Tóm tắt: Quan hệ Đối tác An ninh Ba bên AUKUS (Mỹ-Anh-Úc) là cơ chế an ninh tiểu đa phương do Mỹ xây dựng tại khu vực "Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương". Sau khi bước vào nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump tiếp tục duy trì tư tưởng "Nước Mỹ trên hết" để định hình lại logic duy trì vị thế bá quyền, khiến định hướng chiến lược của liên minh có sự thay đổi đáng kể. Từ cách tiếp cận dài hạn của chính quyền Biden, vốn tập trung vào "xây dựng năng lực tập thể" và "hiệp đồng chiến lược", chuyển sang mô hình mới với những tính toán ngắn hạn dưới thời Trump, dựa trên nền tảng "Nước Mỹ trên hết", hợp tác chiến lược mang tính vụ lợi cao và sự phân tầng rõ rệt trong quản lý liên minh. Trong bối cảnh đó, tham vọng “bành trướng kỹ thuật” của liên minh AUKUS và nhu cầu tự chủ của các nước thành viên trở nên khó vẹn toàn, buộc các nước thành viên phải tìm kiếm sự cân bằng động giữa giới hạn hiệu quả và mô hình cộng sinh. Điều này cũng khiến mối quan hệ phát triển trong tương lai giữa Mỹ và liên minh AUKUS phải đối mặt với nhiều thách thức như sự mất cân bằng trong đánh giá giá trị chiến lược, gia tăng mâu thuẫn nội bộ và sức ép lớn hơn từ dư luận quốc tế, qua đó tác động quan trọng đến trật tự an ninh và cục diện chiến lược tại khu vực "Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương".
Quan hệ Đối tác An ninh Ba bên AUKUS (Mỹ-Anh-Úc), với tư cách là cơ chế an ninh tiểu đa phương mang tính chiến lược do Mỹ, Anh và Úc xây dựng tại khu vực “Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương”, đã gây nhiều tranh cãi trong cộng đồng quốc tế ngay từ khi thành lập. Sau khi ông Trump tái đắc cử, dựa trên định hướng chiến lược “Nước Mỹ trên hết” (America First), ông nhiều lần đặt câu hỏi về liên minh AUKUS, đặc biệt là thỏa thuận hợp tác tàu ngầm hạt nhân, cho rằng dự án này có vòng đời dài, chi phí cao và liên quan đến tính nhạy cảm của việc chuyển giao công nghệ tiên tiến, dẫn đến vấn đề mất cân bằng chi phí – lợi ích đáng kể. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sự hiện diện và hiệu quả hoạt động của lực lượng Mỹ tại khu vực Tây Thái Bình Dương, mà còn có thể tác động đến khả năng tự chủ của ngành công nghiệp quốc phòng nước Mỹ. Vào tháng 6 năm 2025, Bộ Quốc phòng Mỹ, dựa trên nguyên tắc “thận trọng chiến lược”, đã nỗ lực đồng bộ các mục tiêu của AUKUS với khẩu hiệu “Nước Mỹ trên hết”. Động thái này phản ánh sự thay đổi trong tư duy chính sách đối ngoại nói chung của chính phủ Mỹ cũng như những tính toán điều chỉnh chiến lược và cải cách thể chế đối với hệ thống liên minh hiện có dưới thời Trump 2.0.
Sự điều chỉnh liên tục trong chính sách của Mỹ đối với AUKUS
Xây dựng nền tảng chiến lược và phân bổ lực lượng: Hình thành cấu trúc an ninh thích ứng với bối cảnh cạnh tranh nước lớn
Trong nhiệm kỳ của chính quyền Biden, việc thích ứng với cuộc cạnh tranh nước lớn được coi là nhiệm vụ hàng đầu, đẩy nhanh chiến lược “Răn đe tích hợp” tại khu vực “Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương”, tích cực thúc đẩy xây dựng hệ thống liên minh “tiểu đa phương”. Trong bối cảnh đó, tháng 9 năm 2021, Mỹ đã đạt được thỏa thuận ba bên với Anh và Úc, đồng ý xây dựng liên minh đối tác an ninh ba bên AUKUS với hợp tác xây dựng năng lực tàu ngầm hạt nhân là “Trụ cột I”, nhằm chuyển giao tài sản chiến lược cho Úc, một đồng minh then chốt trong khu vực, tạo ra một “pháo đài” có năng lực răn đe dưới mặt nước và trinh sát giám sát mạnh mẽ tại Chuỗi đảo thứ hai ở “Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương”, qua đó nâng cao đáng kể năng lực tác chiến hiệp đồng của Úc với tư cách là một đồng minh chất lượng cho Mỹ, đồng thời thể hiện quyết tâm và năng lực công nghệ của Mỹ trong việc duy trì cam kết an ninh với các đồng minh, đối tác khác trong khu vực. Tuy nhiên, do AUKUS liên quan đến việc chuyển giao công nghệ hạt nhân có độ nhạy cảm cao cho một quốc gia không có vũ khí hạt nhân, chắc chắn sẽ gây ra lo ngại cao về nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân trong cộng đồng quốc tế. Vì vậy, Mỹ tập trung chính sách vào việc tìm cách vượt qua các rào cản pháp lý trong nước và xây dựng lộ trình nâng cao năng lực theo từng giai đoạn, thiết kế khuôn khổ ban đầu cho việc chuyển giao công nghệ hạt nhân và đảm bảo an ninh.
Trong giai đoạn này, Mỹ cũng bắt đầu thiết kế và khởi động các vấn đề liên quan đến dự án “Trụ cột II” (hợp tác năng lực công nghệ tiên tiến). Tháng 4 năm 2022, Mỹ chính thức mở rộng nội dung hợp tác của “Trụ cột II” sang tám lĩnh vực chính bao gồm “năng lực dưới mặt nước, công nghệ lượng tử, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa, an ninh mạng tiên tiến, tên lửa siêu vượt âm và vũ khí tầm xa, tác chiến điện tử, chia sẻ thông tin và đổi mới sáng tạo”, đồng thời với nguồn dự trữ công nghệ và năng lực đổi mới mạnh mẽ, Mỹ đương nhiên trở thành bên chủ đạo và là nhà cung cấp năng lực then chốt cho “Trụ cột II”. Trong quá trình này, công việc chính của Mỹ bao gồm thiết lập cơ chế quản trị và điều phối liên quốc gia cho “Trụ cột II”, xác định các dự án hợp tác sớm khả thi và có hiệu ứng hiệp đồng lớn nhất, đồng thời giải quyết các rào cản về kiểm soát xuất khẩu và bảo mật thông tin.
Đột phá pháp lý và triển khai sâu rộng
Năm 2023 là năm quan trọng để Mỹ xóa bỏ các rào cản pháp lý trong nước đối với “Trụ cột I” của AUKUS. Vào tháng 3 năm 2023, Mỹ, Anh và Úc công bố “Lộ trình tối ưu” (Optimal Pathway), xác định kế hoạch triển khai theo từng giai đoạn: Giai đoạn 1 là xây dựng năng lực sớm, bắt đầu từ đầu những năm 2030, Mỹ sẽ cung cấp hoặc cho thuê một số lượng nhỏ tàu ngầm hạt nhân lớp Virginia Block IV/V hiện đại cho Úc, thực hiện phối hợp về nhân sự điều hành và đẩy nhanh quá trình hội nhập của Úc vào hệ thống tác chiến tàu ngầm hạt nhân Mỹ-Anh; Giai đoạn 2 là quá độ, diễn ra từ cuối những năm 2030 đến đầu những năm 2040, tàu ngầm lớp AUKUS mới (SSN-AUKUS) do Anh chủ trì thiết kế, Mỹ-Anh cung cấp hệ thống lõi sẽ được đưa vào biên chế tại Anh trước, sau đó bàn giao cho Úc; Giai đoạn 3 là hiện thực hóa đóng tàu trong nước, dự kiến bắt đầu từ đầu những năm 2040, Úc sẽ sử dụng công nghệ tàu ngầm hạt nhân đã được chuyển giao để đóng các lô tàu tiếp theo tại Adelaide và dần dần đạt được khả năng tự đóng và bảo trì hoàn toàn.
Theo kế hoạch trên, Mỹ thúc đẩy “Trụ cột I” bước vào giai đoạn triển khai toàn diện, các biện pháp chính bao gồm: Mở rộng quy mô đào tạo nhân sự quân đội Úc tại trường Hải quân hạt nhân Mỹ và bố trí huấn luyện chiến đấu thực tế dài hạn trên tàu ngầm hạt nhân hiện có; Thành lập nhóm công tác chung Mỹ-Anh-Úc, tập trung vào thiết kế tổng thể SSN-AUKUS, bao gồm xây dựng hệ thống chuỗi cung ứng, bao gồm cả lò phản ứng hạt nhân, lựa chọn địa điểm mới cho căn cứ triển khai luân phiên tàu ngầm hạt nhân và nâng cấp cơ sở hạ tầng; Dựa trên Đạo luật Sản xuất Quốc phòng, coi việc phục hưng công nghiệp tàu ngầm là ưu tiên an ninh quốc gia, phê duyệt gần 4 tỷ đô la tài trợ đặc biệt để mở rộng năng lực nhà máy đóng tàu, đào tạo công nhân kỹ thuật, tăng cường khả năng phục hồi của chuỗi cung ứng và đẩy nhanh quá trình hiện đại hóa nhà máy đóng tàu; Ký hợp đồng dài hạn với các nhà thầu chính như General Dynamics Electric Boat, Newport News Shipbuilding để tăng cường ổn định năng lực sản xuất.
Đồng thời, Mỹ tiếp tục đẩy nhanh dự án hợp tác “Trụ cột II”, bao gồm: Thiết lập hệ thống ủy ban chỉ đạo và nhóm công tác chung thường trực; Xác định các lĩnh vực hợp tác trọng tâm đầu tiên như chiến tranh thuật toán AI, điện toán và cảm biến lượng tử, chống tên lửa siêu vượt âm, lợi thế phổ tác chiến điện tử và cảm biến phân tán không người lái dưới mặt nước; Đổi mới cơ chế chia sẻ công nghệ, đơn giản hóa quy trình điều phối kiểm soát xuất khẩu và khám phá việc thiết lập “Thỏa thuận chia sẻ công nghệ AUKUS”; Khởi động phát triển dự án thực chất, bao gồm hệ thống phòng thủ mạng do AI điều khiển, thử nghiệm dẫn đường lượng tử, cảm biến theo dõi siêu vượt âm và sonar tiên tiến… Một số dự án đã bước vào giai đoạn thử nghiệm, đánh dấu hiệu quả hợp tác công nghệ bước đầu đã đạt được, hợp tác liên minh AUKUS có tiến triển thực chất.
Ưu tiên chi phí
Sau khi ông Trump tái đắc cử, nhận thức về giá trị và định vị chức năng của liên minh AUKUS đã có sự thay đổi lớn so với trước đây. Trump đề xuất lấy “chia sẻ chi phí” và “lợi ích tức thời” làm ưu tiên hàng đầu, điều chỉnh lại tỷ lệ phân chia chi phí cần thiết cho việc triển khai “Trụ cột I”, đồng thời nhấn mạnh ứng dụng quân sự của “Trụ cột II”, thông qua quản lý liên minh phân tầng, tìm cách “công cụ hoá” AUKUS triệt để hơn.
Ở “Trụ cột I”, chính quyền Trump dựa trên nguyên tắc chi phí – lợi ích, đã tiến hành rà soát nghiêm ngặt dự án tàu ngầm hạt nhân, mục tiêu cốt lõi là giảm thiểu tối đa gánh nặng tài chính cho Mỹ và đảm bảo ngành công nghiệp Mỹ được ưu tiên hưởng lợi. Chính quyền Trump nhiều lần tuyên bố các thỏa thuận hiện tại của AUKUS là “không công bằng” đối với Mỹ, cố gắng phân bổ lại tỷ lệ chia sẻ chi phí thông qua đàm phán căng thẳng, yêu cầu Úc chịu tỷ lệ cao hơn chi phí mua sắm tàu ngầm, xây dựng cơ sở hạ tầng và hỗ trợ công nghiệp, đồng thời tuyên bố khi bán hoặc cho thuê tàu ngầm hạt nhân lớp Virginia cho Úc, giá cần gần hoặc bằng giá mua của quân đội Mỹ, thay vì “giá chiết khấu đồng minh”. Úc sẽ phải trả chi phí cho nhân viên kỹ thuật Mỹ, chịu chi phí nâng cấp nhà máy đóng tàu Mỹ và cần cung cấp “khoản đầu tư bổ sung”. Những yêu cầu này vượt xa ước tính của “Lộ trình tối ưu” ban đầu. Để đạt được mục tiêu này, chính quyền Trump đe dọa sẽ cắt giảm đầu tư của Mỹ và thậm chí ám chỉ sẽ hủy bỏ một số cam kết, nhằm buộc Úc chấp nhận kế hoạch “tái cân bằng chi phí” do Mỹ dẫn đầu.
So với tình hình triển khai “Trụ cột I” gặp bế tắc, chính quyền Trump thể hiện sự linh hoạt cao hơn đối với hợp tác năng lực công nghệ tiên tiến của “Trụ cột II”, tập trung vào các dự án “sát thương” cứng có thể nhanh chóng chuyển thành lợi thế chiến trường, phục vụ trực tiếp cho việc gây áp lực quân sự lên Trung Quốc, nhấn mạnh “thắng nhanh” và “hiệu quả răn đe có thể chứng minh”. Đồng thời, chính quyền Trump cũng tái cấu trúc định vị chức năng của liên minh AUKUS, nâng cấp từ tập trung vào hợp tác an ninh khu vực “Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương” thành nền tảng hợp tác toàn diện phục vụ chiến lược toàn cầu của Mỹ. Ví dụ, tháng 2 năm 2025, Tòa án cấp cao Anh với lý do “lợi ích an ninh quốc gia phải được ưu tiên” đã yêu cầu công ty do Trung Quốc kiểm soát bán 80,2% cổ phần của công ty bán dẫn Anh FTDI, với lý do công nghệ bán dẫn do Anh phát triển có thể bị chuyển sang Trung Quốc và gây rủi ro rõ ràng cho cơ sở hạ tầng quan trọng quốc gia. Tháng 7 năm 2025, Mỹ cùng Úc và các nước khác ký Sáng kiến Khoáng sản Quan trọng, yêu cầu Úc hạn chế xuất khẩu thiết bị chế biến đất hiếm sang Trung Quốc và tích cực hơn nữa trong việc đối trọng ảnh hưởng của Trung Quốc tại các vấn đề của các quốc đảo Thái Bình Dương.
Trong giai đoạn này, thông qua việc tái cấu trúc chức năng của liên minh AUKUS, chính quyền Trump đã thể hiện một chiến lược an ninh khu vực mang tính thực dụng cao, đặc trưng cốt lõi của nó là cơ chế liên kết trên ba lĩnh vực trọng yếu “công nghệ – quân sự – ngoại giao” để xây dựng hệ thống đối đầu có tính hệ thống. Chiến lược này không chỉ phản ánh việc Mỹ chuyển sang mô hình cạnh tranh chú trọng thực chất hơn trong bối cảnh cạnh tranh giữa các nước lớn hiện nay, mà còn báo hiệu rằng cuộc cạnh tranh giữa các nước lớn trong tương lai sẽ tập trung hơn vào năng lực kiểm soát công nghệ, năng lực huy động liên minh và năng lực răn đe chiến lược.
Logic thúc đẩy việc điều chỉnh chính sách đối với AUKUS của chính quyền Trump 2.0
Động cơ lợi ích ngắn hạn dưới chu kỳ bầu cử và xu hướng thu hẹp chiến lược
Việc hoạch định chính sách trong và ngoài nước của Trump trong nhiệm kỳ thứ hai chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi động cơ lợi ích ngắn hạn dưới chu kỳ bầu cử, và động cơ này càng trở nên trực tiếp và cấp bách hơn do Trump đặc biệt quan tâm đến các “thành tích có thể định lượng” như dữ liệu kinh tế, báo cáo việc làm. Đối với chính quyền Trump và nhóm của ông, phục hồi kinh tế trong nước, tăng trưởng việc làm và kiểm soát nhập cư là những vấn đề then chốt để duy trì sự ủng hộ của đại cử tri, trong khi đầu tư quân sự vào các liên minh bên ngoài bị coi là gánh nặng chính trị, mang lại lợi ích thấp. Ví dụ, Stephen Miller, Phó Chánh văn phòng Nhà Trắng kiêm Cố vấn An ninh Nội địa trong nhiệm kỳ thứ hai của Trump, có lập trường cứng rắn về các vấn đề kinh tế trong nước, thương mại và nhập cư, cho rằng nhập cư đe dọa an ninh quốc gia và việc làm của Mỹ, đồng thời đặt câu hỏi về “hiệu quả chi phí” của các dự án đầu tư nguồn lực lớn ở nước ngoài không mang lại hiệu quả rõ ràng cho việc thúc đẩy việc làm và phát triển công nghiệp trong nước. Quan điểm này có ảnh hưởng khá lớn đến thái độ của Trump đối với liên minh AUKUS, đặc biệt là dự án tàu ngầm hạt nhân. Trump cho rằng, mặc dù dự án này về mặt lý thuyết có thể thể hiện vị thế thống trị khu vực và lợi thế công nghệ của Mỹ, nhưng hiệu quả kéo theo đối với nền kinh tế trong nước Mỹ lại tương đối hạn chế, các nhà thầu Mỹ dù có thể nhận được một số đơn đặt hàng, nhưng tác động kích thích việc làm từ khoản đầu tư mới là rất nhỏ. Trong bối cảnh đó, chính quyền Trump có xu hướng chuyển nguồn lực mạnh mẽ hơn vào việc tái công nghiệp hóa trong nước, thực hiện nhiều biện pháp có thể trực tiếp tạo ra việc làm, phù hợp hơn với lợi ích của cử tri cốt lõi, bao gồm bảo vệ các ngành công nghiệp truyền thống như thép, nhôm thông qua hàng rào thuế quan, và nới lỏng giới hạn khai thác đá phiến để thúc đẩy lĩnh vực năng lượng truyền thống.
Đồng thời, mặc dù tổ hợp công nghiệp-quân sự Mỹ ủng hộ xuất khẩu công nghệ ở một mức độ nhất định dựa trên các đơn đặt hàng khổng lồ và lợi ích thương mại từ dự án tàu ngầm hạt nhân, nhưng ý chí hợp tác của họ cũng có thể bị hạn chế do mối quan hệ đôi khi căng thẳng giữa chính quyền Trump và các doanh nghiệp công nghiệp quốc phòng. Quan trọng hơn, nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân tiềm ẩn của AUKUS có thể trở thành tâm điểm tranh cãi giữa hai đảng. Mặc dù thỏa thuận này là di sản chính trị của thời Biden, nhưng dưới thời Trump, các nghị sĩ Dân chủ thậm chí có thể sử dụng vấn đề này để công kích, cho rằng phong cách ngoại giao hỗn loạn và coi thường các quy tắc quốc tế của ông có thể đẩy thỏa thuận đến bờ vực mất kiểm soát, phá vỡ hệ thống không phổ biến vũ khí hạt nhân toàn cầu, từ đó thúc đẩy các biện pháp cản trở ở cấp lập pháp, như hạn chế tài trợ liên bang cho xuất khẩu công nghệ hạt nhân sang Úc. Sự can thiệp như vậy sẽ trực tiếp làm suy yếu nền tảng hợp tác công nghệ của liên minh, làm chậm tiến độ dự án, khiến chính quyền Trump phải thận trọng hơn khi đưa ra các cam kết quân sự với nước ngoài.
Điều chỉnh năng động thứ tự ưu tiên trong khuôn khổ AUKUS
Ở nhiệm kỳ thứ hai của Trump, “Nước Mỹ trên hết” đã vượt qua khẩu hiệu chính trị, phát triển thành hệ thống triết lý chính sách có hệ thống, cốt lõi của nó là “công cụ hóa” triệt để các mối quan hệ liên minh truyền thống, với chủ nghĩa thực dụng vượt lên trên lòng tin chiến lược lâu dài. Một mặt, dưới ảnh hưởng của “Nước Mỹ trên hết”, trong nhóm ra quyết định của Trump xuất hiện nhiều “người theo chủ nghĩa dân tộc kinh tế”. Ví dụ, Peter Navarro, Cố vấn cấp cao về chính sách thương mại và sản xuất trong nhiệm kỳ thứ hai của Trump, là người kiên định theo đuổi “ưu tiên việc làm trong nước”, ủng hộ bảo vệ sản xuất và việc làm của Mỹ thông qua các biện pháp như thuế quan, để đảo ngược thâm hụt thương mại. Dưới sự thúc đẩy tích cực của ông, chính quyền Trump có xu hướng giảm đầu tư nguồn lực vào AUKUS, chuyển nhiều nguồn lực hơn sang các vấn đề nội bộ và xây dựng quân đội, nhằm đáp ứng nhu cầu cấp bách của kinh tế và đời sống nhân dân trong nước. Mặt khác, Trump, người quen sử dụng thủ đoạn giao dịch, cùng các quan chức trong nhóm của ông ủng hộ “chia sẻ công bằng”, cũng hy vọng thông qua điều chỉnh chính sách để Úc và Anh gánh vác nhiều trách nhiệm hơn, từ đó định hình liên minh như một công cụ chiến lược có thể điều khiển linh hoạt, phục vụ các mục tiêu chính trị và kinh tế trong nước của Mỹ. Sự hiểu biết của Trump và nhóm ra quyết định cốt lõi về “giao dịch” và “thắng thua” dẫn đến việc tiêu chuẩn đánh giá giá trị của AUKUS đối với Mỹ chuyển từ chiều sâu và chiều rộng của hiệp đồng chiến lược sang đánh giá hiệu quả trực tiếp của nó như một công cụ chiến lược, chức năng của nó cũng bị đơn giản hóa thành phương tiện hỗ trợ chiến thuật có thể điều chỉnh bất cứ lúc nào theo nhu cầu của Mỹ. Ví dụ, khi mới thành lập, AUKUS được Mỹ định hình là “điểm tựa then chốt của chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương”, trao cho nó ba chức năng: Một là lấp đầy khoảng trống tiềm lực dưới mặt nước của Mỹ ở Thái Bình Dương thông qua việc chuyển giao công nghệ tàu ngầm hạt nhân cho Úc; Hai là lấy Anh và Úc làm “chỗ dựa quan trọng”, chia sẻ chi phí duy trì mạng lưới hợp tác quân sự-công nghệ và tình báo của Mỹ tại “Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương”; Ba là thông qua đặc trưng “Anglo-Saxon” gắn kết Mỹ-Anh-Úc, truyền tín hiệu đoàn kết của phương Tây, đối trọng với ảnh hưởng khu vực của Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc. Tuy nhiên, trong thứ tự ưu tiên chiến lược của Trump ở nhiệm kỳ thứ hai, các chức năng này đều bị xem xét lại và sắp xếp lại theo giá trị công cụ của chúng, khiến các chức năng liên minh không thể đóng góp trực tiếp và nhanh chóng vào “Nước Mỹ trên hết” bị xử lý ngoài lề.
Chuyển giao trách nhiệm và vơ vét tài nguyên dưới logic “chi phí – lợi ích”
Dưới ảnh hưởng của quan niệm ngoại giao của Trump, chính sách đối ngoại nhiệm kỳ thứ hai của ông về bản chất là sự mở rộng của “chủ nghĩa giao dịch”, nhận thức về hệ thống liên minh cũng phần lớn dựa trên tính toán vụ lợi “ai hưởng lợi, người đó trả phí”. Trong AUKUS, Mỹ là bên chủ đạo chiến lược và cung cấp công nghệ, độc quyền công nghệ lõi, mạng lưới tình báo và quyền chủ động ra quyết định chiến lược, thông qua xuất khẩu công nghệ quân sự nhạy cảm và điều phối hướng dự án, nắm giữ vị thế “người đặt ra quy tắc” thuận lợi; trong khi Úc là bên chịu trách nhiệm tài chính chính của dự án tàu ngầm hạt nhân, không chỉ phải gánh chi phí mua sắm tàu ngầm hạt nhân khoảng 368 tỷ đô la Úc (tương đương 240 tỷ đô la Mỹ), mà còn phải đầu tư thêm nguồn lực để xây dựng căn cứ chuyên dụng, đào tạo nhân viên vận hành, trở thành “người gánh vác tài chính và thực thi” trên thực tế; Anh đóng vai trò cung cấp một số hệ thống phụ, ví dụ công ty Rolls-Royce của họ là bên tham gia quan trọng trong nghiên cứu phát triển hệ thống lò phản ứng hạt nhân, đồng thời dựa vào quan hệ đặc biệt Anh-Mỹ để tạo tính hợp pháp cho liên minh, gián tiếp củng cố tiếng nói của mình trong phe “Anglo-Saxon”. Cấu trúc quyền lực bất đối xứng này, vốn dĩ được thúc đẩy bởi logic “chi phí – lợi ích” ở tầng sâu, đã tạo điều kiện thuận lợi lớn cho chính quyền Trump thực hiện chuyển giao trách nhiệm có hệ thống và vơ vét tài nguyên.
Trên thực tế, “thuộc tính giao dịch” trong chính sách đối ngoại của Trump không phải là sáng tạo mới trong nhiệm kỳ thứ hai. Nhiệm kỳ đầu của ông đã kiểm chứng tính hiệu quả của logic “chi phí – lợi ích” thông qua nhiều cơ chế đa phương như NATO, Lầu Năm Góc, Đối thoại An ninh Bốn bên Mỹ-Nhật-Ấn-Úc. Ví dụ, tại Hội nghị thượng đỉnh NATO ở Brussels năm 2018, Trump đã công khai chỉ trích các nước thành viên châu Âu của NATO có “chi tiêu quốc phòng dưới 2% GDP” là “đi nhờ xe miễn phí”, thậm chí đe dọa “Mỹ có thể rút lui” để gây áp lực buộc các nước cốt lõi như Đức tăng chi tiêu quân sự. Vào nhiệm kỳ thứ hai, logic lấy đầu tư tài chính và lợi ích tức thời làm cốt lõi này càng được củng cố và tinh vi hóa trong thái độ của Trump đối với AUKUS. Tháng 2 năm 2025, sau khi chính phủ Úc thanh toán khoản tiền đợt đầu 798 triệu đô la, Trump ngay lập tức bày tỏ sự ủng hộ đối với AUKUS, Bộ trưởng Quốc phòng Hegseth thậm chí còn liên hệ rõ ràng hai điều này, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đồng minh “tham gia vào trò chơi”. Điều này cho thấy Trump và nhóm của ông đang có ý thức coi việc đầu tư tài chính và thực hiện cam kết của đồng minh là điều kiện tiên quyết để nhận được sự hỗ trợ của Mỹ, đánh khung hợp tác liên minh như một giao dịch thương mại dựa trên tính toán chi phí – lợi ích chính xác, nhằm đảm bảo lợi ích ròng của Mỹ trong bất kỳ sự hợp tác nào là tối đa…
Còn tiếp
Biên dịch: Hoàng Hải
Tác giả Phương Hiểu Chí là Phó Giáo sư, Tiến sĩ Luật học tại Trường Ngoại ngữ, Đại học Khoa học Kỹ thuật Quốc phòng Trung Quốc.
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
