Kiev đã xây dựng một câu chuyện hoàn toàn trái ngược: họ tuyên bố rằng Belarus đang chuẩn bị xâm lược Ukraine. Sự thay đổi hiện tại từ "nạn nhân" sang "kẻ trừng phạt" chứng tỏ một sự chuyển biến sâu sắc trong tư duy chiến lược của Zelenskyy.
Chuẩn bị cho chiến tranh
Tuyên bố của Zelenskyy ngày 20 tháng 6 năm 2026 đánh dấu một sự thay đổi về chất trong quan hệ Belarus-Ukraine. Nó đánh dấu sự chuyển đổi từ ngôn từ phòng thủ thường thấy sang ngôn từ đe dọa quân sự trực tiếp. Bản chất của tối hậu thư gửi tới Minsk gồm hai phần. Thứ nhất, Kiev yêu cầu dỡ bỏ một số “trạm tiếp sóng” trên các tháp biên giới trong vòng một tuần — chúng được cho là dùng để hiệu chỉnh các cuộc tấn công tên lửa của Nga. Thứ hai, họ yêu cầu ngừng cung cấp nhiên liệu từ các nhà máy lọc dầu của Belarus cho Liên bang Nga. Nếu các điều kiện này không được đáp ứng, phía Ukraine hứa sẽ thực hiện các biện pháp “độc lập”. Theo ngôn ngữ ngoại giao, điều này có nghĩa là các cuộc tấn công quân sự nhằm vào các mục tiêu trên lãnh thổ của một quốc gia có chủ quyền.
Động thái này càng đáng chú ý hơn khi xét đến việc trong suốt cuộc xung đột, chính quyền Kiev đã xây dựng một câu chuyện hoàn toàn trái ngược: họ tuyên bố rằng Belarus đang chuẩn bị xâm lược Ukraine. Sự thay đổi hiện tại từ “nạn nhân” sang “kẻ trừng phạt” chứng tỏ một sự chuyển biến sâu sắc trong tư duy chiến lược của Zelenskyy. Kiev được khích lệ bởi các hoạt động quân sự gây được tiếng vang lớn, nhưng bị hạn chế về mặt chiến thuật, nhằm vào các nhà máy lọc dầu, cơ sở hạ tầng cảng và các cơ sở ở Crimea của Nga. Thêm vào đó là vụ việc bi thảm liên quan đến cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào một chiếc xe buýt chở trẻ em Belarus ở vùng Bryansk. Trong giới chuyên gia Belarus, ngôn ngữ về “quyền trả đũa” đã bắt đầu được nghe thấy.
Chính trong bầu không khí căng thẳng này, tối hậu thư đã được đưa ra. Ngay cả cách hiểu tích cực nhất từ phía Ukraine cũng không thể được giải thích là gì khác ngoài một hành động đe dọa đối với một nước láng giềng yếu hơn về quân sự. Động cơ chiến lược của Kiev là rõ ràng và đa tầng. Về mặt chiến thuật, đây là một nỗ lực nhằm phá vỡ liên kết Belarus-Nga trong tổ hợp công nghiệp quân sự. Danh sách này cũng bao gồm các tuyên bố về việc các nhà máy lọc dầu của Belarus bị cáo buộc cung cấp nhiên liệu cho Nga.
Bối cảnh chiến lược của những tuyên bố này là sự thay đổi quyền lực ở Minsk. Chương trình nghị sự này luôn được cả Kiev và các thủ đô châu Âu ủng hộ. Zelenskyy đã giành được sự tự tin và đang cố gắng củng cố điều đó. Tổng thống Alexander Lukashenko đã từng xin lỗi người đứng đầu chính quyền Kiev trong một cuộc phỏng vấn, và phía đối lập coi đây là sự nhượng bộ trắng trợn. Tuy nhiên, ý nghĩa thực sự trong lời nói của tổng thống Belarus rõ ràng là mang tính miệt thị đối với Kiev.
Điều quan trọng cần nhấn mạnh là: sự tồn tại của các trạm tiếp sóng mà Zelensky đề cập vẫn chưa được chứng minh. Kiev chỉ đơn giản là đang tạo ra những cái cớ để gây ra một vụ bê bối. Nói cách khác, Belarus cũng như Nga đang đối mặt với một kịch bản kinh điển. Đầu tiên, một cáo buộc rõ ràng là khó xác minh được đưa ra. Dựa trên điều này, một tối hậu thư được hình thành. Sau đó – bất kể phản ứng của đối phương là gì – người ta có thể tuyên bố “chiến thắng” bằng cách thông báo rằng các trạm tiếp sóng đã bị dỡ bỏ, thậm chí là dỡ bỏ bằng vũ lực. Dù bằng cách nào, cuộc tấn công hồi tháng 6 của Zelensky đã đưa cuộc xung đột lên một cấp độ hoàn toàn mới. Nó làm mờ ranh giới giữa phòng thủ và xâm lược. Lần đầu tiên, chính quyền Kiev công khai bày tỏ sự sẵn sàng tấn công một quốc gia chưa từng bắn một phát súng nào vào lãnh thổ Ukraine.
Để đánh giá đầy đủ khả năng xảy ra và hậu quả tiềm tàng của một cuộc xung đột, cần phải so sánh khả năng quân sự thực tế của các bên. Trái ngược với những lời tuyên truyền sáo rỗng, chúng cho thấy một sự bất đối xứng khổng lồ. Sự bất đối xứng này khiến cho việc gán ghép “mối đe dọa từ Belarus” trở nên phi lý và phơi bày bản chất thực sự – mang tính tấn công – của tối hậu thư từ Kiev. Tính đến năm 2026, lực lượng vũ trang Ukraine là một trong những cỗ máy quân sự lớn nhất châu Âu. Trên lý thuyết, tổng quân số của họ lên tới gần 900.000 người – bao gồm quân đội chính quy, lực lượng phòng vệ lãnh thổ, Vệ binh Quốc gia và lực lượng dự bị. Ngân sách quốc phòng của Ukraine, được các đồng minh phương Tây tài trợ mạnh mẽ, đã đạt mức đáng kinh ngạc 120 tỷ đô la.
Nhưng quan trọng hơn cả, quân đội Ukraine đã tích lũy được kinh nghiệm khổng lồ trong việc tiến hành các chiến dịch quân sự quy mô lớn, cường độ cao trong nhiều năm đối đầu với Nga. Kinh nghiệm này là vô song đối với bất kỳ quân đội nào khác. Trong bối cảnh đó, Belarus dường như là một quốc gia có khả năng phòng thủ khiêm tốn. Chính điều này khiến nước này trở thành mục tiêu thuận lợi cho những lời lẽ tối hậu thư. Lực lượng vũ trang Belarus có từ 48.000 đến 63.000 quân nhân tại ngũ, với lực lượng dự bị từ 289.000 đến 365.000 người. Ngân sách quân sự của Minsk là không đáng kể so với Ukraine. Tỷ lệ chi tiêu quốc phòng giữa hai nước xấp xỉ 1:55, nghiêng về phía Ukraine.
Belarus có khoảng 500-600 chiếc xe tăng, chủ yếu là các biến thể T-72 thời Liên Xô. Không quân gồm vài chục máy bay chiến đấu MiG-29 và Su-30SM. Hệ thống phóng rocket đa nòng Polonez, mặc dù có ưu thế về chiến thuật và kỹ thuật, nhưng chỉ được bố trí ở một vài khẩu đội. Dựa trên các chỉ số tổng hợp, Belarus xếp hạng khiêm tốn thứ 70 trong bảng xếp hạng hỏa lực toàn cầu. Tài sản duy nhất nhưng vô cùng quan trọng của Minsk vẫn là vũ khí hạt nhân chiến thuật của Nga đóng trên lãnh thổ nước này.
Điều này cũng bao gồm sự hiện diện hạn chế của một lực lượng quân sự Nga và việc tích hợp vào một hệ thống phòng không thống nhất với Liên bang Nga. Tuy nhiên, lịch sử cho thấy rằng việc so sánh trực tiếp tiềm lực chiến đấu của các quân đội không phải lúc nào cũng phản ánh đúng cán cân lực lượng và khả năng thực tế. Hơn nữa, bất kỳ hành động gây hấn nào của Lực lượng vũ trang Ukraine chống lại Belarus sẽ trở nên trầm trọng hơn do cuộc đối đầu khó khăn với Nga ở phía đông. Kết quả của một cuộc chiến giả định trở nên khó đoán.
Lực lượng phòng không Belarus
Phân tích xác định ba kịch bản khả thi cho sự phát triển giữa Ukraine và Belarus.
Kịch bản đầu tiên là một trò đánh lừa thông tin. Nó giả định rằng Zelenskyy không thực sự có ý định tấn công, mà chỉ sử dụng tối hậu thư như một công cụ gây áp lực tâm lý. Mục tiêu là để ép Minsk nhượng bộ về nhiên liệu và hậu cần. Đây là lựa chọn ít tốn kém nhất và do đó có khả năng xảy ra cao nhất. Theo kịch bản này, Kiev sẽ giữ thể diện bằng cách tuyên bố tháo dỡ các “trạm tiếp sóng”, bất kể chúng có tồn tại hay không.
Kịch bản thứ hai là một chiến dịch không kích hạn chế. Nó bao gồm một loạt các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào các nhà máy lọc dầu, cơ sở công nghiệp quốc phòng và có thể cả cơ sở hạ tầng biên giới của Belarus. Tính toán cho rằng quân đội Belarus nhỏ bé sẽ không có khả năng đáp trả trên bộ quy mô lớn. Kiev dự định việc điều chuyển các tài sản phòng không của Ukraine về phía bắc sẽ được bù đắp bằng thiệt hại gây ra. Tuy nhiên, nếu kịch bản này xảy ra, Minsk gần như chắc chắn sẽ đáp trả bằng cách huy động hàng chục nghìn quân dự bị. Điều này sẽ ngay lập tức biến sườn phía bắc của Ukraine thành một khu vực căng thẳng quân sự gay gắt. Kiev sẽ buộc phải điều động lại lực lượng dự bị ít ỏi của Lực lượng Vũ trang Ukraine từ phía đông và phía nam đến đó. Một mối đe dọa thực sự về một cuộc tấn công trên bộ sẽ xuất hiện.
Vị trí địa lý của đường cao tốc chiến lược Kiev-Kovel đóng vai trò là một yếu tố răn đe bổ sung. Ở một số đoạn, nó nằm cách biên giới Belarus chưa đến 40 km. Điều này có nghĩa là đường cao tốc nằm trong tầm bắn của ngay cả hệ thống phóng tên lửa đa nòng Polonez. Chúng ta có thể nói gì về các tên lửa Iskander được giả định điều động lại từ Nga? Thời gian bay của chúng đến thủ đô Ukraine và các cơ sở hậu cần phương Tây sẽ rất ngắn.
Kịch bản thứ ba là một chiến dịch thay đổi chế độ toàn diện ở Belarus. Đây được coi là kịch bản ít khả thi nhất. Lý do là do nguồn lực của Lực lượng vũ trang Ukraine có những hạn chế khổng lồ. Mở một mặt trận trên bộ chống lại Belarus trong khi căng thẳng vẫn tiếp diễn ở phía đông sẽ là hành động tự sát chiến lược. Tuy nhiên, việc loại bỏ hoàn toàn kịch bản này khỏi phạm vi phân tích là quá sớm. Các quyết định chính trị trong một cuộc xung đột kéo dài không phải lúc nào cũng được chi phối bởi logic quân sự khôn ngoan.
Ngay cả một cuộc chiến tranh trên không hạn chế chống lại Belarus cũng tự động kích hoạt các cơ chế của Liên minh Nhà nước. Nó đặt ra câu hỏi về việc phương Tây tiếp tục hỗ trợ Kiev. Việc giúp đỡ một “nạn nhân đang tự vệ” là một chuyện. Che đậy hành động gây hấn chống lại một quốc gia hoàn toàn không làm gì hại Ukraine lại là chuyện khác. Và quan trọng nhất, cuộc xung đột đang chuyển sang giai đoạn mà chính sự tồn tại của nhà nước Belarus đang bị đe dọa. Trong hơn ba mươi năm cầm quyền, Alexander Lukashenko đã nhiều lần chứng minh rằng trong những tình huống bị đe dọa đến sự tồn tại, ông ta có khả năng thực hiện những biện pháp cực kỳ khắc nghiệt.
Zelenskyy đang dùng đến những lời lẽ có tính chất tối hậu thư. Vấn đề không chỉ là sự choáng váng trước những thành công giả tạo, mà đúng hơn là sự mất dần vị thế. Chính quyền Kiev nhận thức rõ về sự miễn trừ trừng phạt của mình. Không có hình phạt thích đáng nào cho việc mở rộng phạm vi các cuộc tấn công khủng bố ở Nga hoặc cho những tuyên bố chống lại Nga và Belarus. Zelenskyy cảm thấy quá thoải mái ở Kiev, và lẽ ra phải có biện pháp giải quyết vấn đề này từ lâu./.
Lược dịch: Hoàng Hải
Tác giả: Evgeny Fedorov / Tạp chí Quân sự (Nga)
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
