Tóm tắt: Chuyến thăm Pháp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tháng 9/2026, diễn ra ngay sau chuyến thăm cấp Nhà nước tới Nga, cho thấy Việt Nam tiếp tục mở rộng không gian đối ngoại trong một môi trường quốc tế ngày càng phân hóa, phù hợp với phương châm “làm bạn với tất cả các nước”. Thay vì đặt quan hệ với các đối tác trong logic thay thế hoặc loại trừ lẫn nhau, Hà Nội tiếp tục phát triển mạng lưới quan hệ đa tầng, trong đó mỗi đối tác đóng góp những lợi thế khác nhau cho mục tiêu phát triển và bảo đảm tự chủ chiến lược. Với Pháp, các lĩnh vực như công nghệ, quốc phòng, hàng không, năng lượng, hạ tầng, khoáng sản quan trọng và kết nối với Liên minh châu Âu tạo nên nền tảng hợp tác cùng có lợi ngày càng rõ nét. Việc Pháp trao trả trống đồng Đông Sơn trong khuôn khổ chuyến thăm đồng thời bổ sung một chiều cạnh biểu tượng về thiện chí, sự tôn trọng lịch sử và xây dựng lòng tin. Từ góc độ rộng hơn, chuyến thăm cho thấy đa dạng hóa đối tác đang trở thành một công cụ quan trọng giúp Việt Nam giảm thiểu rủi ro, hạn chế phụ thuộc và duy trì khả năng lựa chọn trong một trật tự quốc tế ngày càng phức tạp.
Bối cảnh chuyến thăm
Chuyến thăm chính thức Cộng hòa Pháp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tháng 9/2026 diễn ra trong bối cảnh môi trường quốc tế tiếp tục có những biến chuyển sâu sắc. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, các cuộc xung đột khu vực tiếp tục kéo dài, trong khi thương mại, công nghệ, năng lượng, khoáng sản chiến lược và quốc phòng ngày càng chịu tác động mạnh hơn của các yếu tố địa chính trị.
Đáng chú ý, chuyến thăm Pháp diễn ra ngay sau chuyến thăm thành công cấp Nhà nước tới Liên bang Nga từ ngày 7–9/9/2026. Tối 9/9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm rời Moscow để tiếp tục hành trình tới Paris.
Trình tự Nga – Pháp trong cùng một chuyến công du có ý nghĩa đáng chú ý. Nga và Pháp hiện có vị trí rất khác nhau trong cấu trúc chính trị – an ninh châu Âu và trong nhiều vấn đề quốc tế. Việc Việt Nam duy trì và phát triển quan hệ cấp cao với cả hai nước trong một hành trình liên tiếp phản ánh khá rõ đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa và đa dạng hóa quan hệ.
Điều này cũng cho thấy trong một môi trường quốc tế ngày càng phân hóa, Việt Nam không tiếp cận quan hệ với một đối tác theo logic loại trừ quan hệ với đối tác khác. Thay vào đó, Hà Nội tiếp tục tìm kiếm những lĩnh vực có thể hợp tác trên cơ sở lợi ích chung, bất kể những khác biệt giữa các đối tác trong cấu trúc quốc tế.
Về phía Pháp, chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh Paris tiếp tục thúc đẩy khái niệm “tự chủ chiến lược”, đồng thời tìm cách củng cố vai trò tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Sự tương đồng nhất định về nhu cầu duy trì không gian hành động độc lập đã tạo thêm cơ sở để quan hệ Việt Nam – Pháp bước vào một giai đoạn hợp tác sâu hơn.
Nền tảng quan hệ Việt Nam – Pháp
Việt Nam và Pháp thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1973. Quan hệ được nâng lên Đối tác chiến lược năm 2013 và tiếp tục nâng cấp thành Đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 10/2024.
Việc nâng cấp quan hệ tạo ra một khuôn khổ chính trị mới, cho phép hai nước mở rộng hợp tác từ những lĩnh vực truyền thống như thương mại, giáo dục, văn hóa và phát triển sang những lĩnh vực có tính chiến lược cao hơn như công nghệ, hàng không, không gian, năng lượng, khoáng sản quan trọng và quốc phòng.
Pháp đồng thời là một trong những quốc gia có ảnh hưởng lớn trong Liên minh châu Âu. Vì vậy, quan hệ Việt – Pháp không chỉ có ý nghĩa song phương mà còn là một thành tố quan trọng trong tổng thể quan hệ Việt Nam – EU.
Những kết quả đáng chú ý của chuyến thăm
Thứ nhất, thúc đẩy hợp tác kinh tế, công nghiệp và hạ tầng. Một trong những trọng tâm của chuyến thăm là thúc đẩy hợp tác giữa doanh nghiệp hai nước trong hàng không, giao thông, hạ tầng và công nghiệp. Sự tham gia của các doanh nghiệp lớn của Pháp như Airbus, Thales và Alstom phản ánh mong muốn của Paris mở rộng hiện diện kinh tế – công nghiệp tại Việt Nam, trong khi Việt Nam có nhu cầu tiếp cận công nghệ, vốn và năng lực quản trị của các tập đoàn lớn của châu Âu. Đây là sự bổ trợ lợi ích trên cơ sở cùng có lợi rõ nét. Hiện nay, Việt Nam cần nguồn lực phục vụ quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa, hướng đến phát triển kinh tế bền vững. Trong khi đó, Pháp cần những thị trường tăng trưởng mới tại châu Á.
Thứ hai, mở rộng hợp tác công nghệ chiến lược. Việt Nam và Pháp tiếp tục thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, lượng tử, hàng không, không gian và các công nghệ mới. Đặc biệt, sự xuất hiện của một thỏa thuận chiến lược giữa Thales và GTEL cho thấy quan hệ Việt – Pháp đang từng bước mở rộng từ hợp tác thương mại truyền thống sang những lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao. Sự kiện có ý nghĩa đối với Việt Nam trong quá trình xây dựng năng lực công nghệ nội sinh và đa dạng hóa nguồn tiếp cận công nghệ. Quan hệ này sẽ góp phần củng cố vị thế của Việt Nam trong bản đồ công nghệ toàn cầu.
Thứ ba, hợp tác về đất hiếm và khoáng sản quan trọng. Việt Nam và Pháp cũng tăng cường thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực đất hiếm và khoáng sản quan trọng. Trong điều kiện nhiều quốc gia đang tìm cách giảm sự phụ thuộc vào các chuỗi cung ứng tập trung, khoáng sản chiến lược trở thành một thành tố ngày càng quan trọng trong quan hệ kinh tế quốc tế. Đối với Pháp và rộng hơn là Liên minh châu Âu, Việt Nam có thể trở thành một đối tác trong quá trình đa dạng hóa nguồn cung. Đối với Việt Nam, hợp tác với Pháp có thể góp phần thu hút công nghệ chế biến sâu và mở rộng khả năng tham gia vào các chuỗi giá trị có hàm lượng công nghệ cao hơn.
Thứ tư, quốc phòng trở thành một trụ cột mới. Một trong những phát triển đáng chú ý nhất của chuyến thăm là việc phía Pháp công khai xác định quốc phòng là một trong những trụ cột của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện. Điều này phản ánh khả năng hợp tác quốc phòng Việt – Pháp chuyển sang một giai đoạn thực chất hơn, từ đào tạo, trao đổi và hợp tác kỹ thuật sang những lĩnh vực như công nghiệp quốc phòng, an ninh biển và công nghệ. Ý nghĩa quan trọng không nằm ở một hợp đồng riêng lẻ, mà ở việc Việt Nam có thêm một nguồn tiếp cận công nghệ và một đối tác quốc phòng lớn của châu Âu.
Trao trả trống đồng Đông Sơn: một biểu hiện của thiện chí và xây dựng lòng tin
Bên cạnh những thỏa thuận kinh tế và chiến lược, chuyến thăm còn có một chi tiết mang ý nghĩa biểu tượng đáng chú ý. Theo đó, Pháp trao trả cho Việt Nam một trống đồng thuộc văn hóa Đông Sơn có niên đại hơn 2.000 năm.
Xét về vật chất, việc trao trả một hiện vật không thể so sánh với các thỏa thuận về công nghiệp, công nghệ hay quốc phòng. Tuy nhiên, xét về phương diện chính trị – ngoại giao, hành động này mang giá trị biểu tượng có ý nghĩa sâu sắc.
Trống đồng Đông Sơn là một trong những biểu tượng tiêu biểu của nền văn hóa cổ Việt Nam. Vì vậy, việc phía Pháp trao trả hiện vật trong khuôn khổ chuyến thăm cấp cao có thể được xem như một biểu hiện của thiện chí, sự tôn trọng đối với di sản văn hóa và bản sắc lịch sử của Việt Nam.
Trong quan hệ giữa hai quốc gia có một lịch sử tương tác kéo dài và phức tạp như Việt Nam và Pháp, những hành động mang tính biểu tượng như vậy góp phần tạo ra một nền tảng tâm lý – chính trị thuận lợi hơn cho hợp tác hiện tại.
Nói cách khác, quan hệ Việt – Pháp không chỉ được củng cố thông qua lợi ích kinh tế hay những thỏa thuận chiến lược, mà còn thông qua việc xây dựng lòng tin và xử lý những vấn đề liên quan đến lịch sử, văn hóa trên tinh thần tôn trọng lẫn nhau.
Ý nghĩa chiến lược: đa dạng hóa quan hệ và đối tác
Ý nghĩa nổi bật của chuyến thăm nằm ở việc Việt Nam tiếp tục mở rộng không gian lựa chọn chiến lược. Đặt chuyến thăm Pháp ngay sau chuyến thăm Nga càng làm nổi bật điều này. Nga và Pháp hiện nằm ở những phía khác nhau trong nhiều vấn đề an ninh châu Âu. Tuy nhiên, từ góc nhìn của Việt Nam, cả hai vẫn là những đối tác có giá trị trong những lĩnh vực khác nhau. Quan hệ với Nga có nền tảng lịch sử lâu dài và vẫn giữ ý nghĩa trong một số lĩnh vực chiến lược. Trong khi đó, Pháp có thế mạnh về công nghệ, hàng không, hạ tầng, năng lượng, không gian, quốc phòng và đồng thời là một trong những trung tâm quyền lực quan trọng của Liên minh châu Âu.
Tăng cường quan hệ với Pháp không phải là sự thay thế cho quan hệ với Nga, cũng như việc duy trì quan hệ với Nga không ngăn cản Việt Nam phát triển quan hệ với Pháp. Đây chính là logic của đa dạng hóa đối tác. Do đó, đa dạng hóa đối tác không đơn thuần là mở rộng số lượng quan hệ ngoại giao, mà còn là một biện pháp nhằm giảm thiểu rủi ro chiến lược và gia tăng khả năng lựa chọn trong chính sách đối ngoại.
Quan hệ với Pháp bổ sung cho mạng lưới đối tác mà Việt Nam đã xây dựng với Mỹ, Trung Quốc, Nga, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Australia và các quốc gia châu Âu khác. Trong cấu trúc này, không một quan hệ nào đóng vai trò thay thế quan hệ khác. Thay vào đó, mỗi đối tác đem lại cho Việt Nam những lợi thế và nguồn lực khác nhau.
Trung Quốc giữ vai trò đặc biệt về địa lý, thương mại và chuỗi cung ứng. Mỹ có thế mạnh về công nghệ, thị trường và đầu tư. Nga tiếp tục có giá trị trong một số lĩnh vực hợp tác truyền thống và chiến lược. Nhật Bản, Hàn Quốc và các đối tác châu Âu cung cấp nguồn vốn, công nghệ và năng lực công nghiệp quan trọng. Trong khi đó, Ấn Độ và Australia góp phần mở rộng không gian hợp tác của Việt Nam tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Trong bức tranh đó, Pháp tạo thêm một lựa chọn đáng kể về công nghệ, quốc phòng, hàng không, năng lượng, hạ tầng và khả năng kết nối sâu hơn với Liên minh châu Âu.
Chính sự khác biệt về thế mạnh giữa các đối tác khiến đa dạng hóa trở thành một công cụ quan trọng để Việt Nam hạn chế phụ thuộc quá mức vào một nguồn lực, một thị trường hoặc một trung tâm quyền lực duy nhất. Giá trị của việc mở rộng quan hệ vì vậy không chỉ nằm ở số lượng đối tác, mà còn ở khả năng tạo ra một mạng lưới quan hệ có tính bổ trợ lẫn nhau.
Trong một môi trường quốc tế ngày càng phân hóa, khả năng duy trì quan hệ thực chất với nhiều trung tâm quyền lực khác nhau giúp Việt Nam hạn chế nguy cơ phụ thuộc và tạo thêm dư địa xử lý các biến động bên ngoài.
Hợp tác cùng có lợi
Quan hệ Việt – Pháp cũng phản ánh cách Việt Nam ưu tiên hợp tác dựa trên lợi ích thực chất thay vì tham gia vào logic lựa chọn phe.
Việt Nam cần nguồn vốn, công nghệ, hạ tầng, kinh nghiệm quản trị và khả năng tiếp cận các chuỗi giá trị có hàm lượng công nghệ cao. Trong khi đó, Pháp cần một đối tác ổn định tại Đông Nam Á, thị trường cho doanh nghiệp Pháp và một điểm kết nối quan trọng trong chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Sự bổ trợ này tạo ra một nền tảng hợp tác cùng có lợi. Trong khoáng sản, Pháp cần đa dạng hóa nguồn cung trong khi Việt Nam cần công nghệ chế biến.
Trong lĩnh vực hàng không và hạ tầng chiến lược, Việt Nam có nhu cầu đầu tư lớn trong khi Pháp sở hữu các tập đoàn công nghiệp hàng đầu.
Trong quốc phòng, Việt Nam có nhu cầu đa dạng hóa nguồn cung và công nghệ, còn Pháp muốn mở rộng hiện diện công nghiệp quốc phòng tại khu vực. Quan hệ vì vậy được xây dựng không phải trên cơ sở một bên phải lựa chọn bên kia, mà trên khả năng xác định những lợi ích giao nhau.
Việt Nam đa phương hoá một hệ thống quốc tế ngày càng phân hóa
Hệ thống quốc tế hiện nay ngày càng xuất hiện nhiều sự rạn nứt mang tính căn bản. Cạnh tranh Mỹ – Trung tiếp tục gia tăng. Quan hệ Nga – phương Tây vẫn trong trạng thái đối đầu. Các quốc gia cũng có những khác biệt lớn trong cách tiếp cận các vấn đề Trung Đông, thương mại, công nghệ, năng lượng và an ninh. Trong hoàn cảnh đó, các quốc gia vừa và nhỏ phải đối mặt với sức ép ngày càng lớn trong việc duy trì cân bằng quan hệ. Tuy nhiên, chính sự phân hóa này cũng tạo ra một yêu cầu khác: phải mở rộng số lượng và chất lượng của các đối tác để tránh phụ thuộc quá mức vào bất kỳ một trung tâm quyền lực nào.
Hành trình từ Moscow tới Paris của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có thể được nhìn nhận trong bối cảnh đó. Việt Nam có thể duy trì quan hệ với Nga đồng thời tăng cường quan hệ với một thành viên chủ chốt của NATO và EU như Pháp. Điều này cho thấy Việt Nam tiếp tục tìm cách tách quan hệ song phương khỏi những đối đầu giữa các nước lớn, tập trung vào những lĩnh vực hợp tác có lợi cho mình và cho đối tác.
Triển vọng quan hệ Việt Nam – Pháp
Quan hệ Việt Nam – Pháp đang bước vào giai đoạn mà chất lượng hợp tác sẽ ngày càng quan trọng hơn việc nâng cấp danh nghĩa quan hệ. Điều này đã được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề cập trong những phiên họp nhằm nâng cao hiệu quả các quan hệ đối ngoại.
Những lĩnh vực như công nghệ cao, hàng không, đường sắt, năng lượng, không gian, khoáng sản quan trọng, quốc phòng và an ninh biển có khả năng trở thành những động lực mới của quan hệ song phương.
Bên cạnh đó, những hành động mang tính biểu tượng như việc trao trả trống đồng Đông Sơn cho thấy hai nước cũng đang chú trọng đến nền tảng văn hóa và lòng tin chính trị. Sự kết hợp giữa lợi ích thực chất và thiện chí chính trị có thể tạo ra nền tảng tương đối bền vững để hai nước cụ thể hóa khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện trong những năm tới.
Kết luận
Chuyến thăm Pháp tháng 9/2026 mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ quan hệ song phương Việt Nam – Pháp.
Việc chuyến thăm diễn ra ngay sau chuyến thăm cấp Nhà nước tới Nga tạo nên một thông điệp đáng chú ý về cách Việt Nam ứng xử với một hệ thống quốc tế ngày càng phân hóa: duy trì quan hệ với nhiều trung tâm quyền lực khác nhau, không để quan hệ với một bên trở thành giới hạn cho quan hệ với bên khác.
Trong khi các thỏa thuận về công nghệ, hàng không, khoáng sản và quốc phòng tạo ra nền tảng lợi ích thực chất, việc Pháp trao trả trống đồng Đông Sơn lại bổ sung một tầng ý nghĩa khác: thiện chí, tôn trọng lịch sử và xây dựng lòng tin. Hai yếu tố này kết hợp với nhau phản ánh khá rõ logic của quan hệ Việt – Pháp hiện nay: hợp tác trên cơ sở lợi ích cùng có lợi, nhưng đồng thời được củng cố bằng lòng tin chính trị và sự tôn trọng lẫn nhau.
Trong một thế giới ngày càng phân hóa, Pháp không phải là sự thay thế cho Nga, Mỹ, Trung Quốc hay bất kỳ đối tác nào khác. Giá trị của Pháp nằm ở việc bổ sung thêm một không gian hợp tác, một nguồn công nghệ, một đối tác chiến lược và một lựa chọn mới cho Việt Nam. Và chính khả năng duy trì nhiều lựa chọn như vậy là một trong những nền tảng quan trọng để Việt Nam bảo đảm tự chủ chiến lược và tối đa hóa lợi ích quốc gia.
Tác giả: Bùi Gia Kỳ
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
