Tóm tắt: Tháng 6/2025, xung đột Thái Lan – Campuchia bất ngờ bùng nổ vì va chạm ở biên giới. Cuộc xung đột diễn ra xoay quanh khu vực đền Preah Vihear do sự công nhận từ các bên. Cuộc xung đột đã tạm thời kết thúc thông qua thoả thuận được Mỹ-Trung và các quốc gia ASEAN làm trung gian hoà giải. Tuy nhiên, tình hình từ đầu năm 2026 đến nay cho thấy khả năng hai bên có thể xảy ra các cuộc xung đột quy mô lớn hơn khi cạnh tranh Mỹ - Trung và các cuộc xung đột trên thế giới đang chứng kiến nhiều leo thang quan trọng.
Xung đột trở lại sau 10 năm
Xung đột Thái Lan – Campuchia bất ngờ bùng phát sau mâu thuẫn tại khu vực Chong Bok – thuộc tỉnh Ubon Ratchathani (Thái Lan) và Preah Vihear (Campuchia) vào tháng 5/2025. Đây là khu vực được phân chia từ các hiệp ước Pháp – Xiêm (Thái Lan) trong thế kỷ XX. Tuy nhiên, mâu thuẫn giữa gia đình Chủ tịch Thượng viện Campuchia Hun Sen và gia đình nguyên Thủ tướng Thái Lan Sinawatra đã trở thành ngòi nổ trực tiếp cho cuộc giao tranh giữa hai nước khi Chủ tịch Thượng viện Hun Sen công bố đoạn ghi âm với Thủ tướng Thái Lan Paetongtarn Shinawatra.
Ngày 28/5/2025, cuộc đụng độ giữa binh sĩ Thái Lan và Campuchia đã diễn ra ở biên giới Tam giác Ngọc lục bảo. Cuộc xung đột đã đặt nền móng cho các động thái leo thang quân sự. Tháng 7/2025, Thái Lan và Campuchia lần lượt đáp trả lẫn nhau bằng nhiều vũ khí tối tân, trong đó có thể kể đến máy bay tiêm kích F-16 và xe tăng, máy bay không người lái (UAV).
Dưới sự hỗ trợ từ Mỹ và Trung Quốc, cùng với Malaysia trong vai trò Chủ tịch ASEAN làm trung gian, lệnh ngừng bắn Thái Lan-Campuchia đã được thông qua vào ngày 28/7/2025. Tuy nhiên, tháng 11/2025, Campuchia và Thái Lan đã cáo buộc lẫn nhau có động thái tấn công đối phương ở nhiều nơi dọc biên giới. Sự kiện đã dẫn đến việc thoả thuận ngừng bắn bị phá bỏ.
Từ ngày 7 đến 15/12/2025, Campuchia và Thái Lan đã thực hiện các cuộc tấn công leo thang. Thái Lan đã phát động chiến dịch Sattawat, sử dụng nhiều máy bay F-16 và các loại vũ khí hiện đại tấn công nhiều vùng đất khu vực phía Bắc của Campuchia. Cuộc xung đột Thái Lan – Campuchia đã kết thúc dưới áp lực quốc tế. Tuy nhiên, các cuộc xung đột quy mô nhỏ lẻ vẫn diễn ra sau đó.
Cuộc xung đột Thái Lan – Campuchia đã cho thấy nhiều hệ luỵ. Kể từ khi xung đột diễn ra, hai bên đã thực hiện việc hạ cấp hoặc đóng băng ngoại giao, đóng cửa khẩu và đình chỉ các hoạt động kinh tế khác. Bộ trưởng Tài chính Thái Lan Pichai Chunhavajira xác nhận nước này thiệt hại hơn 10 tỷ baht, tương đương hơn 300 triệu USD chỉ trong 5 ngày giao tranh vào tháng 7/2025, đây là chi phí tổn thất tài sản và sơ tán dân cư. Tính đến tháng 5/2026, giao thương Thái Lan – Campuchia đã thiệt hại 180 tỷ baht, tương đương khoảng 5 – 5.4 tỷ USD, cao hơn mức dự báo 100 tỷ baht của Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul đưa ra vào tháng 10/2025. Trong khi đó, Campuchia cũng ghi nhận thiệt hại kinh tế xuất nhập khẩu sang Thái Lan lên hơn 800 triệu USD. Nhiều doanh nghiệp FDI tại Campuchia sản xuất để xuất khẩu sang Thái Lan cũng bị đứt gãy, khiến hàng nghìn người thất nghiệp.
Xung đột đã dẫn đến gần 500 nghìn người Campuchia, trong đó có 180 nghìn trẻ em phải sơ tán do ảnh hưởng trực tiếp. Trong khi đó, Thái Lan cũng ghi nhận khoảng 437 nghìn người di tản. Campuchia ghi nhận khoảng 900 nghìn lao động trở về từ Thái Lan, dẫn đến thất nghiệp quy mô lớn. Trong khi đó, Thái Lan ghi nhận thiếu hụt công việc trầm trọng, dẫn đến nhiều dự án bị đình trệ, làm tê liệt ngành sản xuất nước này và góp phần làm suy thoái nền kinh tế.
Xung đột chưa kết thúc và hoà bình mong manh
Có thể thấy, xung đột Thái Lan – Campuchia đã phản ánh sâu sắc mâu thuẫn lâu đời giữa hai quốc gia láng giềng. Tháng 1/2026, Prak Sokhonn, Phó Thủ tướng Campuchia đã cáo buộc quân đội Thái Lan vẫn đóng quân ở các khu vực thuộc về nước này mặc dù hai bên đã ký kết thoả thuận về việc rút quân. Trong khi đó, Chuẩn đô đốc Surasant Kongsiri, Người Phát ngôn Bộ Quốc phòng Thái Lan đã lên tiếng phủ nhận, cho rằng việc “duy trì các vị trí đóng quân hiện tại sau lệnh ngừng bắn là tuân thủ trực tiếp các biện pháp giảm leo thang đã được thỏa thuận”.
Tháng 2/2026, trong khuôn khổ chuyến thăm Mỹ tham dự Lễ Ra mắt Hội đồng Hoà bình (BOP), Thủ tướng Hun Manet khẳng định Thái Lan đang chiếm đóng nhiều vùng lãnh thổ sâu hơn nơi mà theo người đứng đầu chính phủ Campuchia là Thái Lan đơn phương tuyên bố chủ quyền từ trước khi xung đột diễn ra. Sự kiện cho thấy thoả thuận ngừng bắn Campuchia – Thái Lan hoàn toàn có thể bị đổ vỡ bất kỳ khi nào trong năm nay khi thoả thuận vào năm 2025 đã đổ vỡ chỉ trong vài ngày sau khi ký kết.
Ngày 5/5/2026, Nội các Thái Lan đã phê duyệt chấm dứt Bản ghi nhớ năm 2001 (MOU 44) giữa nước này với Campuchia liên quan đến khu vực tranh chấp chủ quyền biển trên thềm lục địa. Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul khẳng định MOU đã không mang lại kết quả thiết thực. Sự kiện huỷ Biên bản ghi nhớ này đánh dấu khả năng leo thang mới giữa Thái Lan và Campuchia về những vấn đề liên quan đến chủ quyền trên biển, cũng như làm suy yếu các cơ chế hợp tác có thể được triển khai giữa hai nước. Phát ngôn viên Chính phủ Rachada Dhnadirek khẳng định thay thế MOU bằng cơ chế UNCLOS vì hai nước đều là thành viên và Campuchia cũng đồng ý đề xuất vì theo Thủ tướng Hun Manet đã khẳng định cơ chế UNCLOS sẽ “bảo vệ chủ quyền và quyền hàng hải của Campuchia theo luật pháp quốc tế”. Tuy nhiên, động thái cho thấy mâu thuẫn giữa hai quốc gia Đông Nam Á vẫn còn rất lớn.
Trong ngày 8-9/6/2026, lãnh đạo Thái Lan và Campuchia đã có những phát ngôn có thể leo thang căng thẳng. Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul đã có phát biểu tại Khách sạn Fairmont Hanoi, Việt Nam trong khuôn khổ ASEAN FUTURE FORUM 2026 (AFF2026), khẳng định Bangkok không cho phép bất kỳ quốc gia nào tấn công lãnh thổ nước này. Người đứng đầu chính phủ Thái Lan đã tuyên bố rằng bất kỳ chủ thể có kế hoạch tấn công nước này cần cân nhắc trước khi hành động. Tuyên bố của Thủ tướng A. Charnvirakul đáp trả tuyên bố của Chủ tịch Thượng viện Campuchia Hun Sen được đăng tải trên Phnom Penh Post về việc giành lại vùng đất đã mất bằng biện pháp hoà bình hoặc quân sự trong chuyến công du của ông đến xã Sla Kram, địa phương chịu thiệt hại từ các cuộc giao tranh vào năm 2025. Mặc dù Chủ tịch Thượng viện Hun Sen đính chính sau đó, nhưng cho thấy Thái Lan có thể đã chuẩn bị sẵn sàng cho những kế hoạch giao tranh nếu xung đột với Campuchia tái diễn.
Vào ngày 28/6/2026, Chủ tịch Thượng viện Hun Sen cũng đã khẳng định và viện dẫn tình hình xung đột với Thái Lan năm 2025 nhân kỷ niệm 75 năm ngày thành lập Đảng Nhân dân Campuchia (CPP): “chỉ có một Campuchia hùng mạnh và tự cường mới có thể bảo vệ lãnh thổ và hòa bình của mình”. Trước đó, nhiều nguồn tin Thái Lan đưa tin rằng Trung Quốc đã chuyển giao 39 xe tăng T-59D cho Campuchia vào ngày 8/6/2026. Trong bối cảnh nhạy cảm, việc chuyển giao vũ khí quan trọng từ Trung Quốc cho thấy Campuchia đang lên kế hoạch đáp trả. Trước đó, Campuchia không có lợi thế trước Thái Lan vì không có những mẫu xe tăng hiện đại. Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul trong cuộc họp Hội đồng An ninh Quốc gia, mặc dù bác bỏ tầm quan trọng của thông tin kể trên nhưng vẫn khẳng định Thái Lan sẵn sàng bảo vệ chủ quyền quốc gia nước này.
Vào ngày 7/7/2026, Thủ tướng Campuchia Hun Manet đã có bài phát biểu nhân dịp khu đền Preah Vihear kỷ niệm 18 năm trở thành Di sản UNESCO vào năm 2005. Người đứng đầu chính phủ Campuchia khẳng định công lao của quân đội Campuchia trong nỗ lực gìn giữ khu đền Preah Vihear và bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ, cùng các ngôi đền khác dọc biên giới được bảo tồn cho “thế hệ tương lai”. Những dữ kiện trên củng cố khả năng lãnh đạo Thái Lan và Campuchia vẫn chuẩn bị kịch bản xung đột có thể tái diễn.
Xung đột có trở lại?
Ngày 7/7/2026, Bộ Quốc phòng Campuchia tuyên bố điều tra toàn diện về vụ phát nổ ở khu vực Chouk Kruos thuộc làng Thmar Daun, xã Kok Mon, huyện Banteay Ampil, biên giới Thái Lan – Campuchia khiến 4 binh sĩ thiệt mạng vào ngày 5/7/2026. Thái Lan xác nhận nước này không có bất kỳ động thái gây hấn, khiêu khích đối với binh sĩ Campuchia và Quân khu 2 Thái Lan phủ nhận vai trò. Trước đó, vào tháng 1/2026 và tháng 2/2026, binh sĩ Thái Lan và Campuchia đã có nhiều cuộc va chạm quân sự nhỏ lẻ. Thái Lan đã cáo buộc Campuchia liên quan đến va chạm vào ngày 24/2/2026 với một quả đạn lựu 40 mm đã được bắn từ phía Campuchia về phía khu vực Phlan Hin Paet Kon, huyện Kantharalak, tỉnh Si Sa Ket, khiến 1 binh sĩ bị thương. Những động thái từ đầu năm 2026 đến nay cho thấy xung đột Thái Lan – Campuchia có thể trở lại. Đây không phải là trường hợp ngẫu nhiên.
Trên bình diện thế giới, xung đột giữa các quốc gia đang liên tiếp có những động thái leo thang khó lường. Tại Trung Đông, sự kiện Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei bị tử vong do cuộc không kích của Israel đã kéo theo nhiều hệ luỵ về địa chính trị khi Iran tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz, khiến kinh tế thế giới bị thiệt hại nghiêm trọng. Sự kiện đã dẫn đến Mỹ bị thiệt hại nặng nề, buộc Tổng thống Donald Trump tìm đến Trung Quốc nhằm dàn xếp tình hình trong chuyến thăm của người đứng đầu Nhà Trắng đến Bắc Kinh vào tháng 3/2026. Tuy nhiên, Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ – Trung giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã không thống nhất được những vấn đề quan trọng. Chủ tịch Tập Cận Bình đã khẳng định vấn đề Đài Loan là “lằn ranh đỏ”, có thể trở thành “bẫy Thucydides” trong quan hệ Mỹ – Trung. Trước đó, Trung Quốc cũng đã âm thầm cải tạo, nâng cấp cơ sở hạ tầng quân sự ở Phúc Kiến, giáp vùng biển Đài Loan vào năm 2021. Trong bài phát biểu đầu năm 2026, Chủ tịch Tập Cận Bình đã khẳng định sẽ chống lại “chủ nghĩa ly khai” Đài Loan và thống nhất toàn vẹn quốc gia. Tháng 6/2026, việc triển khai các lực lượng dân sự như Bộ Giao thông Vận tải Trung Quốc trên thực địa cho thấy Trung Quốc đang từng bước “địa phương hoá”, “hành chính hoá” xung đột eo biển Đài Loan nhằm thu hẹp quy mô xung đột từ vấn đề quốc tế, khu vực thành vấn đề địa phương nhằm làm giảm động lực hỗ trợ Đài Loan của Mỹ và đồng minh. Những sự kiện kể trên đã phản ánh tình hình xung đột Thái Lan – Campuchia hoàn toàn có thể là một điểm trong chuỗi chiến lược cạnh tranh Mỹ – Trung nhằm phục vụ lợi ích quốc gia của hai siêu cường này. Vì vậy, xung đột Thái Lan – Campuchia có thể sớm tái diễn và có thể chứng kiến những nấc thang mới như đã xảy ra với xung đột Israel – Iran, Nga – Ukraine. Hơn hết, xung đột này có khả năng trở thành điểm nóng thường trực trong tương lai.
Kết luận
Xung đột Thái Lan – Campuchia là mâu thuẫn xuất phát từ yếu tố lịch sử do tranh chấp lãnh thổ. Trên thế giới, tranh chấp lãnh thổ là một yếu tố thường trực trong quan hệ quốc tế và có khả năng đẩy xung đột giữa hai quốc gia Đông Nam Á có thể leo thang thành một cuộc xung đột thường trực và lâu dài như cuộc xung đột tại Châu Âu và Nga-Ukraine. Do đó, hai quốc gia cần kìm chế căng thẳng, tạo không gian cho đối thoại, thấu hiểu lẫn nhau là việc cần thiết nhằm đảm bảo lợi ích chung của hai nước cũng như hoà bình của khu vực và trên thế giới./.
Tác giả: Bùi Gia Kỳ
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
