năng lượng Mỹ đổi lấy việc Mỹ hạ nhiệt hàng rào thuế quan.
Ngành máy bay Boeing cũng là một biểu hiện cụ thể, khi Trung Quốc dùng rào cản kỹ thuật và lệnh cấm vận ngầm để đóng băng dòng tiền của Boeing khiến doanh nghiệp này mất thị phần vào tay Airbus (châu Âu). Ông Trump dùng áp lực hạn chót đình chiến thuế quan (tháng 11) để ép Bắc Kinh cứu Boeing. Trung Quốc đồng ý tung ra siêu đơn hàng 500 chiếc ngay trong chuyến công du của ông Trump (tháng 5/2026) để hạ thâm hụt thương mại trên sổ sách cho Mỹ.
Trung Quốc không tự nhiên mua các mặt hàng này. Cả 3 siêu thỏa thuận đều là chiến lợi phẩm từ áp lực thuế quan của ông Trump, và là lệ phí bằng hàng hóa mà Bắc Kinh buộc phải trả để đổi lấy việc Mỹ hoãn hoặc hủy bỏ các sắc thuế trừng phạt kinh tế của họ.
Kết luận
Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ – Trung 2026 tại Bắc Kinh tiếp tục là một điểm nhấn quan trọng, có tính quyết định tới tình hình địa kinh tế, địa chính trị thế giới trong giai đoạn nửa sau năm 2026. Hai bên tạm gác lại các bất đồng mang tính cấu trúc hệ thống để tập trung vào các thỏa thuận thương mại cụ thể. Đoàn tháp tùng của Mỹ với những hiện diện chưa từng có cho thấy chuỗi cung ứng công nghệ cao và thị trường tiêu thụ vẫn là mỏ neo giữ cho quan hệ hai bên không đổ vỡ. Cả Washington và Bắc Kinh đều phát đi thông điệp muốn giữ ổn định và thiết lập sự ràng buộc nhất định. Mục tiêu cốt lõi là ngăn chặn các tranh chấp leo thang thành một cuộc chiến toàn diện.
Tuy nhiên, cần nói rằng, cuộc gặp chỉ mang lại sự ổn định tạm thời. Các quốc gia đồng minh và đối tác thương mại tại châu Á vẫn sẽ tiếp tục chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng nhằm phòng ngừa rủi ro dài hạn từ sự cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung.
Tác giả: Trương Quốc Lượng
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
Tài liệu tham khảo
[1] Forbes. Forbes real-time billionaires list: The world’s richest people. https://www.forbes.com/real-time-billionaires/
[2] Leswing, K. (2026). Nvidia says CEO Jensen Huang is joining Trump’s China trip. CNBC. https://www.cnbc.com/2026/05/13/nvidia-says-ceo-jensen-huang-is-joining-trumps-china-trip.html
