Tóm tắt: Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Liên bang Nga của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm diễn ra trong bối cảnh quan hệ Việt Nam – Nga đang đứng trước yêu cầu vừa củng cố nền tảng hữu nghị truyền thống, vừa mở rộng các lĩnh vực hợp tác phù hợp với những chuyển động mới của môi trường quốc tế. Trên nền tảng tin cậy chính trị được duy trì qua nhiều thập niên, hợp tác song phương thời gian qua tiếp tục được thúc đẩy trong các lĩnh vực kinh tế – thương mại, năng lượng, dầu khí, quốc phòng – an ninh, khoa học – công nghệ, giáo dục và đào tạo. Các thỏa thuận và văn kiện được ký kết trong khuôn khổ chuyến thăm cho thấy hai nước đang từng bước mở rộng quan hệ từ những lĩnh vực truyền thống sang các hướng hợp tác có tính chiến lược và dài hạn hơn, đặc biệt trong năng lượng hạt nhân, công nghệ, đầu tư và kết nối hạ tầng. Qua đó, chuyến thăm không chỉ củng cố lòng tin chính trị mà còn tạo thêm cơ sở để Việt Nam và Nga gia tăng lợi ích đan xen, làm sâu sắc hơn quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện và mở rộng dư địa hợp tác trong giai đoạn mới.
Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Liên bang Nga của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 7 đến 9/9/2026 diễn ra trong một thời điểm đặc biệt của quan hệ Việt Nam – Nga. Sự kiện không chỉ là hoạt động đối ngoại cấp cao nhằm duy trì tình hữu nghị truyền thống giữa hai nước, mà còn có thể được xem là bước tiếp theo trong quá trình tái định vị quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam – Nga trước những thay đổi nhanh chóng của môi trường quốc tế.
Nếu chuyến thăm Nga của Tổng Bí thư Tô Lâm vào tháng 5/2025 tạo ra một khuôn khổ định hướng mới cho quan hệ song phương, thì chuyến thăm tháng 9/2026 mang ý nghĩa cụ thể hóa khuôn khổ đó bằng những mục tiêu, dự án và thỏa thuận mang tính thực chất hơn. Hai bên không chỉ tiếp tục đề cập tới các lĩnh vực truyền thống như dầu khí, quốc phòng, giáo dục hay giao lưu nhân dân mà đang từng bước mở rộng quan hệ sang năng lượng hạt nhân, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số, công nghệ sinh học, vật liệu mới, công nghệ lượng tử, công nghệ vũ trụ, tự động hóa, logistics và hạ tầng chiến lược.
Quan trọng hơn, trong Tuyên bố chung lần này, Việt Nam và Nga đã đưa ra một cách định vị khá rõ ràng đối với từng cấu phần của quan hệ song phương: (1) kinh tế – thương mại trở thành lĩnh vực tiên phong; (2) quốc phòng – an ninh là trụ cột chiến lược; (3) năng lượng – dầu khí là đột phá chiến lược; (4) khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và (5) nguồn nhân lực trở thành những động lực chính cho quan hệ hai nước trong giai đoạn mới (TTXVN, 2026).
Từ tình hữu nghị lịch sử đến nhu cầu tạo ra lợi ích chiến lược mới
Quan hệ Việt Nam – Nga sở hữu một nền tảng tương đối đặc biệt so với nhiều mối quan hệ đối ngoại khác của Việt Nam. Kể từ khi Liên Xô thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam năm 1950, quan hệ giữa hai nước đã trải qua nhiều giai đoạn của lịch sử quốc tế. Sau khi Liên Xô tan rã, hai nước ký Hiệp ước về những nguyên tắc cơ bản của quan hệ hữu nghị năm 1994, thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược năm 2001 và nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện năm 2012.
Trong nhiều thập niên, Liên Xô trước đây và Liên bang Nga sau này đóng vai trò quan trọng trong quá trình đào tạo cán bộ, chuyên gia, phát triển công nghiệp, năng lượng và quốc phòng của Việt Nam. Chính nền tảng lịch sử này đã tạo ra mức độ tin cậy chính trị tương đối cao giữa hai nước.
Tuy nhiên, trong quan hệ quốc tế, ký ức lịch sử dù quan trọng nhưng không thể là yếu tố duy nhất bảo đảm sức sống của một quan hệ đối tác chiến lược trong dài hạn. Khi cơ cấu kinh tế, công nghệ và địa chính trị thế giới thay đổi, một quan hệ song phương muốn duy trì giá trị chiến lược phải liên tục tạo ra những lợi ích mới. Đây cũng chính là vấn đề mà quan hệ Việt – Nga đã phải đối mặt trong nhiều năm.
Một mặt, quan hệ chính trị và quốc phòng giữa hai nước vẫn duy trì ở mức cao. Mặt khác, quy mô hợp tác kinh tế chưa thực sự tương xứng. Năm 2025, kim ngạch thương mại Việt Nam – Nga đạt khoảng 4,77 tỷ USD, tăng khoảng 4% so với năm trước. Việt Nam xuất khẩu sang Nga gần 2,26 tỷ USD và nhập khẩu khoảng 2,51 tỷ USD. Nga có 199 dự án tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký khoảng 990 triệu USD; trong khi Việt Nam có 16 dự án tại Nga với tổng vốn khoảng 1,6 tỷ USD (TTXVN, 2026).
Những con số này cho thấy khoảng cách đáng kể giữa mức độ gần gũi về chính trị với quy mô hợp tác kinh tế. Vì vậy, việc hai nhà lãnh đạo đặt mục tiêu đưa kim ngạch thương mại song phương lên 15 tỷ USD vào năm 2030 không đơn thuần là một chỉ tiêu thương mại (TTXVN, 2026). Dữ kiện đã phản ánh yêu cầu xây dựng một nền tảng kinh tế đủ lớn để tạo thêm chiều sâu vật chất cho quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện.
Nếu mục tiêu này có thể được hiện thực hóa, kim ngạch hai chiều cần tăng hơn ba lần so với mức năm 2025. Điều đó đòi hỏi hai nước phải xử lý đồng thời nhiều vấn đề: thanh toán, vận tải, logistics, tiếp cận thị trường, tiêu chuẩn hàng hóa, đầu tư và đặc biệt là xây dựng những dự án hợp tác quy mô lớn có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa.
Năng lượng là “xương sống”, nhưng cấu trúc hợp tác thay đổi
Trong nhiều thập niên, dầu khí là một trong những biểu tượng rõ nhất của hợp tác Việt – Nga.
Các liên doanh dầu khí và hoạt động giữa Petrovietnam với các doanh nghiệp Nga tạo ra một mô hình hợp tác có tính bổ sung tương đối cao. Nga có kinh nghiệm, công nghệ và năng lực trong lĩnh vực năng lượng; Việt Nam vừa có nhu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, vừa cần tiếp tục phát triển công nghiệp dầu khí và các ngành công nghiệp hỗ trợ.
Điểm khác biệt của giai đoạn hiện nay là hai bên đang tìm cách đưa hợp tác năng lượng vượt ra ngoài mô hình khai thác dầu khí truyền thống.
Tuyên bố chung tháng 9/2026 xác định nhiên liệu – năng lượng là một “đột phá chiến lược”. Hai bên nhất trí tiếp tục mở rộng hoạt động dầu khí ở Việt Nam và Nga; nghiên cứu cung cấp dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của Nga cho Việt Nam; xây dựng cơ sở hạ tầng tiếp nhận, chế biến và dự trữ hydrocarbon; đồng thời xem xét sự tham gia của doanh nghiệp Nga vào hiện đại hóa các nhà máy điện và phát triển nguồn điện mới, bao gồm điện gió ngoài khơi.
Đặc biệt đáng chú ý là thỏa thuận khung giữa Petrovietnam và Zarubezhneft về nghiên cứu phương án đầu tư hệ thống dự trữ dầu thô chiến lược tại Việt Nam được trao trong chuyến thăm. Nếu được triển khai, đây là bước phát triển đáng kể về tư duy hợp tác năng lượng.
Thay vì tập trung chủ yếu vào khai thác tài nguyên, hợp tác Việt – Nga bắt đầu liên quan trực tiếp đến an ninh năng lượng quốc gia của Việt Nam. Một hệ thống dự trữ dầu chiến lược có thể giúp tăng khả năng ứng phó trước gián đoạn chuỗi cung ứng, biến động giá dầu quốc tế hoặc các cú sốc địa chính trị.
Điều đó khiến hợp tác với Nga chuyển từ một quan hệ thuần túy kinh tế sang một cấu phần của năng lực chống chịu chiến lược.
Cùng với đó, Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư liên quan Petrovietnam, Zarubezhneft Asia, VSP và PVEP; thỏa thuận hợp tác đầu tư giữa PVEP và Zarubezhneft Asia; cũng như thỏa thuận nghiên cứu địa chất và thăm dò tài nguyên khoáng sản biển cho thấy năng lượng và tài nguyên vẫn tiếp tục là một trong những lĩnh vực có mức độ thể chế hóa cao nhất trong quan hệ hai nước.
Điện hạt nhân có thể trở thành biểu tượng mới của quan hệ Việt – Nga
Nếu Vietsovpetro từng là một trong những biểu tượng của quan hệ Việt – Xô và Việt – Nga trong thế kỷ XX, thì điện hạt nhân có khả năng trở thành một biểu tượng mới của hợp tác hai nước trong những thập niên tới.
Ngày 23/3/2026, Việt Nam và Nga đã ký Hiệp định liên Chính phủ về hợp tác xây dựng nhà máy điện hạt nhân trên lãnh thổ Việt Nam. Trong Tuyên bố chung tháng 9/2026, hai nước đánh giá thỏa thuận này đã mở ra một giai đoạn mới của quan hệ song phương. Hai bên đồng thời tiếp tục triển khai Trung tâm Nghiên cứu Khoa học và Công nghệ hạt nhân tại Việt Nam.
Tại cuộc họp báo sau hội đàm ngày 9/9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 là dự án chiến lược và có thể trở thành “biểu tượng mới” của quan hệ Việt Nam – Nga.
Ý nghĩa của dự án này vượt xa giá trị của một nhà máy điện.
Một chương trình điện hạt nhân đòi hỏi hệ sinh thái công nghệ rất rộng, từ thiết kế, xây dựng, vận hành, an toàn bức xạ, nhiên liệu, quản lý chất thải cho đến đào tạo kỹ sư, nghiên cứu vật liệu và hình thành đội ngũ quản lý chuyên môn. Do đó, nếu dự án được triển khai thành công, Nga không chỉ là nhà cung cấp công nghệ mà có thể trở thành một trong những đối tác tham gia sâu vào quá trình hình thành năng lực khoa học – công nghệ mới của Việt Nam.
Thỏa thuận giữa Cục An toàn bức xạ và hạt nhân Việt Nam với Cơ quan Giám sát môi trường, công nghiệp và hạt nhân Nga trong chuyến thăm lần này cho thấy hợp tác đang được xây dựng từ cả hai phía: phát triển công nghệ và xây dựng hệ thống giám sát an toàn.
Sự kiện này đặc biệt quan trọng vì đối với điện hạt nhân, an toàn và năng lực quản lý phải phát triển song song với năng lực xây dựng và vận hành.
Khoa học – công nghệ: từ lĩnh vực bổ trợ trở thành động lực chiến lược
Một thay đổi đáng chú ý khác là vị trí của khoa học – công nghệ trong quan hệ Việt – Nga.
Trong mô hình hợp tác trước đây, giáo dục và khoa học thường được xem như một lĩnh vực truyền thống, gắn với việc đào tạo sinh viên Việt Nam tại Liên Xô và Nga. Nhưng trong khuôn khổ hợp tác mới, khoa học – công nghệ không còn chỉ đóng vai trò hỗ trợ.
Hai bên tuyên bố đưa khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành một trong những động lực chính của quan hệ song phương. Các lĩnh vực được xác định bao gồm AI, công nghệ số, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng, tự động hóa, công nghệ lượng tử, năng lượng hạt nhân và công nghệ vũ trụ.
Việc tổ chức Diễn đàn Khoa học công nghệ Việt Nam – Liên bang Nga với chủ đề “Kết nối công nghệ chiến lược” ngay trong chuyến thăm cũng mang tính biểu tượng đáng kể. Diễn đàn có gần 500 đại biểu từ cơ quan hoạch định chính sách, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ, nhà khoa học và nhà đầu tư hai nước. Hai bên đồng thời khởi động tuyển chọn các dự án nghiên cứu chung mới.
Đáng chú ý, trong số các văn kiện được trao có Lộ trình hợp tác về các công nghệ chiến lược giữa Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Tập đoàn AFK Sistema, cũng như thỏa thuận phát triển Trung tâm công nghệ bồi đắp và chuyển giao công nghệ sản xuất mực in 3D giữa Petrovietnam và RosatomAT. Điều này phản ánh một xu hướng mới: hợp tác công nghệ bắt đầu gắn với sản phẩm, doanh nghiệp và hoạt động công nghiệp cụ thể, thay vì chỉ giới hạn trong trao đổi học thuật. Đây cũng là lĩnh vực mà lợi ích của hai nước có thể bổ sung cho nhau.
Nga có nền tảng mạnh về khoa học cơ bản, năng lượng hạt nhân, hàng không – vũ trụ, vật liệu, toán học, vật lý, kỹ thuật và một số công nghệ quốc phòng. Trong khi đó, Việt Nam đang đặt khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển. Nếu hai bên xây dựng được mô hình “nghiên cứu – đào tạo – chuyển giao – thương mại hóa”, khoa học – công nghệ có thể trở thành trụ cột mới giúp quan hệ Việt – Nga thoát khỏi sự phụ thuộc quá lớn vào những lĩnh vực hợp tác truyền thống.
Quốc phòng – an ninh tiếp tục là trụ cột chiến lược
Một trong những thông điệp rõ ràng nhất của chuyến thăm là việc hai bên tiếp tục xác định hợp tác quốc phòng – an ninh là trụ cột chiến lược của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện.
Tuyên bố chung nhấn mạnh hợp tác quốc phòng – an ninh Việt – Nga không nhằm chống lại nước thứ ba và phù hợp với luật pháp quốc tế. Hai bên thống nhất tăng cường trao đổi đoàn, đào tạo cán bộ, hợp tác quân binh chủng, rà phá bom mìn nhân đạo, an ninh biển, an toàn hàng hải, khoa học kỹ thuật và công nghệ quân sự. Việc nhấn mạnh hợp tác này “không nhằm chống lại nước thứ ba” có ý nghĩa đáng chú ý.
Trong bối cảnh cấu trúc an ninh tại châu Á – Thái Bình Dương ngày càng chịu ảnh hưởng của cạnh tranh giữa các nước lớn, Việt Nam tiếp tục duy trì nguyên tắc phát triển quan hệ quốc phòng với các đối tác trên cơ sở độc lập, tự chủ và không tạo ra liên minh chống lại một quốc gia khác. Đây cũng là một phần trong cách Hà Nội duy trì cân bằng chiến lược.
Nga vẫn là một đối tác quốc phòng truyền thống quan trọng, nhưng quan hệ Việt – Nga được đặt trong tổng thể chính sách đối ngoại đa phương hóa, đa dạng hóa của Việt Nam. Vì vậy, mở rộng hợp tác với Moskva không đồng nghĩa Việt Nam lựa chọn đứng về một bên trong cạnh tranh chiến lược quốc tế. Ngược lại, duy trì một quan hệ ổn định với Nga góp phần làm phong phú thêm mạng lưới đối tác chiến lược của Việt Nam và qua đó củng cố không gian tự chủ.
Mục tiêu 15 tỷ USD: thách thức lớn nhất nằm ở kinh tế và logistics
Quan hệ Việt – Nga hiện tại có mức độ tin cậy chính trị cao. Tuy nhiên, thương mại và đầu tư còn tương đối khiêm tốn. Năm 2025, thương mại hai chiều Việt – Nga mới đạt 4,77 tỷ USD. Đến hết tháng 5/2026, con số đạt khoảng 2,16 tỷ USD. Những chỉ số kể trên đặc biệt thấp và phản ánh chưa hết tiềm năng vốn có như quan hệ thương mại song phương giữa Việt Nam và các đối tác khác. Do đó, mục tiêu 15 tỷ USD vào năm 2030 được đề cập trong tuyên bố chung của lãnh đạo hai nước là rất tham vọng nhưng đã cho thấy quyết tâm cao của lãnh đạo hai nước. Để đạt được mục tiêu này, hai nước khó có thể chỉ dựa vào tăng xuất khẩu các mặt hàng truyền thống như dệt may, cà phê, thủy sản của Việt Nam hay than, phân bón và nguyên liệu từ Nga. Ngoài ra, hai nước cần hình thành một cấu trúc kinh tế mới dựa trên các dự án đầu tư quy mô lớn và chuỗi cung ứng dài hạn nhằm gia tăng sức chống chịu và bền vững của nền kinh tế Việt Nam, Liên bang Nga. Vì vậy, một số thỏa thuận được ký trong chuyến thăm có ý nghĩa lớn hơn tên gọi.
Biên bản ghi nhớ giữa Bộ Tài chính Việt Nam và Bộ Phát triển Kinh tế Nga về tăng cường hợp tác đầu tư, cùng bản ghi nhớ giữa Bộ Tài chính Việt Nam với Quỹ Đầu tư trực tiếp Nga – RDIF, có thể tạo thêm công cụ tài chính cho các dự án song phương. Đây là điều đặc biệt cần thiết trong bối cảnh một trong những điểm nghẽn lớn của hợp tác Việt – Nga hiện nay nằm ở tài chính, thanh toán và khả năng huy động vốn cho dự án.
Bên cạnh đó, vận tải là lĩnh vực đã hạn chế sự phát triển mạnh mẽ của quan hệ thương mại Việt Nam – Nga. Lãnh đạo hai nước đã đề cập tới việc nâng cao chất lượng và đa dạng hóa tuyến vận tải, tăng chuyến bay thẳng, phát triển vận tải biển, đường sắt và các hành lang vận tải liên khu vực. Tuyên bố chung còn đề cập nghiên cứu vận tải đa phương thức Việt Nam – Trung Quốc – Nga, Hành lang vận tải quốc tế Bắc – Nam và khả năng sử dụng Tuyến đường biển phương Bắc nhằm tối đa hoá hội nhập và phát triển kinh tế liên khu vực. Nếu những tuyến này được phát triển hiệu quả, những dự án này có thể là đòn bẩy quan trọng đưa kinh tế Việt Nam hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế Á – Âu.
Ở chiều ngược lại, Việt Nam có thể đóng vai trò như một cửa ngõ để doanh nghiệp Nga tiếp cận ASEAN và các thị trường mà Việt Nam có FTA. Đây là cơ sở để quan hệ Việt – Nga vượt ra khỏi logic song phương và trở thành một phần của kết nối kinh tế liên khu vực.
Giáo dục và nguồn nhân lực: xây nền móng cho những dự án chiến lược
Một chương trình hợp tác công nghệ chỉ thật sự hiệu quả và mang tính liên tục, bền vững khi có nguồn nhân lực chất lượng cao. Do đó, giáo dục vẫn giữ vị trí đáng kể trong những thỏa thuận giữa Việt Nam và Nga. Nga tiếp tục cấp chỉ tiêu đào tạo cho sinh viên Việt Nam và hai bên dự kiến ưu tiên các chuyên ngành có giá trị chiến lược như nghiên cứu cơ bản, công nghệ lượng tử, năng lượng hạt nhân và các lĩnh vực công nghệ cao.
Điểm mới là hai bên hướng tới mô hình “đào tạo gắn với dự án”. Cách tiếp cận này có thể tạo ra khác biệt đáng kể. Thay vì gửi sinh viên đi đào tạo chung rồi trở về tìm môi trường ứng dụng, nguồn nhân lực có thể được chuẩn bị trực tiếp cho những dự án điện hạt nhân, công nghệ, giao thông, dầu khí hoặc nghiên cứu chung.
Những thỏa thuận hợp tác giữa Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam với Đại học Nghiên cứu Quốc gia Năng lượng Moskva, giữa Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh với Đại học Quốc gia Saint Petersburg cũng góp phần mở rộng mạng lưới kết nối học thuật, góp phần làm nâng cao chất lượng nguồn lao động, góp phần phát triển kinh tế đất nước. Trong dài hạn, đây có thể là một trong những nền tảng giúp chuyển quan hệ Việt – Nga từ hợp tác giữa các chính phủ sang hợp tác giữa các hệ sinh thái khoa học, đại học và doanh nghiệp.
Những thỏa thuận được ký kết cho thấy điều gì?
Nhìn tổng thể, những văn kiện được ký kết trước sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Vladimir Putin có thể chia thành bốn nhóm lớn.
Thứ nhất, hoàn thiện thể chế hợp tác, gồm thỏa thuận về chuyển đổi số tư pháp, hợp tác giữa các cơ quan nhà nước và tăng cường hợp tác đầu tư.
Thứ hai, năng lượng – tài nguyên, bao gồm các văn kiện liên quan Petrovietnam, Zarubezhneft, PVEP, dự trữ dầu thô chiến lược và thăm dò khoáng sản biển.
Thứ ba, công nghệ – khoa học, nổi bật với an toàn hạt nhân, công nghệ chiến lược, công nghệ in 3D và hợp tác giữa các cơ sở nghiên cứu.
Thứ tư, giáo dục và nguồn nhân lực, thể hiện qua các thỏa thuận giữa các trường đại học và hợp tác đào tạo trong lĩnh vực giao thông vận tải.
Cơ cấu này cho thấy chuyến thăm không tập trung vào một dự án duy nhất mà đang tạo ra nhiều lớp liên kết song song. Đó cũng là logic phù hợp với một quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện: thay vì phụ thuộc vào một lĩnh vực, hai bên tìm cách xây dựng mạng lưới lợi ích đan xen giữa nhà nước, doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và các tập đoàn công nghệ.
Một quan hệ song phương ngày càng có ý nghĩa trong chiến lược tự chủ của Việt Nam
Từ góc độ rộng hơn, chuyến thăm Nga còn phản ánh cách Việt Nam đang vận hành chính sách đối ngoại trong một môi trường quốc tế phân mảnh.
Việt Nam tiếp tục phát triển quan hệ sâu rộng với Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, các nước ASEAN và Liên minh châu Âu; đồng thời duy trì và làm sâu sắc quan hệ với những đối tác truyền thống như Nga. Điều này cho phép Việt Nam tránh phụ thuộc quá mức vào một trung tâm quyền lực duy nhất.
Trong cấu trúc đó, Nga có một số giá trị mà không phải đối tác nào cũng có thể thay thế hoàn toàn: kinh nghiệm trong năng lượng hạt nhân, hợp tác dầu khí lâu năm, khoa học cơ bản, một số lĩnh vực công nghệ chiến lược, quốc phòng và đào tạo chuyên gia. Ngược lại, Việt Nam cũng ngày càng có giá trị đối với Nga.
Với vị trí tại Đông Nam Á, nền kinh tế có độ mở cao, mạng lưới FTA rộng và quan hệ sâu với ASEAN, Việt Nam có thể trở thành một trong những cửa ngõ quan trọng để Nga duy trì và mở rộng hiện diện kinh tế tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Do đó, quan hệ Việt – Nga hiện nay không đơn giản là sự tiếp nối của quan hệ Việt – Xô trong quá khứ. Quan hệ hai nước đang được tái cấu trúc trên cơ sở lợi ích chiến lược mới.
Từ “hữu nghị truyền thống” sang “đối tác cùng phát triển”
Ý nghĩa lớn nhất của chuyến thăm Nga lần này có lẽ nằm ở sự chuyển dịch đó.
Trong thời gian dài, khi đề cập quan hệ Việt – Nga, yếu tố lịch sử, tình cảm và sự giúp đỡ của Liên Xô đối với Việt Nam thường được đặt ở vị trí trung tâm. Những yếu tố ấy vẫn có giá trị rất lớn và tạo nên nền tảng tin cậy hiếm có giữa hai nước. Tuy nhiên, quan hệ giữa hai quốc gia trong thế kỷ XXI không thể chỉ tồn tại bằng ký ức. Chuyến thăm cấp Nhà nước tháng 9/2026 cho thấy hai nước đang tìm cách chuyển nguồn vốn chính trị và lịch sử đó thành lợi ích phát triển cụ thể.
Năng lượng hạt nhân có thể giúp Việt Nam mở rộng năng lực cung cấp điện và phát triển một hệ sinh thái công nghệ mới. Dầu khí và dự trữ năng lượng có thể góp phần bảo đảm an ninh năng lượng. Hợp tác công nghệ có thể hỗ trợ quá trình chuyển đổi số và công nghiệp hóa. Giáo dục cung cấp nguồn nhân lực cho các dự án dài hạn. Hợp tác quốc phòng – an ninh tiếp tục duy trì một trụ cột chiến lược, trong khi thương mại và đầu tư tạo nền tảng vật chất cho quan hệ.
Theo nghĩa đó, điều quan trọng nhất không phải là số lượng văn kiện được ký mà là khả năng biến chúng thành những dự án có thể đo lường được trong 5-10 năm tới.
Nếu Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 được triển khai đúng tiến độ; nếu dự án Trung tâm Khoa học và Công nghệ hạt nhân đi vào hoạt động; nếu hệ thống dự trữ dầu chiến lược được hình thành; nếu các chương trình nghiên cứu chung tạo ra công nghệ có thể thương mại hóa; và nếu kim ngạch thương mại thực sự tiến gần mục tiêu 15 tỷ USD vào năm 2030, quan hệ Việt – Nga sẽ có được một nền móng kinh tế – công nghệ tương xứng hơn với mức độ tin cậy chính trị hiện nay.
Khi đó, chuyến thăm Nga tháng 9/2026 có thể được nhìn nhận không chỉ là một sự kiện ngoại giao cấp cao, mà là một trong những cột mốc đánh dấu quá trình chuyển quan hệ Việt Nam – Liên bang Nga từ một “quan hệ hữu nghị truyền thống” thành một “quan hệ đối tác cùng phát triển”, dựa trên sự kết hợp giữa lịch sử, lợi ích chiến lược và những nhu cầu phát triển mới của cả hai quốc gia.
Trong một thế giới ngày càng khó dự đoán, khả năng duy trì những mối quan hệ có độ tin cậy cao nhưng đồng thời không ràng buộc Việt Nam vào một liên minh hay một cực quyền lực cụ thể chính là một phần quan trọng của năng lực tự chủ chiến lược. Và dưới góc độ đó, làm sâu sắc hơn quan hệ với Nga không phải là quay lại với quá khứ, mà là tận dụng một nền tảng lịch sử đặc biệt để tạo thêm dư địa chiến lược cho Việt Nam trong tương lai.
Tác giả: Bùi Gia Kỳ
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
Tài liệu tham khảo
- (2026). Thủ tướng Phạm Minh Chính dự Diễn đàn doanh nghiệp Việt Nam – Nga. Retrieved from Báo Điện tử Chính phủ: https://baochinhphu.vn/thu-tuong-pham-minh-chinh-du-dien-dan-doanh-nghiep-viet-nam-nga-102260324225122893.htm.
- (2026). Tuyên bố chung về việc củng cố hơn nữa Quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện Việt Nam-Nga trong giai đoạn mới. Retrieved from Báo Điện tử Chính phủ: https://baochinhphu.vn/tuyen-bo-chung-ve-viec-cung-co-hon-nua-quan-he-doi-tac-chien-luoc-toan-dien-viet-nam-nga-trong-giai-doan-moi-102260910063807442.htm.
- (2026). Tuyên bố chung về việc củng cố hơn nữa Quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện Việt Nam-Nga trong giai đoạn mới. Retrieved from Báo Điện tử Chính phủ: https://baochinhphu.vn/tuyen-bo-chung-ve-viec-cung-co-hon-nua-quan-he-doi-tac-chien-luoc-toan-dien-viet-nam-nga-trong-giai-doan-moi-102260910063807442.htm.
