Nhìn lại năm 2025, bối cảnh hạt nhân toàn cầu đầy rẫy hỗn loạn, và trật tự hạt nhân quốc tế đang trải qua sự điều chỉnh sâu sắc nhất trong 30 năm kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc. Trong bài phát biểu nhân Ngày Quốc tế xóa bỏ hoàn toàn vũ khí hạt nhân, Tổng thư ký Liên hợp quốc António Guterres cảnh báo rằng “nhân loại đang đi sai hướng”, kêu gọi các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân nghiêm túc thực hiện nghĩa vụ giải trừ quân bị và xóa bỏ bóng đen hạt nhân đang bao trùm toàn nhân loại. Hướng tới năm 2026, với những mâu thuẫn hiện có ngày càng sâu sắc và sự tương tác của các biến số cũng như các tác nhân mới, tình hình hạt nhân toàn cầu dự kiến sẽ phát triển theo một quỹ đạo khó lường hơn, thử thách sự khôn ngoan và khả năng của cộng đồng quốc tế trong việc quản lý rủi ro hạt nhân.
Những chuyển biến chính về tình hình hạt nhân toàn cầu năm 2025
Năm 2025, nhiều mâu thuẫn trong lĩnh vực hạt nhân toàn cầu đã được đẩy cao, các thách thức sẽ tiếp tục leo thang, và tình hình hạt nhân sẽ tiếp tục trải qua những thay đổi sâu sắc. Cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc đã và đang tiếp tục gia tăng, xung đột an ninh khu vực đang xảy ra thường xuyên hơn. Áp lực mang tính cấu trúc lên trật tự hạt nhân quốc tế hiện có sẽ tiếp tục tăng lên. Nhiều vấn đề như sự lan rộng phổ biến vũ khí hạt nhân, sự suy giảm hiệu quả của các cơ chế kiểm soát vũ khí và sự suy yếu ổn định chiến lược sẽ đan xen và củng cố lẫn nhau.
Với việc hiệp ước kiểm soát vũ khí cuối cùng còn lại giữa Mỹ và Nga sắp hết hạn, việc duy trì kiểm soát vũ khí song phương ngày càng trở nên khó khăn. Hiệp ước New START, một khuôn khổ pháp lý quan trọng để duy trì sự ổn định chiến lược giữa hai nước, đang đối mặt với tình thế bấp bênh về việc tiếp tục hiệu lực, và hệ thống kiểm soát vũ khí song phương dựa trên hiệp ước đang gặp phải những thách thức nghiêm trọng. Được ký kết năm 2010 và có hiệu lực vào ngày 5 tháng 2 năm 2011, hiệp ước có thời hạn 10 năm sau đó được gia hạn hiệu lực đến ngày 5 tháng 2 năm 2026. Nó đặt ra giới hạn đối với năng lực hạt nhân chiến lược của cả hai nước và thiết lập các cơ chế minh bạch, có kiểm chứng, quy định rằng mỗi nước không được triển khai quá 700 phương tiện phóng và 1.550 đầu đạn hạt nhân, không quá 800 phương tiện phóng (cả đã triển khai và chưa triển khai). Hai bên duy trì sự ổn định chiến lược thông qua hiệp ước kiểm soát vũ khí này, cũng như việc tiếp tục và phát triển của nó bị ảnh hưởng trực tiếp bởi lòng tin chính trị và quan hệ song phương Mỹ – Nga. Tổng thống Trump đã có thái độ tiêu cực đối với các hiệp ước kiểm soát vũ khí trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình, và hai bên đã không tiến hành được các cuộc đàm phán hiệu quả về việc gia hạn. Khi ông rời nhiệm sở, hiệp ước chỉ còn hiệu lực 15 ngày nữa. Sau khi Biden nhậm chức, Mỹ và Nga đã hoàn tất quá trình gia hạn trong thời gian rất ngắn, kéo dài hiệp ước thêm 5 năm, nhưng điều này vẫn không thể đảo ngược tình trạng mong manh của nó. Sau khi cuộc khủng hoảng Ukraine leo thang vào năm 2022, Nga đã rút khỏi cơ chế kiểm chứng của hiệp ước và sau đó tuyên bố đình chỉ tham gia hiệp ước. Mỹ cũng ngừng trao đổi dữ liệu về lực lượng hạt nhân với Nga, khiến cơ chế kiểm chứng của hiệp ước bị đình trệ. Tính đến năm 2025, mặc dù các nhà lãnh đạo Mỹ và Nga đã đưa ra những tuyên bố về nguyên tắc duy trì giới hạn số lượng hạt nhân cốt lõi tạm thời sau khi hiệp ước hết hạn, nhưng việc thiếu các cuộc đàm phán hiệu quả sau đó đồng nghĩa với việc khả năng của hiệp ước trong việc hạn chế lực lượng hạt nhân của Mỹ và Nga sau khi hết hạn vào đầu năm 2026 là không chắc chắn. Trong bối cảnh cạnh tranh an ninh địa chính trị leo thang giữa các cường quốc, việc kiểm soát vũ khí song phương giữa Mỹ và Nga, ngay cả khi được duy trì về mặt pháp lý, sẽ giảm đáng kể tính ràng buộc thực tiễn và hiệu quả trong việc duy trì ổn định chiến lược nếu thiếu sự tin tưởng chính trị lẫn nhau vững chắc.
Nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân ở Đông Bắc Á đang leo thang trên nhiều phương diện, làm trầm trọng thêm thế lưỡng nan về an ninh. Đông Bắc Á đang đối mặt với một tình hình phức tạp, đan xen giữa bế tắc truyền thống về phổ biến vũ khí hạt nhân và các nguy cơ an ninh mới nổi. Một mặt, vấn đề hạt nhân Triều Tiên, với tư cách là một vấn đề an ninh khu vực lâu dài, vẫn còn gặp nhiều khó khăn trong việc giải quyết. Trong một thời gian, mặc dù Mỹ đã có ý định tham gia đối thoại cấp cao, Triều Tiên đã nói rõ rằng “Mỹ từ bỏ nỗi ám ảnh về phi hạt nhân hóa” là điều kiện tiên quyết cho đối thoại, và những khác biệt cơ bản giữa hai bên về phi hạt nhân hóa khó có thể được thu hẹp trong ngắn hạn. Mặt khác, nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân trong khu vực đang có những diễn biến mới, và thế lưỡng nan về an ninh tiếp tục sâu sắc hơn. Các cuộc thăm dò dư luận liên quan ở Hàn Quốc cho thấy tỷ lệ người Hàn Quốc ủng hộ việc Hàn Quốc tự phát triển vũ khí hạt nhân và ủng hộ việc Mỹ triển khai lại vũ khí hạt nhân chiến thuật trên bán đảo Triều Tiên đều tăng lên mức cao nhất kể từ khi cuộc khảo sát bắt đầu vào năm 2010. Hơn nữa, các nhà lãnh đạo của Mỹ và Hàn Quốc đã đạt được sự đồng thuận về nguyên tắc đối với việc Hàn Quốc mua tàu ngầm hạt nhân trong cuộc gặp gỡ vào tháng 10 năm 2025. Hợp tác quân sự hiện tại và tương lai Mỹ – Hàn Quốc có thể khách quan thúc đẩy một cuộc chạy đua vũ trang trong khu vực và làm trầm trọng thêm tình thế tiến thoái lưỡng nan về an ninh, làm tăng thêm sự phức tạp của tình hình an ninh ở Đông Bắc Á và khiến việc quản lý rủi ro trở nên khó khăn hơn. Tình hình hạt nhân trong khu vực đã phát triển từ việc tập trung vào các vấn đề hạt nhân của một quốc gia duy nhất thành một thách thức an ninh mang tính hệ thống, ảnh hưởng đến sự cân bằng chiến lược của nhiều bên và bao gồm việc xây dựng các hệ thống tấn công và phòng thủ, cho thấy sự phát triển sâu sắc của động lực an ninh khu vực và đặc điểm phức tạp của việc truyền tải rủi ro.
Những thách thức về phổ biến vũ khí hạt nhân ở Trung Đông vẫn còn nan giải, phủ bóng đen lên bối cảnh an ninh địa chính trị. Vấn đề hạt nhân của Iran đã trải qua nhiều vòng đàm phán trong 20 năm qua. Mặc dù Thỏa thuận Hợp tác Toàn diện (JCPOA) là một thành tựu ngoại giao quan trọng vào tháng 7 năm 2015, thiết lập một khuôn khổ giám sát quốc tế theo đó Iran sẽ hạn chế các hoạt động hạt nhân của mình để đổi lấy việc Mỹ và EU dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, nhưng việc thực thi thỏa thuận này lại gặp nhiều khó khăn. Vào tháng 5 năm 2018, chính phủ Mỹ đã đơn phương rút khỏi thỏa thuận và tái áp đặt các lệnh trừng phạt đối với Iran, làm suy yếu nghiêm trọng hiệu quả của thỏa thuận. Một số sự kiện trong năm 2025 càng làm trầm trọng thêm căng thẳng khu vực: Israel bất ngờ tấn công các cơ sở của Iran vào ngày 13 tháng 6, tiếp theo là các cuộc tấn công quân sự của Mỹ vào các cơ sở hạt nhân của Iran ở Fordow, Natanz và Isfahan vào ngày 21 tháng 6. Tình hình địa chính trị vốn đã phức tạp ở Trung Đông, cùng với chính sách không nhất quán của Mỹ và sự leo thang đối đầu quân sự, làm tăng đáng kể khó khăn trong việc xây dựng lại lòng tin và khôi phục sự tuân thủ thông qua các biện pháp ngoại giao, cản trở hơn nữa các nỗ lực dài hạn nhằm thiết lập một khu vực không có vũ khí hủy diệt hàng loạt trong khu vực.
Nguy cơ leo thang xung đột quân sự giữa các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân đang gia tăng, làm tăng áp lực lên công tác quản lý khủng hoảng. Ấn Độ và Pakistan, cả hai đều là quốc gia hạt nhân, đối mặt với nguy cơ xung đột quân sự thông thường leo thang thành xung đột hạt nhân, đòi hỏi sự cảnh giác cao độ từ cộng đồng quốc tế. Ấn Độ và Pakistan có lịch sử thù địch lâu dài, đã tham gia vào nhiều cuộc xung đột thông thường với quy mô khác nhau liên quan đến tranh chấp lãnh thổ Kashmir. Kể từ các vụ thử hạt nhân năm 1998, Ấn Độ và Pakistan từ lâu đã ở trong tình thế phức tạp về răn đe lẫn nhau và xung đột thông thường. Ngày 7 tháng 5 năm 2025, Ấn Độ phát động Chiến dịch Sindhur chống lại Pakistan và khu vực Kashmir do Pakistan quản lý với lý do chống khủng bố, bao gồm các cuộc tấn công tên lửa vào ba căn cứ không quân lớn của Pakistan, dẫn đến sự trả đũa quân sự của Pakistan. Xung đột quân sự leo thang đã dẫn đến nhiều thương vong và thiệt hại về trang thiết bị. Việc thiếu lòng tin chính trị và các tranh chấp lãnh thổ kéo dài giữa hai quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân, giáp ranh về mặt địa lý này, đặt ra nguy cơ đáng kể về sự leo thang nhanh chóng của xung đột quân sự thông thường thành đối đầu hạt nhân. Chính vì lo ngại về một cuộc chiến tranh hạt nhân giữa Ấn Độ và Pakistan mà nhiều quốc gia đã can thiệp vào các nỗ lực hòa giải nhằm thúc đẩy lệnh ngừng bắn.
Sự ổn định chiến lược giữa Mỹ và Nga đang đối mặt với những thách thức mới, với nguy cơ chạy đua vũ trang hạt nhân giữa các cường quốc ngày càng gia tăng. Nhìn lại, Mỹ và Liên Xô đã thiết lập một hệ thống kiểm soát vũ khí thông qua một loạt các cuộc đàm phán trong Chiến tranh Lạnh. Lý do cơ bản khiến hệ thống hiệp ước này có thể được xây dựng là sau khi có được khả năng đảm bảo sự hủy diệt lẫn nhau, Mỹ và Liên Xô đã chọn phát triển vũ khí chiến lược tấn công trong khi kiềm chế việc xây dựng khả năng phòng thủ. Sự ổn định chiến lược trong Chiến tranh Lạnh Mỹ-Liên Xô là một sự cân bằng đáng sợ của “sự hủy diệt lẫn nhau”, với việc hạn chế phát triển khả năng phòng thủ tên lửa là tiền đề cơ bản. Sau Chiến tranh Lạnh, Mỹ và Nga tiếp tục mối quan hệ hạt nhân này. Hiện nay, sự cân bằng mong manh này đang đối mặt với những thách thức cơ bản. Vào ngày 20 tháng 5 năm 2025, Mỹ tuyên bố đầu tư 175 tỷ đô la vào hệ thống phòng thủ tên lửa “Vòm Vàng”. Nếu được thực hiện và đạt được tiến bộ đáng kể, điều này sẽ làm đảo lộn nền tảng của mối quan hệ ổn định chiến lược được hình thành và duy trì kể từ Chiến tranh Lạnh, dẫn đến sự điều chỉnh sâu sắc trong mô hình cân bằng chiến lược, và có khả năng biến một cuộc chạy đua vũ trang bất đối xứng thành hiện thực mới.
Sự phát triển của quan hệ giữa các cường quốc đồng thời ảnh hưởng đến định hướng chính sách an ninh của các đồng minh của họ. Sự bất ổn của chính phủ Sanae Takaichi ở Nhật Bản là một ví dụ điển hình. Sau khi hứng chịu một cuộc tấn công hạt nhân, Nhật Bản đã đưa ra “Ba nguyên tắc phi hạt nhân” về vấn đề hạt nhân: “không sở hữu, không sản xuất và không đưa vũ khí hạt nhân vào sử dụng”. Nhật Bản cũng đã ký một hiệp ước hạt nhân bí mật với Mỹ, chấp nhận sự bảo vệ hạt nhân của Mỹ. Mỹ vẫn mơ hồ về việc liệu các tàu hải quân của họ có mang vũ khí hạt nhân khi đến thăm các cảng của Nhật Bản hay không, không xác nhận cũng không phủ nhận, trong khi Nhật Bản vờ như không biết gì. Gần đây, chính phủ Sanae Takaichi đã cố gắng phá vỡ sự cân bằng mong manh này, tuyên bố rằng Nhật Bản nên sở hữu vũ khí hạt nhân. Lời lẽ của họ đi ngược lại chính sách lâu dài của Nhật Bản, thách thức những điều cấm kỵ truyền thống và mở đường cho việc cho phép các tài sản hạt nhân của Mỹ được công khai đóng quân tại các căn cứ của Nhật Bản hoặc neo đậu tại các cảng trong tương lai.
Tình hình hạt nhân toàn cầu trong năm 2026 phải đối mặt với nhiều thách thức
Nhìn về năm 2026, lập trường hạt nhân toàn cầu sẽ bước vào một giai đoạn mới, phức tạp và bất ổn hơn trong bối cảnh nhiều mâu thuẫn cấu trúc chồng chéo và sự thiếu tin tưởng lẫn nhau giữa các cường quốc. Các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân như Mỹ và Nga đang đảo ngược các thông lệ kiểm soát vũ khí cũng như giải trừ quân bị truyền thống, từ bỏ những hiểu biết ngầm và sự đồng thuận trong quá khứ. Sự phối hợp và hợp tác giữa các cường quốc về vấn đề hạt nhân đang đứng trước nguy cơ bị xóa bỏ, và “thỏa thuận lớn” giữa các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân và các quốc gia không sở hữu vũ khí hạt nhân cũng sẽ đối mặt với nhiều thách thức. Một số trụ cột thể chế của trật tự hạt nhân quốc tế sẽ trải qua những thử thách nghiêm trọng. Các xu hướng như việc mở rộng cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc sang lĩnh vực hạt nhân, sự đan xen của các rủi ro phổ biến vũ khí hạt nhân khu vực và hiệu quả giảm sút của các cơ chế quản trị hạt nhân đa phương có thể trở nên nổi bật hơn, làm tăng đáng kể khó khăn trong việc quản lý rủi ro hạt nhân toàn cầu. Làm thế nào để duy trì sự ổn định chiến lược, ngăn ngừa rối loạn và tránh mất kiểm soát trong bối cảnh thay đổi này sẽ là một thách thức then chốt đối với cộng đồng quốc tế.
Khung ổn định chiến lược và kiểm soát vũ khí của các cường quốc đang chịu áp lực phải được tái cấu trúc. Với việc Hiệp ước New START giữa Mỹ và Nga hết hạn vào tháng 2 năm 2026, Mỹ và Nga có thể không còn bị ràng buộc bởi bất kỳ hiệp ước nào, và hai bên sẽ không còn trao đổi dữ liệu, tiến hành bất kỳ cuộc thanh tra hoặc xác minh tại chỗ nào. Điều này sẽ chấm dứt hơn nửa thế kỷ kiểm soát vũ khí, giải trừ quân bị song phương, và đà giảm vũ khí hạt nhân liên tục có thể bị đảo ngược. Nếu kiểm soát vũ khí và giải trừ quân bị song phương không thể duy trì, thì kiểm soát vũ khí cùng việc giải trừ quân bị đa phương sẽ trở nên bất khả thi. Kế hoạch của Mỹ nhằm phát triển các hệ thống phòng thủ tên lửa như “Vòm Vàng” có thể gây ra một sự thay đổi cơ bản trong cán cân quyền lực chiến lược, từ đó kích thích một cuộc chạy đua phát triển vũ khí mới. Viễn cảnh này đáng lo ngại, và cộng đồng quốc tế nên kêu gọi các quốc gia hạt nhân lớn, đặc biệt là Mỹ và Nga, đảm nhận trách nhiệm chính, xây dựng lại các kênh đối thoại về ổn định chiến lược càng sớm càng tốt, ưu tiên phòng ngừa khủng hoảng, quản lý rủi ro, và tiến hành các cuộc đối thoại nhằm tăng cường hiểu biết, tham vấn, và thậm chí đàm phán về việc đưa các loại vũ khí và công nghệ mới nổi như vũ khí siêu thanh vào phạm vi kiểm soát vũ khí.
Nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân và thế lưỡng nan về an ninh trong khu vực có thể ngày càng trầm trọng. Thách thức về phổ biến vũ khí hạt nhân ở các khu vực trọng yếu như Đông Bắc Á và Trung Đông có nguy cơ leo thang hơn nữa. Các giải pháp ngoại giao cho vấn đề hạt nhân của Triều Tiên và Iran đã bế tắc. Lòng tin chính trị giữa các bên liên quan đang thiếu hụt nghiêm trọng. Trong khi đó, Mỹ tiếp tục tăng cường mở rộng chiếc ô hạt nhân của mình đối với các đồng minh như Nhật Bản và Hàn Quốc, thúc đẩy sự phát triển các hệ thống vũ khí thông thường tiên tiến ở các nước này, tăng cường liên lạc và phối hợp ngoại giao, quốc phòng, thúc đẩy chia sẻ thông tin tình báo ba bên giữa Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Thậm chí, Mỹ có khả năng triển khai thêm các khí tài chiến lược đến Đông Bắc Á. Những diễn biến này rõ ràng gây bất lợi cho hòa bình và ổn định ở khu vực. Áp lực liên tục của Mỹ đối với Iran ở Trung Đông cũng không góp phần giải quyết vấn đề hạt nhân của Iran. Nếu vấn đề hạt nhân của Iran vẫn chưa được giải quyết, sẽ có nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân ở Trung Đông, khiến một cuộc chạy đua vũ trang khu vực trở nên không thể tránh khỏi. Để ngăn chặn tình hình an ninh khu vực xấu đi hơn nữa, cộng đồng quốc tế cần hợp tác để duy trì các thỏa thuận và cơ chế đối thoại hiện có, kêu gọi các bên liên quan kiềm chế hành động, tránh các hành động đơn phương có thể làm leo thang căng thẳng và ngăn chặn vòng xoáy luẩn quẩn của rủi ro phổ biến vũ khí hạt nhân cũng như các xung đột địa chính trị khác.
Sự đồng thuận quốc tế về không phổ biến vũ khí hạt nhân đang lung lay, phủ bóng đen lên triển vọng của Hội nghị rà soát Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT). Việc hợp tác tàu ngầm hạt nhân giữa Mỹ, Anh, Úc đã gây ra nhiều tranh cãi. Không những vậy, việc hợp tác tàu ngầm hạt nhân gần đây giữa Mỹ và Hàn Quốc cho thấy xu hướng mở rộng các hoạt động tương tự của Mỹ. Điều này chắc chắn sẽ tác động tiêu cực đến lòng tin cơ bản giữa các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân và thách thức tính trung lập khách quan của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) trong việc bảo đảm và giám sát. Hiệp ước NPT thiết lập ba trụ cột: ngăn chặn sự phổ biến vũ khí hạt nhân, thúc đẩy sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình, thúc đẩy giải trừ vũ khí hạt nhân, và được coi là nền tảng của hệ thống kiểm soát vũ khí hạt nhân. Kể từ khi có hiệu lực vào năm 1970, hiệp ước đã được rà soát 5 năm một lần. Hội nghị rà soát lần thứ 11 sẽ được tổ chức vào tháng 4 và tháng 5 năm 2026, một thời điểm quan trọng để kiểm chứng tính hiệu lực, tính phổ quát, tính toàn cầu của hiệp ước và sự gắn kết của cộng đồng quốc tế. Hội nghị rà soát phải xem xét toàn diện các yêu cầu của tất cả các bên, xây dựng lại sự đồng thuận và lòng tin cơ bản giữa các quốc gia có vũ khí hạt nhân cũng như các quốc gia không có vũ khí hạt nhân, cùng nhau duy trì sự cân bằng giữa việc không phổ biến vũ khí hạt nhân, sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình và giải trừ vũ khí hạt nhân. Nếu Hội nghị rà soát năm 2026 lại không đạt được kết quả đáng kể, hiệu lực và uy tín của hiệp ước cơ bản này sẽ bị tổn hại nghiêm trọng. Duy trì thẩm quyền, hiệu lực và tính phổ quát của Hiệp ước về Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) là trách nhiệm chung của tất cả các bên ký kết, đặc biệt là trách nhiệm chính của các quốc gia có vũ khí hạt nhân. Các quốc gia có vũ khí hạt nhân, đặc biệt là Mỹ, nên nêu gương bằng cách không chỉ tuân thủ văn bản của hiệp ước mà còn giữ vững tinh thần của nó, thực hiện các hành động cụ thể để bảo vệ hệ thống kiểm soát vũ khí và đảm bảo việc thông qua thành công một văn kiện đồng thuận tại Hội nghị rà soát Hiệp ước.
Điều cấm kỵ hạt nhân đang đối mặt với những thách thức mới. Tám mươi năm trước, vũ khí hạt nhân do Mỹ thả xuống Hiroshima và Nagasaki đã chứng minh khả năng hủy diệt khủng khiếp. Kể từ đó, sau nhiều năm vận động chiến lược, tất cả các bên đã tham gia vào một cuộc chạy đua vũ trang điên cuồng trong khi vẫn nỗ lực ngăn chặn chiến tranh hạt nhân. Hầu hết các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân đều thừa nhận rằng sự tồn tại của vũ khí hạt nhân nên phục vụ mục đích phòng thủ, răn đe sự xâm lược và ngăn ngừa chiến tranh; “chiến tranh hạt nhân không thể thắng và cũng không ai mong muốn”, do đó, điều cấm kỵ hạt nhân trở thành một ràng buộc mềm nằm ngoài các hiệp ước và thỏa thuận kiểm soát vũ khí. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, một số quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân không những không giảm mà còn liên tục nâng cao vị thế của vũ khí hạt nhân trong chiến lược an ninh quốc gia của họ, tuyên bố ý định sử dụng vũ khí hạt nhân để chống lại các cuộc tấn công phi hạt nhân, hạ thấp ngưỡng sử dụng vũ khí hạt nhân, thậm chí tiến hành các cuộc tấn công quân sự vào các cơ sở hạt nhân của các quốc gia khác. Sự đồng thuận quốc tế rằng “chiến tranh hạt nhân không thể thắng và cũng không ai mong muốn” đang có nguy cơ bị xói mòn. Sự phát triển của các công nghệ mới nổi đang thu hút nhiều quốc gia hơn vào cuộc cạnh tranh chiến lược trong các “lĩnh vực” mới, và khả năng vũ khí phi hạt nhân đang ảnh hưởng đến quan hệ hạt nhân giữa các quốc gia. Ranh giới giữa vũ khí hạt nhân và phi hạt nhân ngày càng trở nên mờ nhạt, làm tăng đáng kể nguy cơ tính toán sai lầm cũng như leo thang xung đột. Trước tình hình này, cộng đồng quốc tế cần cùng nhau khẳng định lại nguyên tắc cơ bản rằng vũ khí hạt nhân chỉ nhằm mục đích răn đe các cuộc tấn công hạt nhân và phản đối bất kỳ lời nói hay hành động nào có thể làm giảm ngưỡng hạt nhân.
Tình hình hạt nhân toàn cầu năm 2026 không hề lạc quan. Quan hệ hạt nhân giữa các quốc gia sẽ trải qua một sự điều chỉnh sâu sắc, quan trọng nhất kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc. Trật tự hạt nhân quốc tế đang đứng trước ngã ba đường quan trọng: liệu nó sẽ trượt vào cuộc cạnh tranh chiến lược gay gắt hơn và đối đầu rủi ro cao hơn, hay sẽ quay trở lại con đường đối thoại, hợp tác và xây dựng lại khuôn khổ ổn định chiến lược? Điều này phần lớn phụ thuộc vào các lựa chọn chiến lược của các cường quốc lớn trên thế giới. “Các cường quốc phải hành động trách nhiệm tương xứng với vị thế của họ, thậm chí phải thể hiện trách nhiệm lớn hơn nữa”. Trong lĩnh vực hạt nhân, trách nhiệm này trước hết được thể hiện ở việc tuân thủ chiến lược hạt nhân tự vệ, duy trì cân bằng, ổn định chiến lược toàn cầu, và liên tục thúc đẩy quá trình kiểm soát vũ khí hạt nhân và giải trừ quân bị quốc tế. Chỉ bằng cách duy trì một khái niệm an ninh chung, toàn diện, hợp tác và bền vững, xử lý đúng đắn những khác biệt thông qua đối thoại và tham vấn, cộng đồng quốc tế mới có thể giải quyết hiệu quả các thách thức toàn cầu trong lĩnh vực hạt nhân và định hướng trật tự hạt nhân quốc tế theo hướng ổn định và công bằng hơn./.
Biên dịch: Hoàng Hải
Tác giả Phàn Cát Xã là Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế, Trường Đảng Trung ương Trung Quốc.
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
