Từ ngày 18-20/9/2026, cuộc bầu cử ở Duma Quốc gia Nga sẽ được tiến hành. Đây là sự kiện chính trị quan trọng ở Nga. Kết quả cuộc bầu cử những như các điều chỉnh lớn hậu bầu cử có thể sẽ có những tác động quan trọng tới tình hình nước Nga cũng như mối quan hệ của Nga với các nước trên thế giới trong đó có Việt Nam. Dự báo, phân bổ quyền lực của các lực lượng chính trị ở Nga sẽ ít có sự thay đổi trong cuộc bầu cử. Trong ngắn hạn, các nhân sự lãnh đạo chủ chốt ở Nga sẽ không thay đổi, sẽ có những điều chỉnh đối với nhóm nhân sự quản lý trong các lĩnh vực cụ thể, nhất là các lĩnh vực còn tồn tại một số hạn chế ở Nga. Với tình hình như vậy, quan hệ song phương Việt Nam – Nga cũng cần lưu ý tới một số vấn đề phát sinh mới.
Thực trạng nội bộ chính trị Nga hiện nay
Đặc điểm của nền chính trị và chiến dịch vận động bầu cử hiện nay
Hệ thống chính trị của Nga hiện nay có những đặc trưng hết sức riêng biệt. Người đứng đầu đất nước không đại diện cho bất kỳ đảng phái nào. Liên bang Nga đang có một nền chính trị không có đảng cầm quyền, dựa vào uy tín đặc biệt lớn của Tổng thống Putin. Thống kê cho thấy, hơn 73% người dân được khảo sát phản hồi tích cực, tin tưởng vào ông Putin. Trong khi đó, tỷ lệ ủng hộ đối với các chính đảng ở mức thấp hơn, cụ thể: Đảng Nước Nga Thống nhất 32,6%; Đảng Cộng sản Liên bang Nga 11,3%; Đảng Dân chủ Tự do Nga 9%; Đảng Nước Nga Công bằng 5,4% và Đảng những người mới là 11,5%[1]. Các con số đã thể hiện rõ vai trò biểu tượng của cá nhân ông Putin cũng như việc các đảng phái chưa tạo ra mức độ ảnh hưởng rộng khắp.
Đặc điểm này có tác động rất mạnh đến mối quan hệ giữa các đảng phái lớn trong hệ thống chính trị của Nga. Logic thấy được ở đây là khi mục tiêu giành quyền lực tối cao không còn, các đảng phái sẽ dần mất đi động lực tranh giành quyền lực, hoặc ít nhất là nhu cầu tranh giành sẽ giảm đi. Nhờ vậy, mối quan hệ giữa các đảng chính trị ở Nga trong thời kỳ cầm quyền của ông Putin ngày càng có xu hướng hòa dịu, ổn định hơn. Tất nhiên, sự cạnh tranh vẫn tiếp tục tồn tại trong hệ thống chính trị Nga.
Quan sát các hoạt động vận động bầu cử thời gian qua ở Nga cho thấy những điểm đáng chú ý như sau: (1) Các diễn ngôn vận động của các đảng chính trị tương đối ôn hòa; không sử dụng các ngôn từ mang tính chất bôi nhọ, triệt hạ các đối thủ chính trị. (2) Các đảng phái không hướng tới mục tiêu thay đổi con đường đi của đất nước – tức không đi ngược với định hướng của Tổng thống Putin. Thay vào đó, các chủ đề phổ biến tập trung vào việc làm thể nào để thực thi các chính sách đã có một cách tốt hơn.
Các biểu hiện vận động bầu cử cho thấy bức tranh chính trị Nga tương đối êm dịu. Vai trò của các chính đảng trong hệ thống chính trị gần như không thay đổi. Mối quan hệ giữa các đảng cũng không có những mâu thuẫn quá lớn. Và điều đặc biệt, dường như các đảng phái đều có chung một ý thức hệ – “ý thức hệ Putin”.
Tình hình các chính đảng chủ chốt
Trước khi cuộc bầu cử tháng 9 diễn ra, Ủy ban bầu cử trung ương (CEC) cho biết có 17 đảng chính trị trên tổng số 20 đảng được cấp phép hoạt động đủ điều kiện tham gia cuộc bầu cử quốc hội. Một số lượng đảng chính trị tương đối lớn. Nhưng trong số đó, gần như chỉ có 5 Đảng vẫn sẽ duy trì được tiếng nói nổi bật ở Hạ viện, gồm: Nước Nga Thống nhất, Đảng Cộng sản, Đảng Dân chủ Tự do (LDPR), Nước Nga Công bằng – Vì Sự thật và Nhân dân Mới. Các chính đảng này không cần chứng minh các điều kiện đủ để tham gia bầu cử như các đảng nhỏ khác.
Thứ nhất, Đảng Nước Nga Thống Nhất vẫn tiếp tục duy trì là đảng chính trị lớn nhất, có ảnh hưởng nhất ở Nga. Tỷ lệ ủng hộ Đảng trong xã hội hiện nay duy trì ở mức 27,7% (đứng đầu trong số các đảng chính trị ở Nga[2]). Lãnh đạo cao nhất của Đảng Nước Nga Thống nhất là ông Dmitry Medvedev – hiện giữ chức vụ Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Liên bang. Quyền lực chỉ đứng sau Tổng thống Putin. Ở Hạ viện, Đảng Nước Nga Thống nhất giữ phần lớn số ghế (324/450 ghế)[3], trở thành đảng chính trị có tiếng nói lớn nhất. Trong kỳ bầu cử sắp tới, Đảng Nước Nga Thống nhất đã đăng ký hơn 600 ứng cử viên đại diện cho Đảng tham gia tranh cử, trong đó có nhiều ứng viên đang giữ các chức vụ quan trọng trong bộ máy nhà nước, có ứng viên là Anh hùng Liên bang Nga, những người có vai trò trong Chiến dịch quân sự đặc biệt. Dự kiến, Đảng Nước Nga Thống nhất sẽ đạt được trên 300 ghế trong Hạ viện sau cuộc bầu cử. Đường lối của Đảng gần như không có sự thay đổi nào trong những năm qua kể cả trước và sau Chiến dịch quân sự đặc biệt.
Thứ hai, Đảng Cộng sản Nga từng là chính đảng lớn thứ hai (tính theo số ghế ở Hạ viện) ở Liên bang Nga. Chính Đảng này đang có một xu hướng điều chỉnh: thay vì nỗ lực truyền bá những chương trình nghị sự cánh tả kinh điển, họ dần chuyển sang những diễn ngôn hiện đại hơn, thích ứng với những điều chỉnh mới của phong trào cánh tả thế giới. Mục tiêu hướng tới của họ nhắm vào các chính sách lao động, vai trò điều tiết của nhà nước đối với nền kinh tế cũng như các chính sách xã hội khác, cố gắng hướng tới một mô hình nhà nước phúc lợi có cấu trúc chặt chẽ hơn. Tuy nhiên Đảng Cộng sản Nga cũng đang gặp những thách thức mới: (1) không ít đảng viên có xu hướng rời khỏi Đảng; (2) sự vươn lên của các đảng chính trị mới – tỷ lệ ủng hộ của người dân đã giảm đi 1 bậc; (3) các định hướng chính sách của Đảng chưa tỏ ra thích nghi với bối cảnh khu vực, quốc tế căng thẳng mà Nga đang phải ứng phó. Gần đây, vị thế số 2 của Đảng Cộng sản Nga đang bị cạnh tranh mạnh mẽ từ nhóm các đảng còn lại trong top 5[4].
Thứ ba, Đảng Dân chủ Tự do (LDPR) đang có những nỗ lực đổi mới sau khi cựu nghị sĩ Zhirinovsky qua đời – vị chính trị gia bỗng nhiên nổi tiếng toàn cầu vì những lời dự báo đặc biệt chính xác xoay quanh cuộc chiến giữa Mỹ, Israel với Iran vừa qua. LDPR trước đây bị ảnh hưởng bởi phong cách của các nhà lãnh đạo Đảng – điển hình như Zhirinovsky. Đó là những “phản biện” gay gắt và cường điệu hóa (đôi khi khiến cách hiểu của dư luận chuyển hướng, coi đó là sự chỉ trích nặng nề). Ngôn ngữ chính trị thường dùng của LDPR mang nặng tính cảm xúc, và nếu không có những nhà lãnh đạo có đủ trí tuệ, bản lĩnh, LDPR sẽ khó có thể duy trì sự ủng hộ của dư luận và từ chính những người lãnh đạo cao nhất của Liên bang. Không những vậy, phong cách cũ của LDPR dễ khiến mối quan hệ giữa họ và các đảng chính trị khác trở nên không tốt.
Thứ tư, Đảng Nước Nga Công bằng về cơ bản không có quá nhiều sự khác biệt trong đường lối đối nội với các chính Đảng khác. Họ vẫn tập trung vào việc thúc đẩy các chính sách xã hội mang tính bình đẳng cho người dân. Từ đó, các diễn ngôn phục vụ quá trình tranh cử của Đảng Nước Nga Công bằng tập trung vào các vấn đề nhỏ, đánh mạnh vào cảm giác bất công của một bộ phận người dân trong các vấn đề xã hội đơn lẻ. Ví dụ như vấn đề lương hưu, tình trạng giá cả leo thang, chính sách đối với các cựu chiến binh… Nhìn về mục tiêu của họ có thể thấy, Đảng Nước Nga Công bằng sẽ không tạo ra các mâu thuẫn lớn so với đường lối của các chính Đảng khác, mà chính là một sự bổ sung cần thiết cho nước Nga hiện nay.
Cuối cùng, Đảng Những người mới tập trung vào việc khuyến khích phát triển các sáng kiến mang tính cá nhân, đặc biệt về các lĩnh vực kinh tế, giáo dục, công nghệ kỹ thuật số. Các diễn ngôn vận động của Đảng này thường tránh các ngôn từ gay gắt, hướng tới các giá trị mới nhưng đảm bảo không xung đột với các giá trị vốn có của nước Nga.
Các đảng chính trị còn lại ở nước Nga không có nhiều vai trò đủ để tác động tới định hướng phát triển của đất nước, do đó, cuộc bầu cử sắp tới chủ yếu chỉ đem lại các trải nghiệm chính trị hạn chế đối với họ.
Mối quan hệ giữa các đảng chính trị
Điều đặc biệt đã nêu về đặc điểm nền chính trị Nga là việc Tổng thống Putin đã có những bước đi quan trọng trong việc làm giảm động lực tranh giành quyền lực của các Đảng, đặc biệt là từ khi ông trở thành một nhà lãnh đạo không đảng phái. Điều này có ý nghĩa rất quan trọng, tạo tiền đề cho việc định hình mối quan hệ lành mạnh giữa các chính đảng ở nước Nga. Về cơ bản, một biểu hiện dễ thấy của bức tranh chính trị Nga là vị trí của các Đảng chính trị quan trọng (nhóm top 5) gần như không thay đổi trong hơn hai thập kỷ qua, cũng gần như tương ứng với thời kỳ cầm quyền của ông Putin.
Mặc dù Đảng Nước Nga thống nhất (ER) không còn thực sự là một Đảng cầm quyền bởi người lãnh đạo đại diện chỉ là nhân vật quan trọng số hai của đất nước – sau ông Putin, tuy nhiên, ER vẫn là đảng chiếm số ghế nhiều nhất tại Duma Quốc gia Nga. Do vậy, trước hết, quan hệ của ER với các chính đảng khác là mối quan hệ giữa Đảng chiếm đa số ghế với các đảng thiểu số. Tiếng nói của ER có khả năng chi phối tới các vấn đề lớn được nêu tại Hạ viện. Tiếp đó, Đảng Nước Nga Thống nhất thông qua việc tiếp thu các tiếng nói, đóng góp phản biện của các chính đảng còn lại để tiếp tục thực hiện các thoả thuận, chia sẻ lợi ích cần thiết hướng tới việc đảm bảo vận hành định hướng của Putin theo hướng hiệu quả hơn.
Đến đây sẽ thấy một vấn đề, mặc dù ở dư luận trong và ngoài nước có thể xuất hiện cụm từ “đảng đối lập”, nhưng mối quan hệ giữa các Đảng phái ở Nga không “đối lập” theo cách hiểu “nhị nguyên” thông thường. Sự tồn tại của các chính đảng ở Nga được duy trì trong mối quan hệ phản biện lẫn nhau: đấu tranh/cạnh tranh nhưng không loại trừ lẫn nhau. Vị trí chủ yếu của Đảng Nước Nga Thống nhất gần như được bảo toàn một cách ổn định, và nhóm các Đảng thứ yếu còn lại nỗ lực thích nghi với điều đó. Vị trí của Đảng Nước Nga Thống nhất cũng đã có những bước tiến trong thời gian gần đây, bằng chứng là việc Tổng thống Putin tham dự trực tiếp Đại hội của Đảng này mặc dù bản thân ông không đảng phái. Pavel Danilin, Phó giáo sư tại Đại học Tài chính trực thuộc Chính phủ Liên bang Nga đã ghi lại lời phát biểu của ông Putin rằng: Ông ấy coi đảng Nước Nga Thống nhất là xương sống của nhà nước, là nền tảng và chỗ dựa cho các chính sách mà tổng thống và chính phủ theo đuổi”[5]. Hơn nữa, các thành viên của ER giữ cương vị chủ chốt trong bộ máy nhà nước Liên bang cũng chiếm số lượng đông đảo. Ngay trong cuộc bầu cử dự kiến sắp tới, 5 ứng viên chủ chốt của ER cũng đã được xác định gồm: Ngoại trưởng Sergey Lavrov, Thị trưởng Moscow Sergey Sobyanin, lãnh đạo Yunarmiya Vladislav Golovin, người phụ trách về quyền trẻ em Maria Lvova-Belova và phóng viên chiến trường Yevgeny Poddubny.
Các chính đảng có thể có những cách tiếp cận khác nhau về các vấn đề đối nội, nhưng đều trung thành với các quyết định của Tổng thống, các đảng chỉ tập trung thảo luận về các phương cách để làm sao thực thi những quyết định đó một cách phù hợp. Đối với các vấn đề đối ngoại, các tranh luận gay gắt không xuất hiện quá nhiều.
Tác động từ tình hình nội bộ chính trị Nga
Tình hình các đảng phái và mối quan hệ giữa họ tạo ra nhiều thuận lợi đối với định hướng chiến lược của Tổng thống.
Trước hết, việc đưa ra các quyết sách lớn của Tổng thống Putin sẽ rất nhanh chóng, không gặp bất cứ trở ngại nào để có thể được thực thi. Gần như không có tiếng nói phản đối ở Hạ viện khi các chính đảng đều tỏ quan điểm trung thành. Trong bối cảnh căng thẳng chiến lược Đông – Tây và nhu cầu hướng Đông, tiến Nam mạnh mẽ của Nga hiện nay, ông Putin đang có một môi trường chính trị trong nước thuận lợi để các điều chỉnh đối ngoại được vận hành ổn định, lâu dài.
Thứ hai, 5 chính đảng quan trọng và có tiếng nói ở Hạ viện mà đặc biệt là Đảng Nước Nga Thống nhất đã tạo ra một vùng đệm an toàn cho quyền lực của Tổng thống. Hệ thống chính trị hiện tại của Nga, mặc dù đa đảng, nhưng gần như không thể xuất hiện các đối thủ chính trị đủ lớn để có thể gây ảnh hưởng tới bộ máy vận hành của Tổng thống Putin.
Thứ ba, chính sự phản biện lẫn nhau giữa các chính đảng đang giúp cho các chính sách đối nội của Nga thực sự có được sự chia sẻ của trí tuệ tập thể. Mô hình này giúp cho tình hình kinh tế – xã hội Nga mặc dù đang ở trong giai đoạn thích ứng đầy rủi ro vẫn có thể được ổn định, từng bước vượt qua các thách thức hiện tại.
Thứ tư, hiện tại Tổng thống Putin là người không đảng phái, ông sẽ không phải quá bận tâm về quy trình vận động bầu cử. Điều này giúp ông tập trung nhiều hơn trong việc điều hành các chiến lược lớn của nước Nga. Hơn nữa, quyền lực được đảm bảo của ông Putin sẽ khiến truyền thông phương Tây khó có thể dùng câu chuyện cạnh tranh quyền lực để bôi nhọ hệ thống chính trị của Nga, hạn chế được tác động của mặt trận chiến tranh nhận thức.
Tuy nhiên, không có mô hình nào hoàn toàn hoàn hảo, mô hình chính trị nội bộ hiện tại của Nga cũng tạo ra những hạn chế nhất định.
Một, mô hình “đối lập chỉ mang tính hình thức” và các cuộc bầu cử phần lớn chỉ là để xác nhận, sự phản biện lẫn nhau của các lực lượng chính trị của nhóm đảng then chốt cũng không thể giải quyết được hoàn toàn những bất mãn mang tính hiện tượng trong xã hội. Thực tế đã xuất hiện các phản ứng riêng lẻ trong xã hội Nga thời gian qua. Tất nhiên, sức ảnh hưởng của các hiện tượng này đối với bộ máy của ông Putin là không đáng kể, nhưng chúng lại trở thành nguồn “nguyên liệu” cho truyền thông phương Tây khai thác.
Hai, nguy cơ mất ổn định hậu Putin: Mô hình này được đánh giá là khó tồn tại lâu dài nếu không có nhà lãnh đạo trung tâm đủ uy tín và tầm vóc như ông Putin. Không phải ai cũng có thể có được sự ủng hộ của nhân dân Nga trong suốt hơn hai thập kỷ, và kể cả khi có sự ủng hộ của người dân, làm thế nào để hầu hết các đảng chính trị đều trung thành cũng là một bài toán khó. Bản thân ứng viên hàng đầu là ông Dmitry Medvedev – người đã từng giữ cương vị Tổng thống thay cho ông Putin giai đoạn 2008-2012 cũng để lại những đánh giá không thống nhất trong dư luận.
Ba, xu hướng rời khỏi các đảng chính trị, trở thành các chính trị gia độc lập đang xuất hiện nhiều hơn trong chính trường Nga. Điều này có thể là một vấn đề đối với nước Nga khi số nhà lãnh đạo này thiếu sợi dây gắn kết với các lực lượng chính trị trong nước, làm suy giảm lòng tin từ cử tri và khiến họ khó có thể đại hiện cho lợi ích của toàn nhân dân Nga.
Bốn, sự chia sẻ vai trò của các đảng phái trong nội bộ Nga cũng tạo ra vấn đề đối với kênh ngoại giao Đảng. Chẳng hạn với các quốc gia thân thiện theo mô hình một Đảng cầm quyền, quan hệ kênh Đảng giữa Nga và các quốc gia này sẽ khó có thể tạo ra những kết quả có trọng lượng đủ lớn nhằm thúc đẩy quan hệ song phương.
Công tác sắp xếp bộ máy lãnh đạo của Tổng thống Putin trước thềm cuộc bầu cử Duma Quốc gia Nga sắp tới
Một số nhận định về kết quả cuộc bầu cử Duma Quốc gia Nga sắp tới
Với những đặc điểm về mối quan hệ giữa các đảng chính trị ở Nga và những vấn đề từ bộ máy quyền lực vận hành xung quanh Tổng thống Putin đã nêu ở trên, có thể đưa ra một số dự báo về kết quả bầu cử Duma Quốc gia Nga như sau:
(1) Nhóm các đảng chính trị giữ vai trò then chốt tại Hạ viện sẽ ít có sự thay đổi. Trong đó, Đảng Nước Nga Thống nhất vẫn là Đảng chính trị quan trọng nhất, chiếm số ghế đông đảo nhất Hạ viện. Dự báo về con số hơn 300 ghế là rất có cơ sở, so với các nhiệm kỳ trước đây cũng tương đối ổn định.
(2) Sẽ có những thay đổi về số lượng ghế ở 4 đảng còn lại, trong đó, nhiều khả năng tập trung ở Đảng Cộng sản Nga và Đảng những người mới. Xu hướng được nhận định: tăng lượng ghế đối với Đảng những người mới và giảm lượng ghế của Đảng Cộng sản. Tất nhiên, sự thay đổi ở đây là không đáng kể.
(3) Nhóm các đảng then chốt, các đảng chính trị nhỏ sẽ khó có cơ hội có ghế ở Hạ viện. Đến nay, chưa xuất hiện liên minh liên kết giữa các đảng phái nhỏ và trên thực tế, với những vấn đề đã nêu, các đảng nhỏ này không có động lực để làm điều đó.
Nhìn chung, diễn biến cuộc bầu cử lần này sẽ không có những bất ngờ lớn.
Khả năng điều chỉnh các vị trí nhân sự quan trọng trong bộ máy lãnh đạo
6 năm trước, bộ máy nhà nước Nga đã có một sự thay đổi lớn, khi gần như toàn bộ chính phủ của Thủ tướng Medvedev từ chức để mở đường cho một chính phủ mới. Khi đó, nhiều vị trí lãnh đạo đã có sự thay đổi tương đối bất ngờ, ví dụ như sự thay đổi ở vị trí Thủ tướng và lần lượt tới các bị trí Bộ trưởng sau đó. Khi chiến dịch quân sự đặc biệt được tiến hành năm 2022, các thay đổi về mặt nhân sự chính phủ bắt đầu từ năm 2020 đã cho thấy logic của nó. Nga đã chủ động chuẩn bị cho những chuyển biến mới ngay từ việc điều chỉnh ở các vị trí nhân sự cấp cao.
Ở thời điểm hiện tại, nước Nga liệu có thể có những điều chỉnh quan trọng mới vào cuối năm 2026 hay không? Điều đó còn tuỳ thuộc vào khả năng xảy ra những thay đổi mới về bối cảnh trong nước và quốc tế trong những năm tiếp theo.
Thứ nhất, tình hình căng thẳng với phương Tây sẽ khó có thể thay đổi trong tương lai gần. Các lệnh trừng phạt và môi trường quan hệ Đông – Tây vẫn sẽ tiếp tục tồn tại trong những năm tới. Điều đó sẽ khiến vị trí thủ tướng không có nhiều động lực để cần thay đổi, những chuyên gia có năng lực và kinh nghiệm ứng phó với các lệnh trừng phạt như ông Mishustin rất cần thiết với chính phủ Nga.
Thứ hai, chiến dịch quân sự đặc biệt được dự báo vẫn sẽ tiếp diễn trong thời gian tới, thậm chí sẽ còn dai dẳng trong suốt một thập niên tới. Các điều chỉnh lớn về chiến lược quân sự sẽ chỉ xuất hiện khi các bên vượt qua giới hạn đỏ, ví dụ: khả năng sử dụng vũ khí huỷ diệt lớn, huỷ diệt hàng loạt, xuất hiện các lực lượng chính thức của quốc gia thứ ba, hay năng lực phòng thủ bộc lộ những điểm yếu chết người mới… Trong số các kịch bản vừa nêu, khả năng bộc lộ những sai sót trong phòng thủ dễ xảy ra hơn, hệ luỵ của nó sẽ là thay đổi các vị trí nhân sự ở các tỉnh nhạy cảm với chiến sự cũng như trong các lực lượng vũ trang xảy ra sai sót. Đối với cả kịch bản còn lại, ít có khả năng xảy ra hơn và khi không có diễn biến bất thường, động lực cải tổ bộ máy điều hành nhà nước cũng không lớn. Do đó, trước mắt, sẽ chưa có nhiều thay đổi nhân sự then chốt. Lý do hợp lý nhất nếu có sự thay đổi đó là một số nhân sự quá tuổi được về hưu theo kế hoạch.
Thứ ba, chiến lược đối ngoại hướng Đông, hạn Tây, tiến Nam, trấn Bắc cơ bản đã ổn định. Khu vực thiếu ổn định nhất hiện nay nằm ở trung Á và Trung Cận Đông, các vị trí nhân sự cấp cao phụ trách khu vực này có thể có những điều chỉnh nhất định.
Thứ tư, các chính sách về dân số chưa phát huy được nhiều hiệu quả, tỷ lệ gia tăng tự nhiên vẫn chưa có những chuyển biến tích cực. Việc tăng dân số đang phụ thuộc vào các biện pháp khuyến khích nhập cư thay vì gia tăng từ chính nguồn dân số trong nước. Hệ quả tất yếu sẽ dẫn tới những điều chỉnh về nhân sự cấp cao có liên quan đến trách nhiệm quản lý trong lĩnh vực này.
Như vậy, từ cuối năm 2026, nhiều khả năng sẽ có những điều chỉnh nhất định trong bộ máy nhà nước Nga nhưng chủ yếu ở cấp Bộ trong những lĩnh vực không quá nhạy cảm. Trong khi đó, ở các lĩnh vực trọng yếu như quốc phòng, an ninh, kinh tế sẽ ít có những điều chỉnh mang tính bước ngoặt hơn. Ở cấp độ lãnh đạo cấp cao nhất, các dự báo đang cho thấy khả năng ổn định của nhà nước Liên bang Nga, ít khả năng có những điều chỉnh bất ngờ trong thời gian tới.
Những nhân vật tiềm năng có thể kế nhiệm ông Putin
Hiện nay, ông Putin đã chuẩn bị bước sang tuổi 74, ông đã có hơn 22 năm giữ cương vị lãnh đạo cao nhất của Liên bang Nga. Qua thăm dò ý kiến chuyên gia (chủ yếu ở phương Tây), phần lớn nhận định ông Putin sẽ tiếp tục nắm quyền cho đến khi sức khỏe của ông không còn có thể đảm bảo.
Mặc dù vậy, các phương án kế nhiệm chắc chắn vẫn sẽ được chuẩn bị trước. Bản thân ông Putin cũng đã từng chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn với nhà báo Pavel Zarubin rằng ông vẫn thường xuyên xem xét những người kế nhiệm tiềm năng và đã có một danh sách các ứng cử viên. Tất nhiên, không có cái tên nào trong danh sách này được tiết lộ.
Đến nay, có thể dự đoán một số nhân vật tiềm năng cho việc kế nhiệm ông Putin gồm:
Dmitry Medvedev
Ông Medvedev chắc chắn sẽ là một ứng viên hàng đầu, không chỉ bởi quá khứ từng thay ông Putin giữ cương vị Tổng thống Liên bang Nga nhiệm kỳ 2008-2012 mà còn bề dày kinh nghiệm quản lý cũng như quan điểm đã thay đổi từ ôn hòa, thực dụng chuyển sang cứng rắn với phương Tây của ông. Trong bối cảnh quan hệ Nga – phương Tây căng thẳng, một nhà lãnh đạo cứng rắn như Medvedev là một lựa chọn rất có cơ sở.
Dmitry Medvedev là người gốc Leningrad và từng là giáo sư luật, giữ nhiều cương vị quan trọng trong bộ máy nhà nước Liên bang. Ông cũng từng có thời gian là chủ tịch ban giám đốc của tập đoàn nhà nước Gazprom. Do vậy, kinh nghiệm quản lý kinh tế cũng như kinh nghiệm chính trị của Dmitry Medvedev là rất phong phú. Trong suốt một thời gian dài, ông và Putin được thế giới gọi là “bộ đôi quyền lực của nước Nga”, ông song hành cùng Tổng thống Putin từ rất lâu, hơn bất cứ các ứng viên nào khác sẽ được nhắc đến trong bản danh sách này. Kinh nghiệm và quan điểm của Medvedev về các vấn đề lớn đối với nước Nga hiện nay thuận theo xu hướng chiến lược chung của điện Kremlin.
Hiện tại, ông Medvedev giữ chức vụ Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga, ông có lập trường cứng rắn đối với Chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine. “Cuộc xung đột này sẽ kéo dài rất lâu. Có lẽ hàng thập kỷ “, đó là quan điểm của ông khi trao đổi với các hãng thông tấn Nga năm 2025. Ông cũng đe dọa sẽ tấn công hạt nhân phủ đầu nếu Ukraine cố gắng sở hữu kho vũ khí hạt nhân riêng. Đối với phương Tây, ông Medvedev có quan điểm không nhượng bộ, thường xuyên có những chỉ trích châm biếm đối với giới lãnh đạo phương Tây.
Tuy nhiên, mối quan hệ căng thẳng Nga – phương Tây không phải là bất biến. Trong tương lai, việc xử lý mối quan hệ này như thế nào vẫn đang được Tổng thống Putin tiếp tục điều hành, trong trường hợp cần hòa dịu, linh hoạt, lựa chọn một nhân vật cứng rắn như Medvedev có thể không còn là ưu tiên hàng đầu.
Cuối cùng, một lý do khác cần đặc biệt quan tâm, như đã nêu trong bài viết, nền chính trị Nga có xu hướng duy trì nền chính trị không có đảng cầm quyền. Mặc dù hiện tại, ông Medvedev là người đứng đầu Đảng Nước Nga thống nhất. Nhưng trong danh sách hơn 600 ứng cử viên tham gia bầu cử của Đảng không có tên ông[6]. Do đó, trong tương lai, có cơ sở để dự đoán, ông Dmitry Medvedev sẽ rời Đảng, chuẩn bị cho việc kế nhiệm Putin và duy trì đặc trưng “nền chính trị không có đảng cầm quyền”.
Mikhail Mishustin
Năm 2020, khi phương Tây đồn đoán về khả năng tái nhiệm của ông Medvedev với chiếc ghế Thủ tướng thì bất ngờ ông Medvedev từ chức. Ông Putin đã đề nghị ông Medvedev giữ chức vụ Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Liên bang, sau đó cũng chính ông Putin giới thiệu Mikhail Mishustin giữ chức vụ Thủ tướng. Ở thời điểm đó, ông Mishustin là một nhân tố khá mới mẻ đối với thế giới.
Mishustin là một tiến sĩ khoa học kinh tế, sinh ra ở thành phố Lobnya, xuất thân của ông hoàn toàn cơ bản, không phải người có gia thế lớn, phát triển hoàn toàn dựa trên năng lực của bản thân. Là một nhà kinh tế học, Mishustin từng giữ cương vị đứng đầu Cơ quan thuế vụ Liên bang trong mười năm trước khi được bổ nhiệm làm thủ tướng vào năm 2020. Ông Mishustin ít khi bình luận về Chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine và các vấn đề đối ngoại nhạy cảm khác, gần như chủ yếu tập trung vào việc quản lý kinh tế, xử lý các vấn đề then chốt như: giảm thiểu tác động của các lệnh trừng phạt của phương Tây áp đặt lên Nga kể từ khi chiến dịch quân sự đặc biệt bắt đầu vào tháng 2 năm 2022.
Quan điểm về các vấn đề khác của ông khá mơ hồ và chính điều này có thể tạo ra rắc rối đối với phương Tây. Nếu kế nhiệm ông Putin, Mishustin sẽ là một đối thủ cực kỳ khó đoán định đối với thế giới phương Tây. Đó cũng là một lợi thế quan trọng trong việc lựa chọn người lãnh đạo nước Nga thời hậu Putin.
Sergei Sobyanin
Thị trưởng Moscow Sergei Sobyanin là một trong những người kế nhiệm tiềm năng sau hai nhân vật đã nêu (Dmitry Medvedev và Mikhail Mishustin). Ông Sobyanin sinh ra tại vùng Tyumen của Nga, 66 tuổi – độ tuổi còn tiềm năng, chưa quá già. Ông cũng đã có sự nghiệp chính trị hơn 40 năm ở nhiều cấp, từng giữ chức vụ Thống đốc vùng rồi làm Chánh văn phòng Điện Kremlin (2005-2008) trước khi giữ cương vị Phó Thủ tướng (2008-2010). Ông cũng là đảng viên của Đảng Nước Nga thống nhất.
Ông được cho là người trung thành với định hướng của Tổng thống Putin, sẵn sàng tuân theo mọi chỉ thị về đối nội của ông Putin. Và cũng tương tự như ông Mishustin, Sobyanin tương đối thận trọng với những vấn đề phức tạp trong đối ngoại, ông thường giữ im lặng về các vấn đề nhạy cảm này.
Về chuyên môn, ông Sobyanin có lộ trình học tập tương đối phức tạp và được biết tới nhiều hơn về ngành Luật. Ông từng được giải thưởng “Luật sư của năm” năm 2023. Về năng lực quản lý nhà nước, khả năng của ông trong thời gian quản lý Moscow là rất đáng nể: từ đại dịch Covid cho tới quản trị thủ đô trong bối cảnh tác động phức tạp từ cuộc xung đột với Ukraine.
Sergey Kiriyenko
Có một truyền thống tồn tại trong bộ máy lãnh đạo nước Nga, đó là việc các nhà lãnh đạo của các tập đoàn kinh tế trọng điểm của nhà nước thường xuyên góp mặt trong đội ngũ lãnh đạo cấp cao nhất của Liên bang, cụ thể là các nhà lãnh đạo từng đứng đầu các tập đoàn như Gazprom, Rosneft, Rosatom… Điều này tạo ra một lợi thế nhất định đối với Kiriyenko khi ông đang là nhà lãnh đạo của siêu tập đoàn Rosatom. Một là, so với các nhà lãnh đạo của các tập đoàn nhà nước hiện nay, kinh nghiệm chính trị trong bộ máy nhà nước của Kiriyenko là phong phú nhất. Hai là, tập đoàn năng lượng nguyên tử quốc gia đang có tầm ảnh hưởng quốc tế đặc biệt lớn trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân. Thông qua đó, ông Kiriyenko có kinh nghiệm đặc biệt sâu sắc trong cách tiếp cận quốc tế.
Không những vậy, Kiriyenko cũng đang giữ vai trò là phó chánh văn phòng thứ nhất của văn phòng Tổng thống và có khá nhiều mối cơ duyên trong quá trình công tác với ông Putin. Sinh năm 1962, không phải quá trẻ, nhưng thời gian để tiếp tục phát triển trong hệ thống chính trị Nga vẫn còn. Năm 1998, Tổng thống Nga khi đó là Boris Yeltsin đã bổ nhiệm Kiriyenko làm Thủ tướng trẻ nhất nước Nga – khi mới 36 tuổi. Mặc dù thời gian giữ chức khá ngắn ngủi, nhưng Kiriyenko đã có được những trải nghiệm quyền lực cần thiết và cần lưu ý rằng, trong thời gian giữ chức Thủ tướng, chính Kiriyenko đã bổ nhiệm Putin trở thành người đứng đầu FSB (cơ quan kế tục nhiệm vụ từ KGB). Các mối liên hệ về công tác giữa nhà lãnh đạo Rosatom và Tổng thống Putin là một yếu tố đáng để tâm.
Alexey Dyumin
Một nhân tố tiếp theo, trẻ hơn rất nhiều so với các ứng viên trước đó – ông Dyumin, 54 tuổi, bắt đầu sự nghiệp vào những năm 1990 với vai trò vệ sĩ của Putin trước khi nắm giữ nhiều vị trí khác nhau trong bộ máy nhà nước Nga, có thể liệt kê như: Thống đốc tỉnh Tula, Thư ký Hội đồng Nhà nước Liên bang Nga, Trợ lý Tổng thống Nga, Thứ trưởng Quốc phòng Liên bang Nga, thành viên Hội đồng An ninh Nga, Anh hùng Liên bang Nga, Thượng tướng, Tiến sĩ khoa học chính trị.
Ông Dyumin đóng vai trò quan trọng trong sự kiện đưa Tổng thống Ukraine thân Nga Viktor Yanukovych ra khỏi đất nước năm 2014, và sau đó chỉ huy lực lượng đặc nhiệm trong chiến dịch sáp nhập Crimea thành công. Từng giữ chức thứ trưởng quốc phòng dưới thời Sergei Shoigu, ông Dyumin được đồn đoán rộng rãi sẽ kế nhiệm người tiền nhiệm của mình, mặc dù cuối cùng ông không được bổ nhiệm. Sự thăng tiến của ông Dyumin là một ví dụ điển hình cho cách Putin vận hành, xác định các đồng minh và sau đó chuyển họ từ vị trí lãnh đạo này sang vị trí lãnh đạo khác trong bộ máy nhà nước Nga rộng lớn. Với cách thức như vậy, báo giới phương Tây cũng biến ông trở thành một trong những ứng cử viên hàng đầu để kế nhiệm Putin nhờ mối quan hệ thân thiết lâu năm với nhà lãnh đạo Nga và kinh nghiệm chuyên môn đa dạng của ông. Một ví dụ điển hình cho mối quan hệ thân thiết này là Câu lạc bộ khúc côn cầu đêm do Tổng thống Putin sáng lập và hiện tại Alexey Dyumin đã tiếp quản và điều hành Câu lạc bộ này.
Denis Manturov
Ông Denis Manturov, sinh năm 1969, là Tiến sỹ kinh tế tốt nghiệp từ Đại học quốc gia Moscow, hiện giữ chức Phó Thủ tướng thứ nhất của Nga. Ông đã giữ chức Bộ trưởng Bộ Công Thương từ năm 2012 cho đến năm 2024, việc được bổ nhiệm thêm vị trí Phó Thủ tướng từ năm 2022 khi vẫn đang kiêm nhiệm Bộ trưởng trong bối cảnh Chiến dịch quân sự đặc biệt đã cho thấy tầm ảnh hưởng của ông gia tăng.
Ở cương vị cấp phó của Thủ tướng, ông Manturov đã thể hiện được tầm quan trọng của mình trong việc hỗ trợ Thủ tướng Mishustin ứng phó với các lệnh trừng phạt của phương Tây, chính Thủ tướng Nga cũng đã nhận định phó tướng của mình là một người chuyên nghiệp, dày dặn kinh nghiệm. Về quan điểm lãnh đạo, ông Manturov chủ trương ưu tiên phát triển công nghệ, đảm bảo chủ quyền về công nghệ[7]. Điều này đặc biệt phù hợp với nước Nga trong bối cảnh hiện nay.
Điều đáng chú ý, mặc dù là một chuyên gia về kinh tế, nhưng ông Denis Manturov đã từng được phân công phụ trách về quốc phòng và công nghiệp vũ trụ. Điều này có phần tương đồng với trường hợp của nhà kinh tế học Andrei Belousov (Bộ trưởng Quốc phòng) trong xu thế chung của Nga là sử dụng các chuyên gia kinh tế điều hành quân đội. Ở vị trí này, ông Denis Manturov có được sự ủng hộ lớn từ các lực lượng chính trị trong quân đội.
Một điểm cộng khác đối với ông Manturov là về tuổi tác, vị Phó Thủ tướng Nga hiện mới chỉ 57 tuổi, ông có thể phát triển sự nghiệp chính trị của bản thân thêm một thập kỷ tới.
Sergei Shoigu
Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Shoigu là một nhân tố không mới, ít có khả năng hơn do tuổi tác (hiện ông đã 71 tuổi). Tuy nhiên, ông vẫn nên được đưa vào trong danh sách sác phương án có thể kế nhiệm bởi kinh nghiệm phong phú về lĩnh vực quốc phòng, an ninh của mình. Ông hiện đang giữ cương vị Thư ký Hội đồng An ninh Liên bang – vị trí đứng sau Tổng thống Putin và Phó Chủ tịch Hội đồng Medvedev.
Vị thế chính trị của ông Shoigu tương đối lớn khi là một trong những người có vai trò hàng đầu trong việc thành lập Đảng Nước Nga thống nhất. Ông giữ cương vị lãnh đạo Bộ Quốc phòng, lãnh đạo quân đội Nga tham gia các chiến dịch quân sự tại Syria và giai đoạn đầu của Chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine. Sự am hiểu về nước Nga trong cuộc đối đầu lớn với phương Tây trên lĩnh vực quốc phòng của ông là điều không cần bàn cãi. Việc ông rời Bộ Quốc phòng để đảm nhiệm vai trò Thư ký Hội đồng An ninh Liên bang là một bước tiến cao hơn trong vai trò quản lý chiến lược an ninh quốc gia.
Ông Sergei Shoigu là một người điềm tĩnh, thậm chí chính ông Putin từng đánh giá ông điềm tĩnh hơn so với Ngoại trưởng Sergei Lavrov. Đó là một phong thái cần thiết đối với một nhà lãnh đạo nước Nga trong tương lai. Quan điểm của ông Shoigu rất rõ ràng, chính các chính sách thù địch của phương Tây là căn nguyên cho căng thẳng trong mối quan hệ Nga – Phương Tây. Đồng thời, ông đánh giá quan hệ với Trung Quốc là ưu tiên hàng đầu của nước Nga hiện nay.
Các lựa chọn khác
Ngoài những cái tên đã được đề cập, báo giới quốc tế cũng đã từng nhắc tới những ứng viên tiềm năng khác. Một trong số đó là Nikolai Patrushev – hiện là trợ lý Tổng thống, ông cũng từng giữ chức Thư ký Hội đồng An ninh. Tuy nhiên, cho đến thời điểm hiện tại, khả năng giữ Nikolai Patrushev trong danh sách những người có thể kế nhiệm là điều không thể. Ông ấy đã quá lớn tuổi (75 tuổi). Thậm chí, báo giới phương Tây còn đề cập đến khả năng phát triển của con trai ông – Dmitry Patrushev (49 tuổi) – Phó Thủ tướng phụ trách nông nghiệp và tài nguyên nhiều hơn là đặt cược vào Nikolai Patrushev.
Tiếp theo, Andrei Belousov – Bộ trưởng Bộ Quốc phòng từ tháng 5 năm 2024 đang nổi lên như một ứng viên mới. Là một nhà kinh tế học được đào tạo bài bản, Belousov, 67 tuổi, từng giữ chức Phó Thủ tướng thứ nhất từ năm 2021 cho đến khi được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Quốc phòng. Belousov, một nhân vật có được lòng tin của Putin, có khả năng sẽ tiếp tục phần lớn các chính sách của Putin cả trong nước và quốc tế. Điều đáng chú ý ở Belousov là kinh nghiệm về kinh tế phong phú, hiện là người lãnh đạo Bộ Quốc phòng, điều đó sẽ càng khiến năng lực lãnh đạo toàn diện của ông trở nên đa dạng, sắc sảo hơn. Tuy nhiên, độ tuổi đang dần chạm ngưỡng 70 của ông Belousov sẽ là một rào cản không nhỏ.
Ở thế hệ lãnh đạo trẻ hiện nay đang nổi nên một nhân vật thuộc thế hệ 8x, Bộ trưởng Bộ Công nghiệp và Thương mại Anton Alikhanov. Ông Alikhanov năm nay vừa tròn 40 tuổi, ông được bổ nhiệm vào chức vụ Bộ trưởng khi chỉ 38 tuổi. Ông có trình độ chuyên môn về kinh tế và luật, học vị Tiến sĩ, đã kinh qua các chức vụ lãnh đạo cấp tỉnh. Alikhanov có những mối quan hệ sâu sắc với giới kinh tế và các lãnh đạo chính trị thông qua người cha. Đây có thể là một nhân tố mới cho giới tinh hoa Nga trong tương lai.
Ngoài những ứng viên nêu trên, phương Tây thậm chí không ngần ngại liệt kê thêm các ứng viên đối lập có tiềm năng, họ vẫn đặt niềm tin vào một viễn cảnh nước Nga có thể sụp đổ. Tất nhiên, với bộ máy được tổ chức chặt chẽ, có sự chọn lọc kỹ càng như hiện nay, việc sụp đổ cả hệ thống là điều rất khó có thể xảy ra. Cơ hội cho sự thay đổi theo ý muốn của phương Tây là điều gần như không tưởng.
Cuối cùng, cũng không thể loại trừ khả năng, ông Putin đang giữ người kế nhiệm của mình ở một vị trí ít phô trương, tránh sự tiếp cận của thế giới. Điều này cũng có phần giống như chính bản thân ông Putin ở thời điểm cuối thế kỷ XX. Khi xuất hiện trên chính trường Nga, Putin là một người tương đối mới mẻ đối với cả hệ thống chính trị của nước Nga khi đó. Lịch sử hoàn toàn có thể được tái hiện ở một chính trị gia hoàn toàn mới.
Dự báo các bước triển khai chính sách của Nga
Chính sách đối nội
Các vấn đề đối nội tạo ra sự tranh luận và cũng là chủ đề vận động bầu cử chủ yếu trong thời gian qua chính là những vấn đề trọng tâm mà Nga sẽ phải tăng cường sự quan tâm. Cụ thể:
Một là, tình hình chính trị nội bộ sau bầu cử sẽ không có những thay đổi lớn. Nền chính trị phi đảng phái lãnh đạo vẫn duy trì. Điều đó có nghĩa rằng, các chính sách đối nội trước và sau bầu cử cũng sẽ không có quá nhiều sự khác biệt. Hệ quả của nó là một môi trường chính trị trong nước cơ bản ổn định, việc triển khai các chính sách hầu như chỉ có sự thay đổi về lượng, chưa thể có sự thay đổi về chất trong tương lai gần.
Hai là, chính sách dân số sẽ tiếp tục có những điều chỉnh quan trọng. Như Thủ tướng Mishustin đã khẳng định: “Nhiệm vụ đầu tiên và quan trọng nhất là bảo tồn và gia tăng dân số”[8]. Việc quá phụ thuộc vào chính sách nhập cư mà chưa chú trọng đủ nhiều đối với chính sách khuyến khích gia tăng dân số tự nhiên cần phải thay đổi. Các nhân tố mới trong lĩnh vực này sẽ xuất hiện, Nga tiếp tục có những chính sách khuyến khích nhập cư, nới lỏng thị thực đối với nhiều nước, đặc biệt là với thế giới phi phương Tây, mở ra nhiều cơ hội và ràng buộc lợi ích để thu hút và giữ chân dân nhập cư. Đồng thời, các bước tiến về công nghệ, và các biện pháp tổng hợp: chế độ lao động, chính sách phúc lợi, tiền lương… sẽ được tăng cường trong nỗ lực cải thiện chỉ số gia tăng dân số tự nhiên. Xu hướng chính sách là vậy, nhưng mức độ hiệu quả là điều khó đánh giá ở thời điểm này.
Ba là, nếu chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine ổn định và không xuất hiện các điểm nóng xung đột mới có ảnh hưởng trực tiếp đến Nga, các chính sách kinh tế của Nga sẽ được vận hành ngày một hiệu quả hơn trong những năm tới. Hiện tại, ông Mishustin từng khẳng định ưu tiên tăng trưởng kinh tế không thấp hơn trung bình toàn cầu[9]. Kéo theo đó, các vấn đề liên quan sẽ bao gồm: tăng năng suất lao động, tập trung phát triển các ngành sản xuất công nghệ cao, tạo dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, minh bạch; kiềm chế lạm phát; thúc đẩy nền kinh tế kỹ thuật số, tương thích với các thị trường mới…việc mở rộng đối ngoại về phía Đông và phía Nam sẽ dần gặt hái nhiều kết quả mới, tạo ra bối cảnh thuận lợi hơn cho việc triển khai các chính sách kinh tế – xã hội trong nước.
Bốn là, Nga sẽ tiếp tục tăng cường các biện pháp kiểm soát xã hội như: kiểm soát quyền tiếp cận các kênh thông tin từ bên ngoài, đặc biệt là mạng xã hội; tiếp tục duy trì chính sách hạn chế việc cổ xuý các giá trị không lành mạnh từ phương Tây; bảo vệ giá trị truyền thống, quan tâm nhiều hơn tới các cộng đồng đa sắc dân ở các khu vực biên giới nhạy cảm…
Chính sách đối ngoại
Các đặc trưng hiện tại trong chính sách đối ngoại của Nga gồm: tính chất căng thẳng, đối đầu với phương Tây; tăng cường hướng Đông, tiến Nam, kết nối các nước Nam Bán cầu; nỗ lực hợp tác với các đối tác lớn nhằm định hình một trật tự đa cực, công bằng hơn… Quan điểm của Nga về chiến dịch quân sự đặc biệt sẽ ít thay đổi, đồng thời xác định một thực tế cuộc chiến sẽ còn kéo dài và kẻ thù có thể leo thang những bước nguy hiểm mới.
Trong quan hệ với phương Tây, sẽ khó có thể nối lại quan hệ Đông – Tây trong những năm tới, bên cạnh việc thực thi các chính sách đối nội để ứng phó với các lệnh trừng phạt, thúc đẩy hợp tác quốc tế, hội nhập sâu hơn vào “đa số toàn cầu”, “Nam toàn cầu” cũng là các bước đi quan trọng góp phần vô hiệu hoá các hệ luỵ của trừng phạt. Các hoạt động đàm phán đi tới kết thúc chiến tranh, kết thúc đối đầu sẽ không sớm diễn ra.
Nga sẽ đẩy nhanh hơn nữa chính sách hướng Đông, tiến Nam, tiếp tục làm sâu sắc hơn quan hệ với Trung Quốc, Ấn Độ; đưa quan hệ Nga – ASEAN tiến đến những cột mốc phát triển mới, trong đó, Việt Nam là mắt xích quan trọng nhất. Các cơ chế đa phương như BRICS, SCO sẽ là ưu tiên lớn của Nga trong việc hợp tác định hình trật tự thế giới mới, đẩy lùi thế bá quyền của Mỹ và phương Tây. Gắn kết các đối thủ của Mỹ như Triều Tiên, Iran, làm chỗ dựa quan trọng về an ninh, quốc phòng, khoa học, công nghệ cao… cho các đối tác này để ứng phó hiệu quả với chính sách thù địch của các thế lực phương Tây cũng như từ các đối thủ khác trong khu vực.
Nga cũng sẽ tăng cường quan hệ và sự hiện diện của họ ở châu Phi hơn nữa, phong trào phi thực dân hoá, đẩy lùi ảnh hưởng của phương Tây ở châu Phi sẽ ngày càng có nhiều dấu ấn Nga hơn. Tuy nhiên, việc triển khai quân đội ở châu Phi khó có thể được tính tới trong tương lai gần, vấn đề của châu Phi không giống với Syria.
Chính sách của Nga trong quan hệ với Việt Nam
Trong tổng thể chính sách đối ngoại của Nga, Việt Nam là mắt xích quan trọng nhất ở Đông Nam Á. Mối quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Nga – Việt được quan tâm trong hầu hết các lĩnh vực.
Về hợp tác chính trị, như đã nói, mặc dù ngoại giao Đảng Nga – Việt tạo ra giá trị khác nhau cho hai nước. Nhưng Nga sẽ rất coi trọng kênh ngoại giao này, bởi ở Việt Nam, Đảng Cộng sản giữ vai trò lãnh đạo tuyệt đối, thống nhất. Các kênh ngoại giao Nhân dân, Ngoại giao Nhà nước cũng là điều được thúc đẩy một cách hiển nhiên.
Về kinh tế, để hội nhập với Đông Nam Á, chắc chắn vai trò trung gian của Việt Nam sẽ gia tăng, nhờ vậy, quy mô hợp tác thương mại Nga – Việt tiếp tục gặt hái nhiều cột mốc mới. Hợp tác kinh tế hai nước sẽ dần được cải thiện, tình trạng thiên lệch giữa hợp tác kinh tế và quốc phòng sẽ dần được thu hẹp. Các dự án đầu tư vào Việt Nam sẽ gia tăng theo cả ba dạng, công khai, bán công khai và bí mật. Nguyên nhân nằm ở chính sách đối đầu của phương Tây, để đầu tư hợp tác quốc tế, các “tập đoàn ma” với vỏ học không phải Nga sẽ tăng cường đầu tư ở Việt Nam.
Về quốc phòng, Nga luôn là đối tác – nhà cung ứng dịch vụ quốc phòng số 1 của Việt Nam. Dư địa cho mối quan hệ hợp tác này còn nhiều, nhưng cũng cần có sự điều chỉnh. Cụ thể, Việt Nam không chỉ đơn thuần là khách hàng mua sắm quân sự, thay vào đó, Nga cũng sẽ quan tâm nhiều hơn đến năng lực sản xuất ở Việt Nam trong lĩnh vực cung ứng nhu yếu phẩm phục vụ nhu cầu quân đội Nga hiện nay. Việc nghiên cứu các cơ chế hợp tác nhằm vượt qua rào cản trừng phạt sẽ được thúc đẩy.
Khuyến nghị chính sách trong quan hệ Việt Nam – Nga thời gian tới
Đối với Việt Nam, Nga là một trong những đối tác quan trọng hàng đầu, thậm chí là đối tác quan trọng nhất ở một số lĩnh vực cụ thể. Với đặc điểm không tồn tại những mâu thuẫn đáng kể trong định hướng chiến lược của hai nước, cùng nền tảng quan hệ song phương dựa trên lòng tin chiến lược đã được vun đắp, tôi luyện qua một chặng đường lịch sử lâu dài, nhờ vậy, quan hệ Việt Nam – Nga có nhiều động lực để tiếp tục phát triển, làm sâu sắc thêm.
Nhìn từ khu vực, năm 2027, Việt Nam sẽ giữ vai trò điều phối quan hệ ASEAN-Nga cho đến năm 2030. Đối với Nga, Việt Nam sẽ là cầu nối, là một mắt xích quan trọng đối với chính sách Đông Nam Á của Nga những năm tiếp theo[10]. Một thị trường rộng lớn ở Đông Nam Á sẽ trở thành một yếu tố thuận lợi cho việc thúc đẩy hợp tác kinh tế Việt Nam – Nga vốn còn tương đối khiêm tốn.
Không những vậy, xu hướng phân mảnh toàn cầu hoá đang diễn ra mạnh, căng thẳng Đông – Tây khiến chuỗi cung ứng toàn cầu có những thay đổi sâu sắc trong thập niên vừa qua. Trong bối cảnh như vậy, Việt Nam trở thành một trong số ít các quốc gia hội tụ được đầy đủ nhiều yếu tố để trở thành một quốc gia trung gian điển hình, không chỉ làm cầu nối cho các nước lớn như Nga tiếp cận khu vực, mà còn là trung gian tương tác giữa các trung tâm quyền lực lớn. Việt Nam hoàn toàn có thể là nơi cung ứng các giải pháp thoả hiệp giữa các bên trong cuộc đua tranh toàn cầu hiện nay.
Để thúc đẩy thực chất quan hệ Việt Nam – Liên bang Nga cũng như góp phần định vị vị thế của Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu mới, một số khuyến nghị có thể xem xét như sau:
Thứ nhất, về phần mình, Việt Nam có thể tiếp tục điều chỉnh, xây dựng một “chuỗi cung ứng nhỏ” trong nước với nhiều cấp độ phức tạp, nhiều danh tính khác nhau, kết hợp công – tư, có sự kết nối phức tạp với chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu. Đồng thời nâng cao năng lực quản trị, tích hợp mạnh quản trị kỹ thuật số đối với cấu trúc chuỗi cung ứng như vậy. Cấu trúc kết nối này có thể có tác dụng trong việc thúc đẩy hợp tác Việt Nam – Nga trong lĩnh vực kinh tế và thậm chí là trong các lĩnh vực nhạy cảm để giảm thiểu sự ảnh hưởng của các lệnh trừng phạt cũng như tránh được các rủi ro ngoại giao không đáng có.
Thứ hai, Việt Nam và Nga không chỉ cần nâng tầm quan hệ song phương một cách toàn diện, mà còn cần có những cơ chế trao đổi, hợp tác, cùng thúc đẩy mối quan hệ trong một cơ chế đa phương nhỏ. Cần lưu ý, xu hướng này không phủ định đối với các cơ chế đa phương rộng hiện có giữa Việt Nam và Nga. Sự xuất hiện của các bên thứ ba, thứ tư có điều kiện thuận lợi về địa lý, có định hướng chiến lược tương đồng có thể mang đến những giải pháp tình thế có lợi cho tất cả các bên tham gia, đặc biệt là Nga và Việt Nam. Một lựa chọn khác cũng có thể được xem xét, Việt Nam và Nga đang có điểm chung trong việc thúc đẩy sự hiện diện ở châu Phi. Các cơ chế hợp tác chung để phát triển kinh tế, hỗ trợ nhân đạo ở lục địa đen, để tạo dựng môi trường phát triển hoà bình, ổn định ở châu Phi cũng có thể được Nga và Việt Nam phối hợp với các nước bản địa tích cực tạo dựng. Điều này có thể tạo ra các không gian hợp tác rộng hơn cho cả Nga và Việt Nam.
Thứ ba, Việt Nam và Nga có thể đẩy mạnh hợp tác trong lĩnh vực nguồn lao động, đào tạo nhân sự chất lượng cao trong nhiều lĩnh vực. Trong bối cảnh Nga đang có nhu cầu rất lớn hiện nay, Việt Nam có thể tiếp tục khuyến khích xuất khẩu lao động có thời hạn, tạo dựng thêm nhiều cơ chế luân chuyển lao động Việt Nam – Nga và ngược lại, khuyến khích du học, gửi đào tạo chuyên gia Việt Nam tại Nga cùng chia sẻ, hợp tác vì lợi ích của cả hai nước. Dư địa hợp tác trong lĩnh vực này là rất lớn, nhất là trong bối cảnh Việt Nam có sự điều chỉnh mạnh mẽ trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp hiện nay.
Thứ tư, tăng cường năng lực giám sát và thực thi các thoả thuận song phương cũng như đa phương có sự phối hợp chung giữa hai nước. Tần suất các chuyến thăm ngoại giao giữa hai nước là không nhỏ, nhiều thoả thuận quan trọng đã được ký kết, và để các thoả thuận này đạt được kết quả thực chất, Việt Nam cần tăng cường sự hiệu quả của các cơ chế giám sát cũng như nâng cao năng lực điều hành việc thực thi. Các uỷ ban Liên chính phủ trong các lĩnh vực hợp tác phải phát huy được hiệu quả, thực sự là đầu mối giúp tháo gỡ các rào cản một cách kịp thời trong qua trình triển khai, thực hiện. Không những vậy, từ thực tiễn thực thi, chủ động đề xuất các giải pháp sáng tạo nâng cao hiệu quả hợp tác giữa hai bên.
Thứ năm, tiếp tục coi trọng và nâng tầm hơn nữa các lĩnh vực hợp tác trọng điểm như hợp tác quốc phòng, an ninh, năng lượng và các lĩnh vực công nghệ cao: (1) Tăng cường hợp tác chia sẻ kinh nghiệm phát triển năng lực quân sự trong điều kiện chiến tranh hiện đại; (2) kinh nghiệm xử lý các phát sinh an ninh trong điều kiện xảy ra xung đột, ứng phó với các chiến dịch chiến tranh thông tin, chiến tranh công nghệ cao và ứng phó với các hệ luỵ an ninh phi truyền thống khác; (3) nâng tầm hợp tác năng lượng, đặc biệt quan tâm tới tiến độ hoàn thành dự án điện hạt nhân đầu tiên ở Việt Nam; (4) chia sẻ công nghệ – nguồn nhân lực và kinh nghiệm phát triển hạ tầng công nghiệp. Trong điều kiện thời chiến, kinh nghiệm của Nga rất hữu ích đối với Việt Nam. Tuy nhiên, đi kèm với đó, cả hai nước cần có những cơ chế mới hạn chế những tác động tiêu cực từ chính sách trừng phạt của phương Tây.
Thứ sáu, tiếp tục phát triển giao lưu văn hoá và giao lưu nhân dân giữa hai nước, cả hai bên tạo điều kiện thuận lợi và có những ưu đãi phù hợp với cộng đồng người Việt ở Nga cũng như cộng đồng người Nga ở Việt Nam. Tăng cường hợp tác giáo dục, trao đổi du học sinh không những về chất mà còn mở rộng về lượng, tập trung vào các lĩnh vực trọng điểm ưu tiên trong quan hệ giữa hai nước. Bên cạnh đó, cần tăng cường hợp tác chia sẻ thông tin báo chí, tăng cường hiểu biết thông tin giữa hai nước, hạn chế các tác động tiêu cực từ cuộc chiến tranh nhận thức mà phương tây đang nhắm vào Nga cũng như các mối quan hệ song phương hiện nay của Nga trong đó có Việt Nam./.
Tác giả: Hoàng Hải
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
Tham khảo:
[1] TACC (2026), ВЦИОМ: уровень доверия россиян Путину превышает 73%, https://tass.ru/obschestvo/27881579
[2] Andrey Pertsev (2026), Could the Rise of the New People Party Reshape Russia’s Managed Political System?, https://carnegieendowment.org/russia-eurasia/politika/2026/04/russia-parliament-shake-up
[3] «Единая Россия» получит в Госдуме 324 места из 450, https://www.kommersant.ru/doc/4996932
[4] Andrey Pertsev (2026), Could the Rise of the New People Party Reshape Russia’s Managed Political System?, https://carnegieendowment.org/russia-eurasia/politika/2026/04/russia-parliament-shake-up
[5] Grigory Shugaev (2026), Политолог назвал главным итогом съезда «Единой России» поддержку партии президентом, https://lenta.ru/news/2026/06/28/politolog-nazval-glavnym-itogom-s-ezda-edinoy-rossii-podderzhku-partii-prezidentom/
[6] Andrey Pertsev (2026), Snubbed by United Russia as Elections Loom, Medvedev Looks Condemned to Eternal Obscurity, https://carnegieendowment.org/russia-eurasia/politika/2026/06/russia-medvedev-future-perspectives
[7] Đặng Cường (2022), Bộ trưởng Bộ Công thương Nga Denis Manturov giữ chức phó thủ tướng, VOV-Moscow, https://vov.vn/the-gioi/bo-truong-bo-cong-thuong-nga-denis-manturov-giu-chuc-pho-thu-tuong-post957111.vov
[8] TASS (2026), Russian PM outlines key goals for government in 2026, https://tass.com/politics/2091503
[9] TASS (2026), Russian PM outlines key goals for government in 2026, https://tass.com/politics/2091503
[10] TACC (2026), Вьетнам выступает за расширение сотрудничества между АСЕАН и Россией, https://tass.ru/ekonomika/27760321
