Tóm tắt: Chuyến thăm Việt Nam của Quốc vương Thái Lan Maha Vajiralongkorn không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng đối với quan hệ Việt Nam - Thái Lan mà còn phản ánh sự củng cố của một cấu trúc chiến lược rộng hơn tại khu vực. Trong “tam giác chiến lược Đông Nam Á” gồm Việt Nam - Thái Lan - Philippines, Thái Lan giữ vị trí quan trọng tại Đông Nam Á lục địa, Philippines hướng ra Biển Đông và Tây Thái Bình Dương, trong khi Việt Nam nằm ở vị trí kết nối giữa hai không gian. Việc quan hệ Hà Nội - Bangkok tiếp tục được nâng cao, cùng với sự phát triển của quan hệ Việt Nam - Philippines và Thái Lan - Philippines, đang từng bước hoàn thiện ba cạnh của tam giác. Cấu trúc này không phải một liên minh nhằm vào bất kỳ quốc gia nào, mà có thể trở thành một cơ chế cân bằng lợi ích, góp phần củng cố vai trò trung tâm và không gian tự chủ chiến lược của ASEAN trước cạnh tranh ngày càng gia tăng giữa các nước lớn.
Việc Quốc vương Thái Lan Maha Vajiralongkorn và Hoàng Hậu Suthida thăm Việt Nam vào ngày 14/9 đến 16/9 mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ của một hoạt động ngoại giao nghi lễ. Đặt trong bối cảnh quan hệ Việt Nam – Thái Lan đã được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược toàn diện và hai nước bước vào giai đoạn triển khai những khuôn khổ hợp tác mới, chuyến thăm phản ánh mức độ tin cậy ngày càng cao giữa hai quốc gia có vai trò quan trọng tại Đông Nam Á.
Ở một tầng phân tích rộng hơn, chuyến thăm còn có thể được đặt trong quá trình định hình một cấu trúc mà tác giả từng gọi là “tam giác chiến lược Đông Nam Á”, với ba đỉnh Việt Nam – Thái Lan – Philippines. Trong cấu trúc này, sự phát triển nhanh chóng của quan hệ Hà Nội – Bangkok đang từng bước hoàn thiện cạnh còn lại của một tam giác có ảnh hưởng trực tiếp tới cán cân quyền lực tại Đông Nam Á lục địa.
Một dấu mốc đặc biệt trong quan hệ Việt Nam – Thái Lan
Việt Nam và Thái Lan thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 6/8/1976. Trong nửa thế kỷ sau đó, quan hệ hai nước từng bước chuyển từ bình thường hóa và xây dựng lòng tin sang hợp tác ngày càng sâu rộng trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, quốc phòng, an ninh và giao lưu nhân dân.
Một bước ngoặt quan trọng diễn ra khi hai nước thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược năm 2013. Đến năm 2025, Việt Nam và Thái Lan tiếp tục nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược toàn diện, mở ra một giai đoạn phát triển mới trong quan hệ song phương.
Quốc vương Maha Vajiralongkorn không phải là nhân vật xa lạ với Việt Nam. Khi còn là Thái tử, ông từng thăm Việt Nam vào các năm 1992 và 1997. Những chuyến thăm này được xem là những dấu mốc góp phần tăng cường hữu nghị và hiểu biết giữa nhân dân hai nước.
Vì vậy, việc ông trở lại Việt Nam trên cương vị Quốc vương mang một ý nghĩa biểu tượng đặc biệt. Từ những chuyến thăm của Thái tử Vajiralongkorn hơn ba thập niên trước đến quan hệ giữa hai nước ngày nay là một quá trình chuyển đổi đáng kể: Việt Nam và Thái Lan từ những quốc gia từng đứng ở những vị trí khác nhau trong cấu trúc an ninh Đông Nam Á đã trở thành hai Đối tác Chiến lược toàn diện.
Từ quan hệ giữa hai chính phủ đến ngoại giao Hoàng gia
Điểm đáng chú ý của quan hệ Việt Nam – Thái Lan là sự tương tác không chỉ giới hạn giữa hai chính phủ.
Hoàng gia Thái Lan từ lâu đã duy trì những mối liên hệ với Việt Nam thông qua các chuyến thăm và những hoạt động xã hội, giáo dục, phát triển cộng đồng. Phía Việt Nam cũng nhiều lần đánh giá cao những dự án của Hoàng gia Thái Lan tại Việt Nam.
Trong cuộc hội kiến tại Bangkok ngày 28/5/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chính thức mời Quốc vương Maha Vajiralongkorn và Hoàng Hậu Suthida thăm Việt Nam. Quốc vương nhận lời và bày tỏ mong muốn sớm trở lại Việt Nam.
Việc lời mời này được hiện thực hóa bổ sung thêm một tầng quan hệ có tính biểu tượng và lâu dài vào quan hệ song phương.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa bởi trong chế độ quân chủ lập hiến Thái Lan, Quốc vương không trực tiếp điều hành chính sách đối ngoại hằng ngày như Chính phủ. Vì vậy, không nên đánh giá chuyến thăm chủ yếu thông qua số lượng văn kiện hay thỏa thuận được ký kết. Giá trị lớn hơn nằm ở tín hiệu về mức độ coi trọng và tính bền vững của quan hệ Việt Nam – Thái Lan.
Một năm ngoại giao Việt – Thái đặc biệt
Chuyến thăm cũng cần được đặt trong chuỗi hoạt động ngoại giao dày đặc giữa hai nước trong năm 2026.
Tháng 5/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm chính thức Thái Lan và hội kiến Quốc vương Maha Vajiralongkorn. Hai bên thúc đẩy việc triển khai quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện và các chương trình hợp tác trong những lĩnh vực từ kinh tế, kết nối, khoa học – công nghệ đến quốc phòng và an ninh.
Hợp tác quốc phòng – an ninh cũng ngày càng được chú trọng với các hoạt động trao đổi đoàn, đối thoại, đào tạo, hợp tác giữa các quân binh chủng, lực lượng thực thi pháp luật trên biển, an ninh mạng và những lĩnh vực mới.
Tiếp đó, các chuyến thăm và tiếp xúc cấp cao giữa lãnh đạo Chính phủ, Quốc hội hai nước tiếp tục diễn ra.
Nếu đặt chuyến thăm của Quốc vương và Hoàng hậu vào chuỗi hoạt động này, có thể thấy quan hệ Việt Nam – Thái Lan đang được củng cố trên nhiều phương diện: đa cấp độ – đa lĩnh vực – đa hình thức.
Mật độ tương tác này cho thấy hai nước đang chuyển từ giai đoạn xây dựng khuôn khổ sang triển khai thực chất quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện.
Tại sao Việt Nam và Thái Lan ngày càng cần nhau?
Điều đáng quan tâm hơn nằm ở cấu trúc địa chính trị của Đông Nam Á.
Việt Nam và Thái Lan là hai trung tâm quyền lực quan trọng của Đông Nam Á lục địa. Việt Nam nằm ở phía đông bán đảo Đông Dương, sở hữu đường bờ biển dài hướng ra Biển Đông và nằm trên không gian kết nối giữa Đông Bắc Á với Đông Nam Á.
Thái Lan nằm gần trung tâm lục địa Đông Nam Á, có khả năng kết nối Myanmar, Lào, Campuchia và Malaysia. Nhờ yếu tố này, Thái Lan trở thành mắt xích quan trọng của hành lang Đông Nam Á, đồng thời mở ra không gian Ấn Độ Dương.
Nhờ sự bổ trợ lẫn nhau, hai quốc gia vì vậy có những lợi thế địa chiến lược khác nhau nhưng mang tính bổ trợ. Trong lịch sử, Hà Nội và Bangkok từng có những giai đoạn cạnh tranh ảnh hưởng tại bán đảo Đông Dương. Tuy nhiên, môi trường chiến lược hiện nay đang tạo ra những động lực ngày càng lớn cho hợp tác.
Cạnh tranh Mỹ – Trung gia tăng; Myanmar tiếp tục bất ổn; Mekong ngày càng gắn với các vấn đề an ninh nguồn nước, kết nối và cạnh tranh ảnh hưởng; trong khi ASEAN phải đối mặt với bài toán duy trì vai trò trung tâm trước sự cạnh tranh của các cường quốc.
Trong môi trường đó, Việt Nam và Thái Lan đều có lợi ích trong việc duy trì một Đông Nam Á ổn định, tránh bị phân cực và bảo vệ không gian tự chủ chiến lược của các quốc gia ASEAN.
Chính điểm này khiến quan hệ Hà Nội – Bangkok ngày càng mang nhiều yếu tố chiến lược hơn một quan hệ hợp tác kinh tế thông thường.
Sự hoàn thiện của “tam giác chiến lược Đông Nam Á”
Ở một tầng phân tích rộng hơn, chuyến thăm Việt Nam của Quốc vương Thái Lan Maha Vajiralongkorn có thể được đặt trong một cấu trúc đang ngày càng đáng chú ý tại ASEAN: “tam giác chiến lược Đông Nam Á” gồm Việt Nam – Thái Lan – Philippines (Bùi Gia Kỳ, 2026).
Đây không phải một liên minh hay cơ chế ba bên chính thức, mà là một khung phân tích về sự hội tụ lợi ích giữa ba quốc gia có vị trí địa chiến lược đặc biệt.
Ba nước tạo thành ba điểm tương đối khác biệt nhưng có khả năng bổ trợ cho nhau trong không gian Đông Nam Á.
Việt Nam nằm ở giao điểm giữa Đông Nam Á lục địa và Biển Đông cùng Đông Nam Á hải đảo, đồng thời giữ vị trí quan trọng trên tuyến kết nối Đông Bắc Á với Đông Nam Á. Thái Lan nằm gần trung tâm Đông Nam Á lục địa, có ảnh hưởng đáng kể tại tiểu vùng Mekong và sở hữu lợi thế kết nối giữa lục địa Đông Nam Á với Ấn Độ Dương. Trong khi đó, Philippines nằm ở sườn phía đông của ASEAN, tiếp giáp trực tiếp Biển Đông và Thái Bình Dương, đồng thời giữ vị trí quan trọng trên chuỗi đảo Tây Thái Bình Dương.
Nếu nhìn trên bản đồ, ba quốc gia tạo nên một cấu trúc đặc biệt: Thái Lan ở phía tây, Việt Nam ở trung tâm và Philippines ở phía đông. Dưới góc độ địa chính trị, Đông Nam Á lục địa và Đông Nam Á hải đảo trở thành hai vòm cung, bao phủ Biển Đông (Bùi Gia Kỳ, 2024). Không gian chiến lược của Việt Nam, Thái Lan và Philippines theo đó trở nên quan trọng, trải dài từ Ấn Độ Dương, qua bán đảo Đông Dương và Biển Đông tới Tây Thái Bình Dương.
Ba cạnh của tam giác đang cùng được củng cố
Điều khiến cấu trúc này đáng chú ý không chỉ nằm ở vị trí địa lý mà còn ở sự phát triển đồng thời của các quan hệ song phương giữa ba nước.
Quan hệ Việt Nam – Philippines những năm gần đây ngày càng mang nhiều nội dung chiến lược. Hai nước đều là các quốc gia tiếp giáp Biển Đông, có lợi ích trực tiếp đối với tự do hàng hải, ổn định khu vực và việc duy trì trật tự dựa trên luật pháp quốc tế. Hợp tác quốc phòng, an ninh biển và giữa các lực lượng thực thi pháp luật trên biển vì vậy ngày càng được chú trọng.
Trong khi đó, quan hệ Việt Nam – Thái Lan đã được nâng lên Đối tác Chiến lược toàn diện. Tính đến 2025, kim ngạch thương mại song phương đạt 22 tỷ USD và phấn đấu lên 25 tỷ USD. Trong chuyến thăm Thái Lan, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định Việt Nam và Thái Lan cần thực hiện chiến lược “Ba Kết nối”, (i) kết nối chuỗi cung ứng, (ii) kết nối doanh nghiệp, địa phương và (iii) kết nối các chiến lược phát triển bền vững (Duy Linh, 2026). Hai bên cũng tiếp tục mở rộng hợp tác từ kinh tế sang quốc phòng, an ninh, vấn đề sông Mekong, khoa học – công nghệ và phối hợp tại ASEAN.
Chuyến thăm Việt Nam của Quốc vương Maha Vajiralongkorn bổ sung thêm một tầng ngoại giao Hoàng gia có tính biểu tượng và lâu dài cho quan hệ này.
Cạnh thứ ba là Thái Lan – Philippines. Hai nước đều là đồng minh hiệp ước lâu năm của Mỹ nhưng đồng thời duy trì quan hệ kinh tế và chính trị đáng kể với Trung Quốc. Bangkok và Manila cũng có lợi ích chung trong việc duy trì ASEAN như một cơ chế trung tâm của cấu trúc khu vực.
Khi cả ba quan hệ song phương cùng được củng cố, “tam giác chiến lược Đông Nam Á” bắt đầu có cơ sở đáng chú ý hơn về mặt cấu trúc.
Một tam giác nối Đông Nam Á lục địa với Đông Nam Á biển
Giá trị lớn nhất của tam giác Việt Nam – Thái Lan – Philippines nằm ở tính bổ trợ địa chiến lược.
Thái Lan đại diện cho một trong những trung tâm quan trọng nhất của Đông Nam Á lục địa.
Philippines là một trong những quốc gia có vị trí chiến lược quan trọng nhất của Đông Nam Á biển và Tây Thái Bình Dương.
Việt Nam nằm giữa hai không gian đó. Đây chính là điểm khiến Việt Nam có vị trí đặc biệt trong cấu trúc tam giác. Việt Nam vừa là quốc gia lục địa thuộc bán đảo Đông Dương, vừa sở hữu không gian biển rộng lớn trên Biển Đông. Hà Nội vì vậy có khả năng trở thành cầu nối chiến lược giữa Bangkok ở phía tây và Manila ở phía đông.
Nếu sự phối hợp giữa ba nước tiếp tục gia tăng, tam giác này có thể tạo ra một hành lang chiến lược: từ Ấn Độ Dương đến Thái Lan, Việt Nam, Biển Đông, Philippines, Tây Thái Bình Dương. Đó là một không gian có ý nghĩa đặc biệt đối với thương mại, chuỗi cung ứng, an ninh hàng hải và cạnh tranh giữa các cường quốc.
Hoàn thiện cạnh Hà Nội – Bangkok
Từ góc độ đó, chuyến thăm Việt Nam của Quốc vương Thái Lan có thêm một tầng ý nghĩa.
Quan hệ Việt Nam – Philippines đã phát triển đáng kể, đặc biệt trong những vấn đề liên quan đến Biển Đông và an ninh hàng hải. Quan hệ Thái Lan – Philippines cũng có nền tảng lâu dài trong ASEAN và mạng lưới quan hệ an ninh khu vực.
Cạnh cần tiếp tục được củng cố chính là Hà Nội – Bangkok.
Việc Việt Nam và Thái Lan trở thành Đối tác Chiến lược toàn diện, cùng mật độ trao đổi cấp cao gia tăng mạnh trong thời gian gần đây, đang làm cạnh này trở nên rõ ràng hơn. Do đó, chuyến thăm của Quốc vương Maha Vajiralongkorn vì vậy không “tạo ra” tam giác Việt Nam – Thái Lan – Philippines. Tuy nhiên, sự kiện có thể được xem như một dấu mốc trong quá trình củng cố một trong ba cạnh cấu thành tam giác.
Nếu ba cạnh tiếp tục phát triển, một cấu trúc đáng chú ý có thể dần xuất hiện trong ASEAN: Việt Nam kết nối trung tâm lục địa Thái Lan với quốc gia quần đảo Philippines; Thái Lan mở rộng chiều chiến lược từ Mekong sang Biển Đông; còn Philippines có thêm sự kết nối với Đông Nam Á lục địa thông qua Việt Nam.
Theo cách nhìn đó, “tam giác chiến lược Đông Nam Á” không nhất thiết phải trở thành một cơ chế chính thức để có giá trị. Giá trị của nó nằm ở sự hội tụ lợi ích giữa ba trung tâm chiến lược nằm trên ba không gian khác nhau của Đông Nam Á, và khả năng sự phối hợp giữa họ tạo thêm một điểm cân bằng bên trong ASEAN.
Chuyến thăm Việt Nam của Quốc vương Thái Lan, vì vậy, có thể được nhìn nhận như một mảnh ghép mới trong quá trình ấy./.
Tác giả: Bùi Gia Kỳ
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
Tài liệu tham khảo
- Bùi Gia Kỳ. (2024). Đông Nam Á trong chính sách đối ngoại của Trung Quốc. Retrieved from Nghiên cứu Chiến lược: https://nghiencuuchienluoc.org/dong-nam-a-trong-chinh-sach-doi-ngoai-cua-trung-quoc/.
- Bùi Gia Kỳ. (2026). Việt Nam và sự hình thành tam giác chiến lược Đông Nam Á. Retrieved from Nghiên cứu Chiến lược: https://nghiencuuchienluoc.org/viet-nam-va-su-hinh-thanh-tam-giac-chien-luoc-dong-nam-a/.
- Duy Linh. (2026). Việt Nam và Thái Lan đẩy mạnh hợp tác kinh tế, hướng tới 25 tỉ USD thương mại hai chiều. Retrieved from Tuổi Trẻ: https://tuoitre.vn/viet-nam-va-thai-lan-day-manh-hop-tac-kinh-te-huong-toi-25-ti-usd-thuong-mai-hai-chieu-20260528145126654.htm.
