Sau khi Taliban trở lại nắm quyền ở Afghanistan vào tháng 8 năm 2021, quan hệ Nga - Afghanistan bước vào một giai đoạn mới. Sự sụp đổ của chính phủ được phương Tây hậu thuẫn và việc rút quân Mỹ đã tạo ra một tình hình chính trị hoàn toàn mới trong khu vực, trong đó Nga buộc phải xây dựng quan hệ với một phong trào mà họ đã không công nhận là chính phủ hợp pháp của Afghanistan trong nhiều năm. Đồng thời, Moskva không hoàn toàn cô lập chế độ mới: họ duy trì sự hiện diện ngoại giao tại Kabul và tiếp tục liên lạc với các đại diện của Taliban. Sự phát triển của mối quan hệ này không chỉ có ý nghĩa từ góc độ chính sách đối ngoại của Nga mà còn trong bối cảnh an ninh khu vực rộng lớn hơn. Đối với Moskva, Afghanistan gắn liền với một số vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của Nga và các đối tác của họ ở Trung Á như mối đe dọa khủng bố quốc tế, buôn bán ma túy, bất ổn ở biên giới khu vực và tiềm năng gia tăng ảnh hưởng của các cường quốc bên ngoài. Đồng thời, đối với Taliban, quan hệ với Nga đại diện cho một cơ hội để mở rộng các mối liên hệ quốc tế, tăng cường quan hệ kinh tế và đạt được tính hợp pháp chính trị cao hơn.
Thực tế chính trị mới sau tháng 08/2021
Ngày 15 tháng 8 năm 2021, Taliban tiến vào Kabul, Tổng thống Ashraf Ghani bỏ trốn khỏi đất nước và hệ thống chính trị trước đó được Hoa Kỳ và các đồng minh ủng hộ ngừng hoạt động. Đối với Nga, tình hình này đòi hỏi sự tương tác với một lực lượng chính trị mới, lực lượng này một mặt nắm quyền kiểm soát trên thực tế đối với hầu hết đất nước và một mặt khác bị coi là một tổ chức khủng bố bị cấm ở Liên bang Nga.
Tuy nhiên, phản ứng của Nga đối với các sự kiện này khác biệt đáng kể so với kịch bản hoàn toàn xa cách về mặt ngoại giao. Trong những giờ và ngày đầu tiên sau khi Kabul thất thủ, Moskva đã thể hiện sự sẵn sàng duy trì các kênh liên lạc với giới lãnh đạo mới. Điều đáng chú ý là đại sứ quán Nga không bị sơ tán. Ngày 15 tháng 8, một đại diện của phái đoàn ngoại giao tuyên bố rằng không cần thiết phải sơ tán, trong khi Zamir Kabulov, đặc phái viên của Tổng thống Nga về Afghanistan, tuyên bố rằng các nhà ngoại giao Nga vẫn tiếp tục công việc của họ. Đồng thời, phía Nga vẫn duy trì liên lạc với các đại diện của Taliban, bao gồm cả thông qua văn phòng chính trị của phong trào này tại Doha[1]. Moskva chậm trễ trong việc công nhận chính quyền Afghanistan mới về mặt pháp lý, nhưng đồng thời vẫn duy trì quan điểm rằng cần phải đối phó với chính quyền này như là trung tâm quyền lực trên thực tế. Ngày 16 tháng 8, Zamir Kabulov nhấn mạnh rằng Nga không có ý định vội vàng công nhận chính quyền mới. Đồng thời, ông nhấn mạnh sự cần thiết phải theo dõi sát sao các hành động của Taliban và lưu ý rằng các thỏa thuận liên quan đến an ninh của đại sứ quán Nga và các đồng minh của Nga ở Trung Á đang được thực hiện vào thời điểm đó[2]. Việc duy trì đại sứ quán không chỉ có ý nghĩa thực tiễn mà còn cả ý nghĩa chính trị. Trong bối cảnh các thể chế nhà nước trước đây đang nhanh chóng tan rã, sự hiện diện của một phái đoàn ngoại giao Nga cho phép Moskva trực tiếp theo dõi các diễn biến và duy trì liên lạc với chính phủ mới. Vào tháng 9 năm 2021, Sergey Lavrov tuyên bố rằng đại sứ quán Nga vẫn tiếp tục hoạt động, mặc dù nhân sự đã được tinh giản.
Như vậy, ngay trong những tuần đầu tiên sau khi thay đổi quyền lực, một mô hình đã xuất hiện, có thể được định nghĩa là sự tương tác thực dụng mà không cần sự công nhận chính trị và pháp lý ngay lập tức. Mô hình này dựa trên sự hiểu biết rằng chính sách quốc tế đối với Afghanistan phải tính đến sự phân bổ quyền lực thực tế trong nước. Cuối tháng 8, Zamir Kabulov thẳng thắn tuyên bố rằng Moskva cần duy trì quan hệ bình thường với bất kỳ chính phủ nào ở Afghanistan. Ông cũng lưu ý đến những lo ngại liên tục của Nga về tình hình chính trị-quân sự và việc tôn trọng các quyền con người cơ bản. Do đó, lập trường ban đầu của Nga kết hợp hai yếu tố: thừa nhận sự cần thiết phải đối thoại với chính quyền trên thực tế và duy trì các điều kiện mà sự phát triển tiếp theo của quan hệ phụ thuộc vào đó. Sự song hành này chủ yếu được giải thích bởi bản chất của thực tế chính trị mới. Một mặt, Taliban đã giành quyền kiểm soát Kabul và các thể chế nhà nước chủ chốt. Mặt khác, việc họ lên nắm quyền không tự động đồng nghĩa với việc hình thành một hệ thống nhà nước ổn định và được quốc tế công nhận. Phân tích của các chuyên gia Nga, xuất hiện ngay sau khi thay đổi quyền lực, chỉ ra rằng Taliban giờ đây phải đối mặt với một nhiệm vụ hoàn toàn khác: chuyển đổi một phong trào quân sự – chính trị thành một cấu trúc nhà nước hoạt động hiệu quả, có khả năng quản lý một xã hội với thành phần dân tộc và xã hội phức tạp, tài chính, kinh tế và chính sách đối ngoại.
Chính ở đây, một trong những mâu thuẫn chính của tình hình mới đã xuất hiện. Chiến thắng trong cuộc xung đột vũ trang và việc thiết lập quyền kiểm soát lãnh thổ vẫn chưa đồng nghĩa với tính hợp pháp quốc tế. Đối với Taliban, điều cần thiết là phải đồng thời duy trì quyền lực trong nước và thiết lập các mối quan hệ bên ngoài để ngăn chặn sự sụp đổ về ngoại giao và kinh tế. Ngay từ tháng 8 năm 2021, Hội đồng Quan hệ Quốc tế Nga đã lưu ý rằng chính quyền mới của Afghanistan quan tâm đến việc liên hệ với Nga, Trung Quốc và các quốc gia Trung Á, vì viễn cảnh bị cô lập quốc tế tiềm ẩn những rủi ro nghiêm trọng.
Đối với Moskva, sự thay đổi quyền lực ở Kabul còn có một khía cạnh khác là an ninh khu vực. Afghanistan giáp trực tiếp với Trung Á, do đó, những diễn biến ở nước này có khả năng ảnh hưởng đến lợi ích của Tajikistan, Uzbekistan và các quốc gia khu vực khác có liên hệ với Nga thông qua các cơ chế chính trị, quân sự và an ninh. Vấn đề Afghanistan do đó không chỉ được xem là vấn đề song phương giữa Moskva và Kabul, mà còn là một phần của hệ thống an ninh khu vực rộng lớn hơn. Đó chính là những quan điểm của Andrey Grozin – Trưởng Bộ phận Trung Á và Kazakhstan, Viện Cộng đồng các Quốc gia Độc lập[3].
Cách mà giới lãnh đạo Nga diễn giải việc Mỹ rút quân khỏi Afghanistan cũng đáng chú ý. Ngày 1 tháng 9 năm 2021, Vladimir Putin tuyên bố rằng sự hiện diện 20 năm của Mỹ đã không đạt được những kết quả như mong đợi, lý giải điều này là do không thể áp đặt một cách máy móc các mô hình chính trị và xã hội nước ngoài lên đất Afghanistan. Cách diễn đạt của ông đặc biệt nhấn mạnh đến lịch sử, văn hóa và truyền thống của xã hội Afghanistan. Do đó, tháng 8 năm 2021 đã tạo ra một tình huống cho chính sách đối ngoại của Nga, trong đó sự phân cực truyền thống “công nhận hay không công nhận” không đủ để mô tả mối quan hệ thực tế. Nga có thể chọn không công nhận chính phủ mới về mặt pháp lý, nhưng đồng thời vẫn duy trì các mối quan hệ ngoại giao với chính phủ này, đảm bảo hoạt động của đại sứ quán, thảo luận các vấn đề an ninh và tìm kiếm cơ hội hợp tác kinh tế. Ngay từ ngày 25 tháng 8, đại sứ Nga đã đề cập đến sự quan tâm của Taliban đối với sự tham gia của Nga vào nền kinh tế Afghanistan, bao gồm cả việc phát triển tài nguyên thiên nhiên.
Moskva nhận thấy mình phải đối mặt với nhu cầu xây dựng quan hệ với một lực lượng trước đây chủ yếu được coi là một đối thủ vũ trang và mối đe dọa đối với sự ổn định khu vực, nhưng giờ đây đã trở thành một thực thể quyền lực nhà nước ở Afghanistan. Do đó, chiến lược ban đầu của Nga dựa trên sự kết hợp giữa thận trọng và thực dụng: không vội vàng công nhận chính thức, duy trì sự hiện diện ngoại giao, duy trì các kênh liên lạc, đồng thời đánh giá khả năng kiểm soát tình hình trong nước của giới lãnh đạo mới và xem xét lợi ích an ninh của các nước láng giềng.
Lợi ích chính trị của Nga tại Afghanistan
Một trong những lợi ích chính trị trọng tâm của Nga là ngăn chặn Afghanistan trở thành mối đe dọa đối với các quốc gia Trung Á. Điều này không trực tiếp liên quan đến việc bảo vệ lãnh thổ Nga, vì Nga không có chung biên giới với Afghanistan, mà trên hết là sự ổn định của các quốc gia có liên hệ với Moskva thông qua các mối quan hệ chính trị, kinh tế và quân sự – chính trị. Đối với Moskva, sự ổn định của Afghanistan quan trọng không phải bản thân quốc gia này, mà là ở mức độ mà những diễn biến ở Afghanistan có thể thay đổi tình hình ở các nước láng giềng. Do đó, chính sách của Nga đồng thời tập trung vào hai cấp độ: duy trì liên lạc với chính quyền Afghanistan và tăng cường các cơ chế an ninh ở Trung Á.
Vào tháng 12 năm 2021, Tổng Tham mưu trưởng Lực lượng Vũ trang Nga, Valery Gerasimov tuyên bố rằng CSTO nên ngăn chặn các nỗ lực của các phần tử cực đoan xâm nhập Trung Á từ Afghanistan. Ông cũng liên kết sự hợp tác sâu rộng hơn trong khuôn khổ CSTO và SCO với nhiệm vụ duy trì ổn định và vô hiệu hóa các tổ chức khủng bố quốc tế[4]. Do đó, vấn đề Afghanistan phù hợp với khái niệm an ninh khu vực rộng lớn hơn của Nga. Moskva không quan tâm đến một giải pháp riêng lẻ cho “vấn đề Afghanistan”, mà là một mô hình trong đó các quốc gia láng giềng vẫn giữ được khả năng kiểm soát an ninh của chính họ và không trở thành mục tiêu của ảnh hưởng gây bất ổn từ Afghanistan.
Lợi ích thứ hai xuất phát từ vị thế của Nga với tư cách là một bên tham gia chủ chốt trong các tiến trình chính trị ở Trung Á. Vấn đề Afghanistan mang lại cho Moskva cơ hội tăng cường phối hợp với các quốc gia trong khu vực, đồng thời chứng minh tầm quan trọng thực tiễn của các cơ chế an ninh của Nga. Vào tháng 7 năm 2021, thậm chí trước khi Kabul thất thủ, Nga và các quốc gia Trung Á đã kêu gọi tiếp tục tiến trình đàm phán giữa các bên ở Afghanistan và nhấn mạnh sự cần thiết phải ổn định tình hình quân sự – chính trị. Tuyên bố chung của các bộ trưởng ngoại giao Nga và các quốc gia Trung Á đặc biệt nhấn mạnh đến các rủi ro liên quan đến các tỉnh phía bắc Afghanistan, khủng bố và buôn bán ma túy. Do đó, Afghanistan đang trở thành một phần trong chính sách của Moskva đối với Trung Á. Khả năng tham gia hiệu quả vào cuộc thảo luận về vấn đề Afghanistan quyết định khả năng duy trì vai trò chính trị của Nga trong khu vực Trung Á rộng lớn hơn.
Lợi ích thứ ba là mong muốn hạn chế sự can thiệp từ bên ngoài vào sự phát triển chính trị của Afghanistan. Các tuyên bố chính thức của Nga liên kết cách tiếp cận này với các nguyên tắc chủ quyền quốc gia và việc không tán thành việc áp đặt một mô hình phát triển từ bên ngoài lên Afghanistan. Năm 2024, tại một cuộc gặp với phía Afghanistan, Bộ Ngoại giao Nga đã trực tiếp nhấn mạnh “sự phản tác dụng của các mệnh lệnh từ bên ngoài” đối với sự phát triển nội bộ của Afghanistan. Tình hình này có bối cảnh chính sách đối ngoại rộng hơn. Moskva coi việc giải qu yết vấn đề Afghanistan là một quá trình mà chính người Afghanistan và các quốc gia trong khu vực nên đóng vai trò lãnh đạo. Ngay cả trước khi Taliban lên nắm quyền, Nga, cùng với các quốc gia Trung Á, đã nhấn mạnh sự cần thiết của đối thoại chính trị nội bộ Afghanistan và sự tham gia của các quốc gia trong khu vực vào công cuộc tái thiết đất nước. Do đó, chính sách của Nga đối với Afghanistan đồng thời là một phần trong lập trường tổng quát hơn của Moskva về cấu trúc quan hệ quốc tế: ưu tiên các cơ chế khu vực đa phương và đối thoại chính trị trực tiếp hơn là ảnh hưởng bên ngoài đơn phương.
Lợi ích của Taliban trong quan hệ với Nga
Một trong những mối quan tâm quan trọng nhất của giới lãnh đạo Afghanistan là việc mở rộng dần các mối quan hệ quốc tế và giảm bớt sự cô lập chính trị. Sau năm 2021, Taliban rơi vào tình thế mà việc kiểm soát thực tế nhà nước không đi kèm với sự công nhận rộng rãi của quốc tế. Do đó, các mối quan hệ ngoại giao với các quốc gia trong khu vực đã có giá trị quan trọng đối với Kabul. Trong bối cảnh này, lập trường của Nga đặc biệt quan trọng, vì Moskva tiếp tục duy trì đối thoại hiệu quả với chính quyền Afghanistan và tạo điều kiện cho họ tham gia vào các diễn đàn ngoại giao khu vực. Vào tháng 10 năm 2024, Quyền Ngoại trưởng Afghanistan Amir Khan Muttaqi đã tham dự một cuộc họp tại Moskva với tư cách khách mời chính[5]. Bộ trưởng Ngoại giao Nga Sergey Lavrov tuyên bố rằng việc thảo luận về giải pháp cho vấn đề Afghanistan mà không có sự tham gia của chính quyền Afghanistan là điều không thể.
Đối với Kabul, ý nghĩa của những sự kiện như vậy không chỉ nằm ở cơ hội thảo luận các vấn đề cụ thể. Chúng cho phép giới lãnh đạo Afghanistan thể hiện các mối quan hệ quốc tế và củng cố việc thực hành tương tác trực tiếp với các quốc gia trong khu vực. Vào tháng 1 năm 2023, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Taliban cho biết Amir Khan Muttaqi đã nêu vấn đề mở rộng sự hiện diện ngoại giao của Afghanistan tại Moskva trong các cuộc đàm phán với phái đoàn Nga.
Lợi ích quan trọng thứ hai là mở rộng thương mại và tiếp cận hàng hóa, tài nguyên năng lượng và đầu tư. Yếu tố kinh tế đặc biệt quan trọng vì nền kinh tế Afghanistan đã phải đối mặt với những hạn chế nghiêm trọng kể từ năm 2021, và các mối quan hệ tài chính quốc tế của nước này vẫn bị cản trở. Vào tháng 1 năm 2023, theo một tuyên bố từ người phát ngôn Bộ Ngoại giao Afghanistan, việc nhập khẩu dầu, khí đốt và lúa mì từ Nga đã được thảo luận trong các cuộc đàm phán với phía Nga. Phía Afghanistan cũng yêu cầu xem xét một chế độ hải quan đặc biệt. Điều này cho thấy lợi ích của Kabul đối với Nga không chỉ nằm ở việc thu hút đầu tư trong tương lai mà còn ở việc đáp ứng các nhu cầu kinh tế hiện tại. Nga có thể đóng vai trò là nguồn cung cấp lương thực và năng lượng, điều này đặc biệt quan trọng đối với một quốc gia đang gặp khó khăn trong việc tiếp cận thị trường vốn quốc tế. Theo trung tâm Agroexport của Nga, năm 2024, Afghanistan trở thành nước mua lúa mì và bột mì lúa mạch đen lớn nhất của Nga với khối lượng giao hàng ước tính khoảng 80 triệu USD, gấp đôi con số của năm trước. Tuy nhiên, không nên đánh giá quá cao tầm quan trọng của những chỉ số này. Việc tăng nguồn cung một số mặt hàng của Nga cho thấy nhu cầu kinh tế và sự hợp tác thực tiễn, nhưng bản thân nó không cho thấy sự hình thành một quan hệ đối tác đầu tư song phương lớn giữa hai bên.
Lợi ích dài hạn của Kabul cũng nằm ở việc thu hút đầu tư và công nghệ nước ngoài. Về vấn đề này, Nga không chỉ hấp dẫn với tư cách là thị trường tiêu thụ mà còn là nguồn cung cấp chuyên môn kỹ thuật tiềm năng. Điều này đặc biệt dễ nhận thấy trong lĩnh vực năng lượng. Tháng 8 năm 2025, Bộ trưởng Bộ Mỏ và Dầu khí Afghanistan, Hedayatullah Badri, đã công khai mời các công ty Nga đầu tư vào ngành công nghiệp dầu khí của nước này. Ông tuyên bố rằng chính phủ Afghanistan sẵn sàng đảm bảo an ninh và các điều kiện dài hạn cho các nhà đầu tư và đề xuất sử dụng kinh nghiệm của Cộng hòa Tatarstan thuộc Nga để thực hiện các dự án chung.
Trong trường hợp này, lợi ích của phía Afghanistan có nhiều khía cạnh. Thứ nhất, đầu tư có thể làm tăng doanh thu của chính phủ và năng lực sản xuất. Thứ hai, phát triển ngành khai thác cho phép Afghanistan giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng. Thứ ba, hợp tác với các công ty Nga có thể tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển cơ sở hạ tầng cần thiết cho việc xuất khẩu tài nguyên sau này. Chính lãnh đạo Afghanistan cũng liên kết phát triển kinh tế với vai trò khu vực rộng lớn hơn của đất nước. Ông Badri mô tả Afghanistan như một trung tâm trung chuyển tiềm năng giữa Trung Á và Nam Á, cũng như giữa Trung Đông và Viễn Đông.
Một lợi ích chính trị quan trọng khác của giới lãnh đạo Afghanistan là duy trì sự độc lập tối đa trong chính sách đối nội và đối ngoại. Về vấn đề này, lập trường của Moskva rất được Kabul quan tâm vì phía Nga nhấn mạnh sự cần thiết phải xem xét thực tế chính trị bên trong Afghanistan và phản đối sự áp đặt từ bên ngoài. Vào tháng 1 năm 2023, theo một tuyên bố từ người phát ngôn Bộ Ngoại giao Afghanistan, Zamir Kabulov đã tuyên bố rằng Nga không tìm cách cô lập Afghanistan và không có ý định can thiệp vào công việc nội bộ của nước này theo đường lối phương Tây. Sau đó, giới lãnh đạo Nga đã nhiều lần đưa ra lập trường tương tự. Vào tháng 5 năm 2024, Tổng thống Vladimir Putin tuyên bố rằng Taliban là chính quyền trên thực tế ở Afghanistan và quan hệ với họ nên dựa trên thực tế này. Đối với giới lãnh đạo Afghanistan, vị thế này rất quan trọng vì nó cho phép họ theo đuổi chính sách đối ngoại tập trung vào việc bình thường hóa dần dần quan hệ mà không cần chấp nhận các điều kiện đi kèm. Điều này không có nghĩa là hoàn toàn không có yêu cầu hay bất đồng nào từ phía Nga, nhưng nó tạo ra một cơ sở thuận lợi hơn cho tương tác ngoại giao đối với Kabul.
Cuối cùng, quan hệ với Nga rất quan trọng đối với Taliban trong lĩnh vực an ninh. Chính quyền Afghanistan tìm cách tăng cường kiểm soát lãnh thổ quốc gia và chống lại các nhóm vũ trang, trong khi Nga quan tâm đến việc ngăn chặn sự lan rộng của chủ nghĩa khủng bố ra ngoài Afghanistan. Cuộc đối đầu với ISIS-Khorasan là một yếu tố đặc biệt quan trọng. Vào tháng 10 năm 2024, Giám đốc FSB Alexander Bortnikov tuyên bố rằng các cơ quan tình báo Nga đã ghi nhận sự sẵn sàng của Taliban trong việc chống lại nhóm này, và đề xuất phát triển hợp tác thực tiễn giữa các cơ quan tình báo để chống lại các tổ chức khủng bố quốc tế, buôn bán ma túy và buôn bán vũ khí bất hợp pháp.
Dẫu vậy, việc cùng chung lợi ích trong cuộc chiến chống lại các nhóm khủng bố riêng lẻ không có nghĩa là lập trường của Nga và giới lãnh đạo Afghanistan về các vấn đề an ninh hoàn toàn trùng khớp. Đối với Kabul, cuộc chiến chống lại các đối thủ vũ trang chủ yếu là một phần của việc củng cố quyền kiểm soát nhà nước, trong khi đối với Moskva, vấn đề trọng tâm là hậu quả xuyên biên giới của sự bất ổn ở Afghanistan. Đây chính là lý do tại sao hợp tác an ninh mang tính hai chiều: phía Afghanistan có thêm một kênh tương tác với các cấu trúc của Nga, và Nga có cơ hội nhận thông tin và phối hợp hành động về các vấn đề liên quan trực tiếp đến an ninh khu vực.
Quan hệ hai bên giai đoạn 2021-2026
Những tháng đầu sau khi thay đổi quyền lực tại Afghanistan chứng kiến sự thích nghi thận trọng của ngoại giao Nga với tình hình mới. Tuy nhiên, sự tương tác này không chỉ giới hạn ở các tuyên bố chính trị. Vào tháng 8 năm 2021, Nga đã tổ chức các chuyến bay hồi hương cho công dân Nga và một số nước CIS. Theo Bộ Ngoại giao Nga, vào ngày 25-26 tháng 8, máy bay vận tải quân sự Nga đã sơ tán công dân Nga, Belarus, Kyrgyzstan, Tajikistan và Uzbekistan. Bộ Ngoại giao Nga đặc biệt lưu ý sự hỗ trợ của các đại diện Taliban và Mỹ trong việc tổ chức các chuyến bay này.
Với sự sụp đổ của hệ thống quyền lực trước đây, Moskva buộc phải tương tác với các lực lượng thực sự kiểm soát lãnh thổ để giải quyết các vấn đề cụ thể. Điều này tạo cơ sở cho sự phát triển hơn nữa của các mối liên hệ làm việc, mà không cần trên thực tế công nhận chính phủ mới. Tháng 10 năm 2021, Vladimir Putin tuyên bố rằng Nga đang tiến gần đến quyết định loại bỏ Taliban khỏi danh sách các tổ chức khủng bố, nhưng nhấn mạnh rằng quyết định đó phải được đưa ra theo đúng thủ tục của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc[6]. Đồng thời, ông xác nhận rằng Nga đã và đang hợp tác với các đại diện của phong trào này và duy trì liên lạc trực tiếp tại Afghanistan.
Năm 2022, quan hệ giữa hai bên dần dần chuyển sang hướng kinh tế. Trong những tháng đầu sau khi thay đổi chính quyền, ưu tiên hàng đầu là các liên hệ chính trị và giải quyết các vấn đề cấp bách, nhưng sau đó, thương mại dần trở nên quan trọng. Tháng 7 năm 2022, Zamir Kabulov, Đặc phái viên của Tổng thống Nga về Afghanistan, tuyên bố chuẩn bị cho chuyến thăm của Bộ trưởng Thương mại Afghanistan tới Moskva để thảo luận về các hợp đồng thương mại với các đại diện Nga. Ông dẫn chứng các sản phẩm dầu mỏ và lúa mì là những mặt hàng của Nga có tiềm năng được thị trường Afghanistan ưa chuộng. Tuyên bố này nêu bật một khía cạnh quan trọng của quan hệ Nga – Taliban, đó là phía Nga bắt đầu nhìn nhận quan hệ với Afghanistan không chỉ là vấn đề ngoại giao và nhân đạo, mà còn là một con đường tiềm năng cho thương mại. Tuy nhiên, quy mô tương tác vẫn còn hạn chế. Sự yếu kém về kinh tế của Afghanistan, các vấn đề thanh toán tài chính, các hạn chế quốc tế và cơ sở hạ tầng kém phát triển đã cản trở một cách khách quan sự tăng trưởng của thương mại song phương.
Năm 2023, các cuộc tiếp xúc trở nên thường xuyên hơn. Tháng 1 cùng năm, ông Zamir Kabulov, đã gặp gỡ Quyền Bộ trưởng Ngoại giao Afghanistan, ông Amir Khan Muttaqi, tại Kabul. Theo một tuyên bố từ Bộ Ngoại giao Afghanistan, hai bên đã thảo luận về quan hệ song phương, các vấn đề khu vực, hợp tác kinh tế và tình hình trong nội bộ Afghanistan. Trong cuộc gặp, phía Afghanistan đã nêu vấn đề nhập khẩu dầu mỏ, khí đốt và lúa mì từ Nga và đề xuất xem xét một chế độ hải quan đặc biệt. Đáng chú ý, trong bối cảnh này, vai trò tiềm năng của Afghanistan trong thương mại giữa Nga, Trung Á và Pakistan cũng được thảo luận. Như vậy, quan hệ song phương bắt đầu được nhìn nhận không chỉ là mối quan hệ giữa hai nền kinh tế quốc gia mà còn là một yếu tố tiềm năng của các tuyến thương mại khu vực rộng lớn hơn.
Tháng 8 cùng năm, đại diện Bộ Công Thương Afghanistan báo cáo về một cuộc gặp với một phái đoàn doanh nghiệp Nga. Theo các nguồn tin của Afghanistan, các doanh nhân Nga bày tỏ sự sẵn lòng đầu tư vào điện lực, nông nghiệp và tiện ích công cộng, và đề xuất thành lập một cơ quan thương mại chung để tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại. Vào tháng 11 năm 2023, Đại sứ Nga tại Kabul, Dmitry Zhirnov, đã gặp gỡ ông Muttaqi. Theo phía Afghanistan, hai bên đã thảo luận về quan hệ chính trị và kinh tế, các vấn đề khu vực và quốc tế, cũng như các vấn đề giáo dục và văn hóa. Như vậy, đến cuối năm 2023, quan hệ giữa hai bên đã bao gồm một số kênh ổn định: đàm phán ngoại giao, liên hệ giữa các bộ kinh tế, giao tiếp kinh doanh và thảo luận về hợp tác văn hóa và giáo dục.
Năm 2024, quan hệ giữa hai nước bắt đầu phát triển đồng thời trên nhiều lĩnh vực. Một dấu hiệu của quá trình này là việc tổ chức phiên họp kinh doanh “Nga-Afghanistan” tại Kazan, trong khuôn khổ diễn đàn kinh tế quốc tế “Nga-Thế giới Hồi giáo”. Tại diễn đàn, Bộ trưởng Công nghiệp và Thương mại lâm thời của Afghanistan, Nuruddin Azizi, đã đề cập đến nhu cầu về ngũ cốc của Nga và yêu cầu giảm giá xuất khẩu. Phía Afghanistan cũng ủng hộ các điều kiện thuế quan đặc biệt cho hàng xuất khẩu của Afghanistan. Các cuộc đàm phán này có ý nghĩa quan trọng vì chúng đánh dấu sự chuyển dịch thảo luận chung về thương mại sang thảo luận cụ thể về điều kiện tiếp cận thị trường.
Đối thoại chính trị cũng trở nên thường xuyên hơn. Tháng 5 năm 2024, Tổng thống Vladimir Putin tuyên bố rằng Nga nên xây dựng quan hệ với chính phủ Afghanistan hiện tại dựa trên thực tế hiện tại. Đồng thời, tổng thống lưu ý rằng Moskva sẽ xem xét lập trường của các đối tác, bao gồm các quốc gia Trung Á, khi quyết định về quy chế tương lai của Taliban. Tháng 10 năm 2024, Giám đốc FSB Alexander Bortnikov thông báo rằng Nga đang hoàn tất việc loại bỏ Taliban khỏi danh sách các tổ chức khủng bố[7]. Ông cũng bày tỏ sự quan tâm chung trong việc phát triển hợp tác giữa các cơ quan tình báo về chống các tổ chức khủng bố quốc tế, buôn bán ma túy và buôn lậu vũ khí.
Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt quan trọng nhất từ khi Taliban lên nắm quyền. Ngày 28 tháng 12 năm 2024, Tổng thống Vladimir Putin ký đạo luật tạo ra cơ chế pháp lý để tạm thời đình chỉ lệnh cấm đối với một số tổ chức nằm trong danh sách các tổ chức khủng bố của Nga. Cơ chế này trực tiếp tạo ra khả năng xem xét lại vị thế của Taliban tại Nga. Ngày 17 tháng 4 năm 2025, Tòa án Tối cao Nga đã chấp thuận đơn của Viện Kiểm sát và đình chỉ lệnh cấm hoạt động của Taliban tại Nga. Ngày 26 tháng 5, quyết định này có hiệu lực, và các sửa đổi tương ứng đã được thực hiện đối với danh sách các tổ chức khủng bố liên bang.
Bộ Ngoại giao Nga đã trực tiếp liên kết quyết định này với khả năng tiến tới quan hệ đối tác toàn diện hơn với Kabul. Bộ chỉ ra triển vọng phát triển thương mại, đầu tư, và các dự án năng lượng và cơ sở hạ tầng. Đồng thời, quan hệ kinh tế cũng đang được mở rộng. Ngày 23 tháng 4 năm 2025, Amir Khan Muttaqi và Zamir Kabulov đã thảo luận về việc tăng cường quan hệ song phương và mở rộng quan hệ kinh tế và thương mại.
Quá trình này đạt đến đỉnh điểm vào ngày 3 tháng 7 năm 2025, khi Nga chính thức công nhận Tiểu vương quốc Hồi giáo Afghanistan. Bộ Ngoại giao Nga đã liên kết sự công nhận này với triển vọng mở rộng hợp tác trong thương mại và kinh tế, năng lượng, vận tải, nông nghiệp và cơ sở hạ tầng, cũng như phát triển tương tác trong an ninh, văn hóa, giáo dục và quan hệ nhân đạo[8].
Năm 2026, quan hệ Nga-Afghanistan phát triển trên cơ sở công nhận chính thức, điều này làm thay đổi bản chất của các cơ chế song phương. Cuộc họp đầu tiên của nhóm làm việc Nga-Afghanistan về hợp tác thương mại và kinh tế, được tổ chức tại Kazan vào ngày 13 tháng 5 năm 2026, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Bộ Ngoại giao Nga ghi nhận rằng các bên đã thảo luận về quản lý hải quan, kiểm soát vệ sinh và thú y, và những nỗ lực chung để hiện thực hóa tiềm năng quá cảnh của Afghanistan. Hai bên cũng nhất trí tiếp tục công việc của chính phủ trong việc thực hiện các thỏa thuận của nhóm làm việc.
Trước năm 2025, phần lớn tương tác kinh tế phát triển thông qua các cuộc gặp gỡ riêng lẻ, diễn đàn và các liên hệ ngoại giao. Việc thành lập một cơ chế liên chính phủ thường trực báo hiệu sự chuyển đổi sang mô hình hợp tác kinh tế mang tính thể chế hóa hơn. Hợp tác an ninh cũng là một lĩnh vực trọng tâm khác. Vào tháng 7 năm 2025, Sergey Lavrov và Amir Khan Muttaqi đã khẳng định sự quan tâm chung của họ trong việc phát triển hợp tác thương mại, kinh tế và nhân đạo, cũng như tăng cường an ninh khu vực, bao gồm cả cuộc chiến chống khủng bố và buôn bán ma túy.
Như vậy, đến năm 2026, quan hệ hai bên đã trở nên toàn diện hơn, bao gồm quan hệ ngoại giao, đối thoại chính trị thường xuyên, các cơ chế kinh tế liên chính phủ và hợp tác trong an ninh khu vực.
Vấn đề, hạn chế và mâu thuẫn
Vấn đề an ninh và mối đe dọa khủng bố
Tình hình an ninh vẫn là một trong những trở ngại chính đối với hợp tác Nga-Afghanistan. Nga quan tâm đến việc ngăn chặn Afghanistan trở thành nguồn đe dọa cho Trung Á và bị các nhóm khủng bố quốc tế lợi dụng. Tuy nhiên, việc Taliban kiểm soát phần lớn lãnh thổ nước này không có nghĩa là mối đe dọa khủng bố đã bị loại bỏ hoàn toàn. Báo cáo “Nga và thế giới 2026” của Viện Nghiên cứu Kinh tế Thế giới và Quan hệ Quốc tế mang tên E.M. Primakov thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga (IMEMO) lưu ý rằng nhóm Nhà nước Hồi giáo – Khorasan vẫn hiện diện ở Afghanistan. Các chuyên gia của IMEMO tin rằng vấn đề này vẫn tiềm ẩn khả năng gây hại cho an ninh khu vực, bất chấp khả năng kiểm soát phần lớn lãnh thổ của Taliban. Do đó, Moskva buộc phải đồng thời phát triển hợp tác với chính quyền Afghanistan và xem xét khả năng các mối đe dọa từ Afghanistan sẽ không hoàn toàn biến mất.
Damir Alimjanov – nhà nghiên cứu chính trị Đại học Nghiên cứu Phương Đông Tashkent. đưa ra đánh giá tương tự. Ông tin rằng, mặc dù không có sự leo thang căng thẳng xuyên biên giới trực tiếp nào ở Trung Á kể từ năm 2021, nhưng sự bất ổn dọc biên giới phía bắc của Afghanistan vẫn tiếp tục ảnh hưởng đến nhận thức về mối đe dọa, đặc biệt là ở Tajikistan và Turkmenistan. Đối với Nga, điều này có nghĩa là cần phải đồng thời duy trì quan hệ làm việc với Kabul và bảo toàn các cơ chế an ninh tập thể trong khuôn khổ CSTO[9]. Do đó, có một sự mâu thuẫn nhất định trong quan hệ Nga-Afghanistan. Moskva quan tâm đến việc củng cố nhà nước Afghanistan và khả năng kiểm soát lãnh thổ của nước này, nhưng đồng thời, họ không thể hoàn toàn từ bỏ chính sách phòng ngừa rủi ro. Vì vậy, hợp tác an ninh chủ yếu mang tính thực dụng và không đồng nghĩa với sự tin tưởng chính trị vô điều kiện.
Xung đột Afghanistan-Pakistan
Xung đột giữa Afghanistan và Pakistan đã trở nên đặc biệt quan trọng vào năm 2026. Mặc dù đây không chính thức là một cuộc xung đột Nga-Afghanistan, nhưng hậu quả của nó ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của Moskva, vì Afghanistan được coi là một cầu nối vận tải và thương mại tiềm năng giữa Trung Á và Nam Á. Cũng trong báo cáo của IMEMO RAS đã chỉ rõ khía cạnh Afghanistan-Pakistan là khu vực dễ xảy ra xung đột nhất trong chính sách đối ngoại của Afghanistan. Trong số các lý do được nêu ra là những mâu thuẫn xung quanh Đường Durand, việc Kabul cáo buộc Islamabad cung cấp nơi trú ẩn cho phiến quân Tehrik-e-Taliban Pakistan, và các hành động trả đũa của phía Afghanistan. Các chuyên gia lưu ý rằng ngay từ năm 2025, căng thẳng đã đi kèm với việc đóng cửa các cửa khẩu biên giới, trục xuất người di cư Afghanistan và các cuộc không kích của Pakistan trên lãnh thổ Afghanistan, tạo tiền đề cho sự bất ổn hơn nữa vào năm 2026.
Nghiên cứu của Ilya Guzhev cho thấy rằng đến tháng 3 năm 2026, bất chấp hơn 15 thỏa thuận đã được ký kết, không một kilomet đường sắt chính mới nào được đưa vào hoạt động ở Afghanistan. Tác giả cho rằng khoảng cách giữa các tuyên bố chính trị và thực tế là do một tập hợp phức tạp các yếu tố: các hạn chế do lệnh trừng phạt, thiếu kinh phí, thiếu sự công nhận đầy đủ của quốc tế, sự khác biệt về tiêu chuẩn đường sắt, và đặc biệt là sự xấu đi của quan hệ giữa Afghanistan và Pakistan[10].
Do đó, sự phát triển các dự án vận tải và thương mại của Nga tại Afghanistan không chỉ phụ thuộc vào các thỏa thuận song phương giữa Moskva và Kabul. Nó còn liên quan đến vấn đề rộng hơn về kết nối khu vực, trong đó quan hệ của Afghanistan với Pakistan, Uzbekistan, Turkmenistan và Iran đóng vai trò quan trọng.
Hạn chế về kinh tế
Một hạn chế đáng kể khác vẫn là sự yếu kém của nền kinh tế Afghanistan. Vào tháng 9 năm 2026, Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Nga Vitaly Naumkin đã nhận xét rằng hệ thống quan hệ kinh tế đối ngoại của Afghanistan đang trải qua một sự chuyển đổi lớn. Đồng thời, Kabul đang tích cực cố gắng đa dạng hóa các mối quan hệ bên ngoài và mở rộng các tuyến đường thương mại. Đáng chú ý, vào tháng 8 năm 2026, 704.300 tấn hàng hóa đã được vận chuyển qua bốn tuyến đường sắt của Afghanistan, một phần đáng kể trong số đó là qua Hairatan và Uzbekistan. Naumkin lưu ý sự mở rộng quan hệ của Afghanistan với Uzbekistan, Iran, Turkmenistan và Ấn Độ.
Đối với Nga, điều này có nghĩa là Afghanistan không phải là một thị trường tự động phù hợp với Moskva. Kabul đang nỗ lực theo đuổi chính sách đa dạng hóa các mối quan hệ bên ngoài, tương tác đồng thời với nhiều trung tâm quyền lực. Một phân tích chuyên sâu của G. Machitidze cũng cho thấy giới lãnh đạo Afghanistan quan tâm đến việc giảm sự phụ thuộc vào bất kỳ đối tác bên ngoài nào và đang sử dụng việc mở rộng quan hệ với nhiều quốc gia khác nhau như một phương tiện để đảm bảo ổn định kinh tế và sự công nhận quốc tế.
Do đó, sự hiện diện kinh tế của Nga tại Afghanistan sẽ phải đối mặt không chỉ với cạnh tranh chính trị trực tiếp mà còn với cạnh tranh về các tuyến đường vận tải, các dự án đầu tư và quyền tiếp cận thị trường Afghanistan từ các đối tác khu vực khác.
Hạn chế về cơ sở vật chất và hạ tầng
Việc triển khai thực tế các dự án cơ sở hạ tầng quy mô lớn vẫn là một thách thức riêng biệt. Afghanistan có vị trí địa lý thuận lợi giữa Trung Á và Nam Á, nhưng cơ sở hạ tầng giao thông vận tải của nước này vẫn còn kém phát triển.
Cũng trong nghiên cứu của Ilya Guzhev cho rằng một khoảng cách đáng kể giữa số lượng các dự án cơ sở hạ tầng được công bố và việc thực hiện thực tế. Tính đến tháng 3 năm 2026, chi phí của các dự án đường sắt thực tế chỉ chiếm chưa đến 1% tổng chi phí ước tính của các dự án được công bố. Một số lý do được nêu ra như thiếu nguồn tài trợ quốc tế, các hạn chế do lệnh trừng phạt, sự không tương thích về kỹ thuật của các hệ thống đường sắt và sự bất ổn khu vực.
Điều này tạo ra tình thế tiến thoái lưỡng nan cho sự hợp tác Nga-Afghanistan. Một mặt, Moskva có cơ hội tham gia vào các dự án có thể kết nối Trung Á với thị trường Nam Á. Mặt khác, các dự án đòi hỏi vốn đầu tư lớn cần thời gian hoàn vốn dài và môi trường chính trị tương đối ổn định. Do tình hình bất ổn của Afghanistan và các cuộc xung đột đang diễn ra xung quanh biên giới, các doanh nghiệp tư nhân của Nga sẽ thận trọng hơn các cơ quan chính phủ.
Do đó, những tuyên bố về tiềm năng chuyển mình của Afghanistan thành một trung tâm giao thông quan trọng nên được xem như một triển vọng dài hạn hơn là một thực tế kinh tế đã được thiết lập.
Sự đa dạng chính trị nội bộ của Afghanistan
Một hạn chế khác là bản chất đặc thù của hệ thống chính trị nội bộ Afghanistan. Việc củng cố quyền lực chính thức của Taliban không loại trừ sự tồn tại của những khác biệt giữa các nhóm riêng lẻ trong phong trào cầm quyền.
Trong báo cáo của IMEMO RAS lưu ý rằng những khác biệt vẫn tồn tại trong giới lãnh đạo Afghanistan về các vấn đề chính sách nội bộ, bao gồm thái độ đối với giáo dục phụ nữ và tự do hóa xã hội. Các chuyên gia tin rằng những mâu thuẫn này có thể vẫn tiềm ẩn khả năng gây bất ổn và biểu hiện thành các cuộc đấu tranh chính trị nội bộ ngầm. Một nguồn căng thẳng khác là chính sách được cho là tập trung vào người Pashtun, điều này có thể làm trầm trọng thêm các xung đột với đại diện của các nhóm dân tộc khác.
Đối với Nga, điều này có những tác động thực tiễn. Moskva quan tâm đến sự ổn định của chính phủ trung ương ở Kabul, vì sự hiện diện của một trung tâm đàm phán duy nhất tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện các thỏa thuận chính trị và kinh tế. Đồng thời, việc quá phụ thuộc vào các nhóm riêng lẻ trong giới lãnh đạo Afghanistan sẽ tạo ra nguy cơ tính toán sai lệch về sự phân bổ ảnh hưởng thực tế. Do đó, chính sách của Nga buộc phải duy trì liên lạc với các cơ cấu chính quyền Afghanistan, mà không biến quan hệ với các quan chức chính phủ cụ thể thành sự ủng hộ vô điều kiện cho một đường lối chính sách nội địa duy nhất.
Tính hợp pháp quốc tế và vấn đề nhân đạo
Việc Nga chính thức công nhận Afghanistan vào năm 2025 đã thay đổi đáng kể cơ sở pháp lý và chính trị của quan hệ song phương, nhưng nó không xóa bỏ được những khác biệt giữa Moskva và một phần đáng kể cộng đồng quốc tế về chính quyền Taliban. Tình trạng của phụ nữ vẫn là một vấn đề đặc biệt nhạy cảm. Chuyên gia Ninel Ghulam của Hội đồng Đối ngoại Nga lưu ý sự suy giảm đáng kể về cơ hội giáo dục và việc làm của phụ nữ sau năm 2021 và coi chính sách giới là một trong những yếu tố phức tạp nhất của tình hình nội bộ Afghanistan hiện nay.
Trong bối cảnh khu vực rộng hơn, chuyên gia Ivan Safranchuk lưu ý rằng những hạn chế xã hội nghiêm trọng, thiếu một hệ thống chính trị toàn diện và những khó khăn kinh tế tiếp tục làm phức tạp quá trình hội nhập quốc tế của Afghanistan. Theo nghĩa này, chính sách hợp tác thực dụng của Nga đối mặt với một mâu thuẫn khách quan, Moskva tìm cách hợp tác với chính quyền đang thực sự kiểm soát đất nước, trong khi bản chất đặc thù của chính quyền này lại hạn chế khả năng hội nhập đầy đủ vào các thể chế quốc tế.
Đối với quan hệ song phương, điều này có nghĩa là việc công nhận Nga không loại bỏ được những tổn thất về uy tín và ngoại giao. Hợp tác Nga-Afghanistan đang phát triển chủ yếu trên cơ sở song phương và khu vực, trong khi vấn đề hội nhập quốc tế rộng hơn của Afghanistan vẫn phức tạp hơn đáng kể.
Việc Nga chính thức công nhận Tiểu vương quốc Hồi giáo Afghanistan vào năm 2025 đánh dấu một cột mốc quan trọng. Nó củng cố quan hệ chính trị hiện có và tạo điều kiện cho việc mở rộng hợp tác hơn nữa. Quá trình này tiếp tục vào năm 2026, với việc các bên phát triển hợp tác kỹ thuật quân sự, liên hệ chính trị và quan hệ kinh tế. Đồng thời, phía Afghanistan tiếp tục coi Nga là một đối tác bên ngoài quan trọng. Tuy nhiên, sự phát triển của quan hệ vẫn bị hạn chế bởi một số vấn đề. Chúng bao gồm mối đe dọa khủng bố hiện hữu, bất ổn ở biên giới Afghanistan-Pakistan, sự yếu kém của nền kinh tế và cơ sở hạ tầng của Afghanistan, và căng thẳng chính trị và xã hội nội bộ. Do đó, quan hệ Nga-Afghanistan đến năm 2026 có thể được mô tả là mối quan hệ đối tác thực dụng dựa trên sự hội tụ lợi ích riêng, nhưng không loại trừ những hạn chế đáng kể. Nga tìm cách khai thác các cơ hội hợp tác với Kabul đồng thời giảm thiểu rủi ro liên quan đến Afghanistan. Triển vọng của mối quan hệ này sẽ phụ thuộc chủ yếu vào khả năng của các bên trong việc phát triển các dự án thương mại, kinh tế và cơ sở hạ tầng, tăng cường hợp tác an ninh và đóng góp vào sự ổn định của Afghanistan và khu vực xung quanh.
Nhìn chung, kinh nghiệm giai đoạn 2021-2026 cho thấy Moskva đã chọn không cô lập Afghanistan, mà dần dần hội nhập nước này vào hệ thống tương tác khu vực. Do đó, động lực tương lai của mối quan hệ sẽ được quyết định không phải bởi các tuyên bố ngoại giao mà bởi kết quả thực tiễn của hợp tác trong các lĩnh vực an ninh, kinh tế và hội nhập khu vực./.
Tác giả: Nguyễn Như Việt Anh
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
Tài liệu tham khảo
[1]. ИНТЕРФАКС (2021), “В МИД России заявили, что эвакуация посольства в Кабуле не планируется”, https://www.interfax.ru/world/784547
[2]. DEUTSCHE WELLE (2021), “Россия обещала не спешить с признанием “Талибана””, https://www.dw.com/ru/rossija-obeshhala-ne-speshit-s-priznaniem-talibana/a-58876614
[3]. STAN RADAR (2021), “«Москва меняет подход к Афганистану и снимает с себя ответственность за безопасность Центральной Азии» – эксперт”, https://stanradar.com/news/full/46339-moskva-menjaet-podhod-k-afganistanu-i-snimaet-s-sebja-otvetstvennost-za-bezopasnost-tsentralnoj-azii-ekspert.html
[4]. TACC (2021), “Герасимов: ОДКБ будет пресекать попытки проникновения экстремистов в Центральную Азию”, https://tass.ru/armiya-i-opk/13154753
[5]. ИНТЕРФАКС (2024), “В МИД России заявили, что эвакуация посольства в Кабуле не планируется”, https://www.interfax.ru/world/784547
[6]. СНОБ МЕДИА (2021), “Путин заявил, что Россия близка к исключению талибов из списка террористов”, https://snob.ru/news/putin-zayavil-chto-rossiya-blizka-k-isklyucheniyu-talibov-iz-spiska-terroristov/
[7]. ИНТЕРФАКС (2024), “РФ завершает проработку вопроса об исключении “Талибана” из списка террористических организаций”, https://www.interfax.ru/russia/985208
[8]. РБК (2025), “Россия признала Исламский Эмират Афганистан”, https://www.rbc.ru/politics/03/07/2025/6866c92a9a7947dfb36925ab
[9]. РСМД (2026), “Москва как гарант? Роль ОДКБ в условиях афганских рисков”, https://russiancouncil.ru/blogs/damir-alimdzhanov/moskva-kak-garant-rol-odkb-v-usloviyakh-afganskikh-riskov/?sphrase_id=301877843&
[10]. ИМЭМО РАН (2026), “Трансафганские железнодорожные коридоры: между декларацией и реализацией (2021-2026)”, https://www.imemo.ru/publications/info/transafganskie-zheleznodorozhnie-koridori-mezhdu-deklaratsiey-i-realizatsiey-20212026
