Đêm 29/5/2026, khi ánh đèn của khán phòng khách sạn Shangri-La tại Singapore rực sáng, thế giới sẽ chứng kiến một cột mốc lịch sử của ngoại giao Việt Nam. Lần đầu tiên, người đứng đầu Đảng Cộng sản Việt Nam – Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm – bước lên bục diễn đàn với tư cách Diễn giả dẫn đề khai mạc Đối thoại Shangri-La lần thứ 23. Trong bối cảnh cục diện địa chính trị toàn cầu năm 2026 đang rạn nứt sâu sắc bởi các xung đột quân sự mới và những mâu thuẫn chủ quyền. Vậy, mang theo tâm thế của một quốc gia yêu chuộng hòa bình, Việt Nam đã mang tới thông điệp gì tại Diễn đàn an ninh hàng đầu châu Á này?
Cục diện an ninh khu vực và vị thế của Việt Nam
Đối thoại Shangri-La 2026 diễn ra trong bối cảnh môi trường an ninh khu vực đang trải qua những biến động và khó dự báo nhất trong nhiều năm trở lại đây. Mối quan hệ Mỹ – Trung tiếp tục là biến số chi phối cấu trúc an ninh, cấu trúc kinh tế phủ rộng khắp châu Á – Thái Bình Dương, song tính chất của cuộc cạnh tranh này đã có sự thay đổi đáng kể. Nếu giai đoạn trước chủ yếu tập trung vào thương mại thì hiện nay, tương tác Mỹ – Trung Quốc ngày càng mang tính toàn diện, mở rộng sang các lĩnh vực chuỗi cung ứng, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và kiểm soát các không gian hàng hải. Mỹ tiếp tục thúc đẩy chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương thông qua việc tăng cường quan hệ liên minh với Nhật Bản, Australia và Philippines, đồng thời mở rộng hiện diện quân sự tại chuỗi đảo thứ nhất nhằm duy trì ưu thế răn đe.
Ở chiều ngược lại, Trung Quốc cũng đẩy mạnh hiện đại hóa quân đội, gia tăng đóng mới tàu sân bay, phục vụ tác chiến viễn dương và từng bước xây dựng một cấu trúc an ninh khu vực ít phụ thuộc hơn vào ảnh hưởng của Mỹ. Theo Reuters nhận định trước thềm Đối thoại Shangri-La 2026, cạnh tranh Mỹ – Trung hiện đã chuyển từ trạng thái “kiềm chế chiến lược” sang cạnh tranh cấu trúc dài hạn, khiến nguy cơ đối đầu tại các điểm nóng khu vực ngày càng gia tăng.
Biểu hiện rõ nhất của xu hướng trên là tình trạng căng thẳng kéo dài trên Biển Đông và Eo biển Đài Loan. Tại Biển Đông, các vụ va chạm giữa lực lượng hải cảnh Trung Quốc với Philippines liên tục xảy ra trong thời gian gần đây xung đột quanh các vùng biển tranh chấp. Song song với đó, hoạt động quân sự hóa và mở rộng hiện diện của các bên tại khu vực tiếp tục làm gia tăng nguy xung đột. Trong khi đó, Eo biển Đài Loan trở thành tâm điểm đối đầu giữa Mỹ và Trung Quốc khi cả hai bên đều tăng cường hiện diện quân sự và các hoạt động răn đe. Một báo cáo của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) công bố cảnh báo rằng bất kỳ cuộc khủng hoảng quân sự nào tại Đài Loan đều có thể kéo theo leo thang ngoài kiểm soát giữa các cường quốc hạt nhân. Chính sự bất ổn ngày càng lớn tại khu vực cộng hưởng với các không gian hàng hải chiến lược toàn cầu đang tạo ra áp lực điều chỉnh chính sách đối với hầu hết các quốc gia Đông Nam Á.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam cũng bước vào Shangri-La 2026 với một vị thế khác biệt đáng kể so với nhiều lần tham dự trước. Trên phương diện đối nội, sự ổn định chính trị dưới sự lãnh đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm cùng Chính phủ đang tạo nền tảng cho một giai đoạn điều chỉnh chiến lược phát triển mới của đất nước. Sau hơn hai năm tập trung vào cải cách bộ máy và củng cố năng lực điều hành, Việt Nam hiện hướng tới mục tiêu đưa đất nước bước vào “Kỷ nguyên vươn mình”, giai đoạn phát triển mới gắn với đổi mới sáng tạo, công nghệ cao và nâng cao vị thế quốc gia. Điều này đồng nghĩa với việc tư duy an ninh của Việt Nam cũng có sự thay đổi quan trọng. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng cũng nhấn mạnh: “quan điểm an ninh toàn diện và tự chủ chiến lược về an ninh, đặt an ninh xuyên suốt mọi lĩnh vực. Trọng tâm là bảo vệ vững chắc an ninh chế độ, an ninh con người, cùng chiến lược chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa mọi mối đe dọa”.
Song song với sự chuyển đổi về tư duy phát triển là nhịp độ ngoại giao ngày càng chủ động và dày đặc của Việt Nam từ đầu năm 2026. Hàng loạt chuyến thăm và tiếp xúc cấp cao với Trung Quốc, Mỹ, Ấn Độ, Thái Lan và các đối tác khác cho thấy Việt Nam đang nỗ lực mở rộng không gian ảnh hưởng trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn gia tăng. Không chỉ tiếp xúc với các cường quốc, Việt Nam đã và đang gia tăng đối thoại với các cường quốc tầm trung, hay các đối tác ASEAN lại phản ánh xu hướng đa dạng hóa quan hệ nhằm tránh phụ thuộc vào bất kỳ cực quyền lực nào. Đáng chú ý, việc Tổng Bí thư Tô Lâm được mời phát biểu dẫn đề tại Shangri-La – diễn đàn an ninh quan trọng hàng đầu châu Á – cho thấy vai trò ngày càng nổi bật của Việt Nam trong cấu trúc khu vực. Trong một môi trường địa chính trị đang phân cực mạnh, Việt Nam ngày càng được nhìn nhận như một trong số ít quốc gia Đông Nam Á có khả năng duy trì cân bằng chiến lược tương đối hiệu quả giữa các cường quốc, đồng thời kết hợp được giữa ổn định chính trị, phát triển kinh tế và tư duy đối ngoại tự chủ. Điều đó khiến Shangri-La 2026 trở thành cơ hội để Việt Nam khẳng định hình ảnh của một quốc gia đang chuyển từ tâm thế “hội nhập để thích ứng” sang “hội nhập để kiến tạo” trong trật tự khu vực.
Ba mục tiêu lớn của Việt Nam tại Shangri-La 2026
Đối với Việt Nam, phát đi thông điệp chiến lược cho thấy Hà Nội đang theo đuổi đồng thời ba mục tiêu lớn: (i) nâng tầm vị thế ngoại giao; (ii) củng cố không gian an ninh và (iii) chuyển hóa ổn định thành lợi thế phát triển.
Mục tiêu chính trị – Ngoại giao
Trên phương diện chính trị – ngoại giao, mục tiêu mang tính biểu tượng nhất là khẳng định uy tín quốc tế của mô hình lãnh đạo và vị thế ngày càng gia tăng của Việt Nam trong khu vực. Việc IISS mời Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam phát biểu đề dẫn có ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ một nghi thức ngoại giao. Phát biểu đề dẫn tại Đối thoại Shangri-La thường được Ban tổ chức giao cho các nguyên thủ quốc gia, thủ tướng hoặc các nhà lãnh đạo cấp cao nhất của các cường quốc và quốc gia có vai trò chiến lược trong khu vực. Reuters nhận định trước thềm diễn đàn rằng Việt Nam hiện được xem là một trong số ít quốc gia Đông Nam Á có khả năng duy trì cân bằng chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc trong khi vẫn bảo vệ lợi ích hàng hải của mình tại Biển Đông.
Quan trọng hơn, việc người đứng đầu một Đảng Cộng sản xuất hiện tại Đối thoại Shangri-La năm nay còn mang ý nghĩa khẳng định tính chính danh của mô hình lãnh đạo hiện nay trong mắt quốc tế. Đây là sự thừa nhận mang tính quốc tế rộng rãi đối với thể chế chính trị của Việt Nam và vai trò chèo lái mang tính quyết định của Đảng Cộng sản trong việc duy trì một môi trường nội địa ổn định, tăng trưởng bền vững giữa một thế giới đầy biến động. Lâu nay, giới tinh hoa an ninh phương Tây vốn thường tiếp cận các vấn đề liên quan tới chính trị Việt Nam qua lăng kính ý thức hệ, nhưng việc họ lựa chọn người đứng đầu Đảng Cộng sản Việt Nam làm diễn giả chính đã chứng minh rằng, uy tín chính trị và năng lực quản trị quốc gia của Việt Nam đã vượt qua những rào cản khác biệt tư tưởng, trở thành một đối tác không thể thiếu trong cấu trúc an ninh khu vực.
Diễn đàn năm nay đồng thời là cơ hội để Việt Nam truyền tải và nâng tầm học thuyết “Ngoại giao cây tre” ra cộng đồng quốc tế. Trong bối cảnh các siêu cường đang tạo áp lực buộc các nước nhỏ phải chọn bên, thông điệp từ diễn đàn Shangri-La sẽ là sự khẳng định về tư duy độc lập, tự chủ của Việt Nam. Cây tre Việt Nam “gốc vững, thân chắc, cành uyển chuyển” không chỉ thể hiện hình ảnh ngoại giao Việt Nam một cách thụ động trước các tác động toàn cầu mà là sự kiên định chọn công lý, chọn lẽ phải và thượng tôn luật pháp quốc tế. Việt Nam muốn thể hiện vai trò một quốc gia chủ động tham gia định hình môi trường chiến lược thông qua việc đề cao đối thoại và hợp tác đa phương. Thông điệp mà Việt Nam muốn truyền tải rằng khả năng duy trì cân bằng chiến lược vẫn có thể trở thành một lựa chọn hiệu quả nếu được xây dựng trên nền tảng lợi ích quốc gia và luật pháp quốc tế. Qua bài phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm, Việt Nam mong muốn gửi gắm đến thế giới thấy rằng một quốc gia độc lập về chiến lược là nhân tố ổn định và đáng tin cậy nhất để làm cầu nối đối thoại giữa các bên xung đột. Đây cũng là cách Việt Nam cố gắng xây dựng hình ảnh cho mục tiêu quốc gia tầm trung có khả năng đóng vai trò điều hòa và giảm thiểu căng thẳng khu vực.
Song song với việc nâng tầm vị thế đối ngoại, Đối thoại Shangri-La 2026 còn là cơ hội để Việt Nam đưa thông điệp “Kỷ nguyên vươn mình” ra khỏi phạm vi đối nội và hòa vào dòng chảy toàn cầu. Khi Tổng Bí thư Tô Lâm mang tuyên bố về “Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” chia sẻ trước thế giới, một mặt nhằm quảng bá về một mục tiêu phát triển kinh tế mà Việt Nam theo đuổi. Mặt khác, làm rõ mối quan hệ hữu cơ: một Việt Nam vươn mình mạnh mẽ, tự cường về kinh tế và vững vàng về quốc phòng không phải mối đe dọa, mà đóng góp trực tiếp vào hòa bình thịnh vượng chung của khu vực. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, phát triển kinh tế không còn có thể tách rời khỏi vấn đề an ninh. Những cuộc xung đột nóng, khủng hoảng chuỗi cung ứng toàn cầu, cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung đã cho thấy ổn định chiến lược ngày càng trở thành điều kiện tiên quyết cho tăng trưởng.
Mục tiêu An ninh – Quốc phòng
Ở góc độ an ninh – quốc phòng, mục tiêu trọng tâm của Việt Nam là đưa ra những thông điệp trực diện, thực chất về vấn đề Biển Đông. Đối với Việt Nam, Diễn đàn Shangri-La giữ vị trí quan trọng, bởi đây là một trong số ít diễn đàn đa phương mà các vấn đề an ninh hàng hải được thảo luận công khai ở nhiều kênh với sự tham gia của cả Mỹ, Trung Quốc, ASEAN và các đối tác ngoài khu vực. Đây đồng thời là cơ hội để Việt Nam tái khẳng định lập trường nhất quán rằng UNCLOS 1982 phải là nền tảng pháp lý để các bên giải quyết tranh chấp. Tranh thủ sự ủng hộ của dư luận quốc tế, tạo sức ép ngoại giao buộc các bên phải kiềm chế, chấm dứt các hành động đơn phương quân sự hóa hoặc làm thay đổi nguyên trạng trên thực địa. Xa hơn, một mục tiêu quan trọng có thể nhằm thúc đẩy tiến trình đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) đi vào chiều sâu, đạt được một văn kiện thực chất, có hiệu lực pháp lý và ràng buộc cao hơn, thay vì chỉ dừng lại ở những tuyên bố mang tính nguyên tắc.
Một mục tiêu an ninh khác là thúc đẩy vai trò trung tâm của ASEAN trong kiến trúc an ninh khu vực. Sự nổi lên của các cơ chế tiêu đa phương trong khoảng một thập niên qua như Quad hay AUKUS đang làm dấy lên lo ngại rằng ASEAN có thể dần bị gạt khỏi tiến trình định hình trật tự mới tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Đối với Việt Nam, nếu ASEAN suy yếu hoặc bị chia rẽ, các quốc gia Đông Nam Á sẽ càng khó duy trì không gian chính sách độc lập trước áp lực từ các cường quốc. Chính vì vậy, tại Shangri-La 2026, Việt Nam muốn khẳng định một lập trường nhất quán ASEAN là nền tảng bao trùm nhất để giải quyết các cấu trúc an ninh khu vực. Việc bảo vệ sự đoàn kết của ASEAN cũng chính là bảo vệ chiều sâu chiến lược cho an ninh quốc phòng của chính Việt Nam.
Gắn liền với đó là nỗ lực cụ thể hóa nội hàm chính sách “4 không” trong quốc phòng của Việt Nam trong bối cảnh mới. Các thế lực thù địch và một số nhà quan sát phương Tây thường xuyên đưa ra những giả thuyết suy đoán về việc Việt Nam có thể từ bỏ chính sách này để liên minh với một cường quốc khác. Khi Việt Nam mở rộng hợp tác quốc phòng với nhiều đối tác như Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ hay Australia. Bài phát biểu đề dẫn của Tổng Bí thư sẽ giải tỏa hoàn toàn những nghi ngại này, chứng minh chính sách “4 Không” không phải sự tự trói buộc về mặt quân sự, mà là nghệ thuật quốc phòng tối ưu để bảo vệ đất nước từ sớm, từ xa. Trên thực tế, chính sách “4 không” hiện nay không còn chỉ dừng ở một nguyên tắc mang tính phòng thủ mà đã trở thành công cụ để Việt Nam duy trì không gian tự chủ trong một môi trường khu vực ngày càng phân cực. Bằng cách không tham gia liên minh quân sự, không cho nước ngoài đặt căn cứ, không liên minh với nước này để chống nước kia và không sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực, Việt Nam giữ được sự linh hoạt tuyệt đối để làm bạn với tất cả các bên, đồng thời có đủ tư cách để phê phán các hành vi bá quyền, cưỡng ép một cách khách quan nhất.
Mục tiêu thu hút kinh tế
Mục tiêu lớn thứ ba mang tính thực tiễn của Việt Nam là sử dụng vị thế an ninh để thu hút các nguồn lực kinh tế toàn cầu, thực hiện phương châm kinh tế đối ngoại gắn liền với an ninh quốc gia. Trong kỷ nguyên số và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, khái niệm an ninh đã mở rộng ra thành an ninh chuỗi cung ứng, an ninh năng lượng và an ninh công nghệ. Việt Nam đến với Diễn đàn Shangri-La không chỉ để bàn về xung đột mà để thuyết phục giới tài chính, các tập đoàn công nghệ đa quốc gia và các nhà hoạch định chính sách toàn cầu rằng Việt Nam là một bến đỗ an toàn cho đầu tư.
Để tối đa hóa mục tiêu kinh tế trên, Việt Nam đã thực hiện một bước đi đặc biệt, kết hợp song song tham dự Đối thoại Shangri-La lồng ghép chặt chẽ với chuyến thăm cấp Nhà nước tới Singapore của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Thể hiện cho tư duy ngoại giao hiệu quả, thực chất. Singapore không chỉ là nước chủ nhà của diễn đàn an ninh mà còn là trung tâm tài chính và công nghệ hàng đầu khu vực Đông Nam Á và thế giới. Singapore cũng là một trong những nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại Việt Nam. Thông qua các cuộc hội đàm cấp cao song phương bên lề diễn đàn, Việt Nam đặt mục tiêu nâng cấp mối quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện với Singapore, tập trung vào các lĩnh vực kinh tế xanh, kinh tế số và phát triển năng lượng tái tạo. Mô hình kết nối kinh tế – an ninh giữa Việt Nam và Singapore sẽ được xây dựng như một hình mẫu điển hình cho sự hợp tác bền vững, tự cường trong nội khối ASEAN, tạo sức hút lan tỏa đến các quốc gia khác trong khu vực.
Đánh giá
Nếu đặt Đối thoại Shangri-La 2026 trong dòng chảy dài hơn của chính sách đối ngoại Việt Nam, có thể thấy sự kiện này phản ánh một bước chuyển quan trọng về tư duy chiến lược và cách Việt Nam tự định vị vai trò của mình trong cấu trúc khu vực. Sự khác biệt ấy sẽ nổi bật hơn khi so sánh với bài phát biểu của nguyên Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tại Shangri-La năm 2013. Trong bối cảnh năm 2013, khi cạnh tranh Mỹ – Trung mới ở giai đoạn hình thành và ASEAN vẫn duy trì được vai trò trung tâm tương đối vững chắc, thông điệp chủ đạo của Việt Nam khi đó xoay quanh khái niệm “xây dựng lòng tin chiến lược”. Việt Nam nhấn mạnh nhu cầu tăng cường đối thoại, tránh sử dụng vũ lực và thúc đẩy lòng tin giữa các quốc gia nhằm hạn chế nguy cơ xung đột tại Biển Đông.
Tuy nhiên, đến Shangri-La 2026, thông điệp của Việt Nam đã mang màu sắc khác biệt. Nếu hơn mười năm trước, Việt Nam đang tìm cách hội nhập sâu hơn vào cấu trúc khu vực và tìm kiếm sự bảo đảm cho môi trường an ninh ổn định để phục vụ phát triển kinh tế, thì năm 2026 Việt Nam xuất hiện với tư thế của một quốc gia muốn chủ động tham gia định hình môi trường chiến lược khu vực. Khái niệm “Kỷ nguyên vươn mình” được lãnh đạo Việt Nam nhấn mạnh trong thời gian gần đây đang dần được chuyển hóa thành một thông điệp đối ngoại: Việt Nam một quốc gia từng trải qua chiến tranh, thấu hiểu khát vọng hòa bình, và giờ đây mong muốn trở thành một bên có khả năng đóng góp giải pháp cho các vấn đề an ninh khu vực.
Tuy nhiên, đằng sau sự tự tin ngày càng lớn ấy là những thách thức không nhỏ đối với chính sách đối ngoại Việt Nam hậu Shangri-La 2026. Thách thức lớn nhất nằm ở khả năng duy trì thế cân bằng đối với hai nước lớn Mỹ – Trung. Một mặt, Mỹ ngày càng xem Việt Nam như mắt xích quan trọng trong củng cố mạng lưới đối tác tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Mỹ không chỉ muốn thúc đẩy hợp tác kinh tế, mà còn mở rộng phối hợp về an ninh biển, công nghệ quốc phòng. Mặt khác, Trung Quốc vẫn là đối tác có mức độ đan xen lợi ích sâu rộng nhất với Việt Nam trên cả ba phương diện chính trị, kinh tế và an ninh. Điều này khiến mọi bước đi của Việt Nam trong các cuộc gặp song phương bên lề với quan chức Mỹ, Trung Quốc hay Nhật Bản, đều được theo dõi rất sát từ nhiều phía. Bài toán đối ngoại lớn của Việt Nam hiện nay nằm ở khả năng trung hòa giữa cơ hội và rủi ro, giữa nhu cầu mở rộng quan hệ chiến lược với yêu cầu bảo vệ tính độc lập, tự chủ.
Bên cạnh áp lực cân bằng nước lớn, một khó khăn khác đối với Việt Nam là làm thế nào chuyển hóa những cam kết và thông điệp tại diễn đàn thành năng lực thực tế. Trước mắt, việc khẳng định vai trò chủ động trong cấu trúc khu vực không thể chỉ dựa trên uy tín ngoại giao mà đòi hỏi phải được xây dựng bởi sức mạnh quốc gia thực chất. Điều này đồng nghĩa với việc Việt Nam cần xây dựng một nền kinh tế có mức độ tự chủ cao hơn, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, làm chủ các công nghệ chiến lược và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Về lâu dài, yêu cầu bảo vệ chủ quyền và lợi ích chiến lược tại Biển Đông cũng đặt ra sức ép phải hiện đại hóa toàn diện năng lực thực thi pháp luật trên biển, củng cố khả năng giám sát và kiểm soát không gian hàng hải. Đồng thời phát triển năng lực quốc phòng đủ linh hoạt và hiệu quả để thích ứng với môi trường an ninh ngày càng phức tạp.
Vị thế quốc gia gia tăng cũng đồng nghĩa với việc kỳ vọng quốc tế dành cho Việt Nam cũng tăng lên đáng kể. Một Việt Nam được nhìn nhận như nhân tố cân bằng chiến lược tại Đông Nam Á sẽ đồng thời phải đối mặt với áp lực lớn hơn trong việc duy trì ổn định, bảo vệ vai trò trung tâm của ASEAN và xử lý khéo léo quan hệ với các cường quốc. Trước nhiều khó khăn, thành công lớn nhất của chính sách đối ngoại Việt Nam sẽ nằm ở khả năng duy trì được không gian tự chủ chiến lược để vừa bảo vệ chủ quyền, vừa tiếp tục thúc đẩy phát triển quốc gia. Nhìn từ góc độ đó, Đối thoại Shangri-La 2026 không chỉ là một cột mốc ngoại giao mang tính biểu tượng, mà còn phản ánh quá trình chuyển đổi sâu sắc trong cách Việt Nam nhìn nhận vai trò của mình trong trật tự khu vực./.
Tác giả: Phạm Quang Hiền
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm từ Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
