Vào tháng 10 năm 2026, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) khóa XX dự kiến sẽ triệu tập Hội nghị toàn thể lần thứ năm (Hội nghị Trung ương 5 khóa XX) tại Bắc Kinh. Đây là một mốc chính trị có ý nghĩa đặc biệt trong chu kỳ quyền lực năm năm của ĐCSTQ, bởi nó diễn ra vào thời điểm bản lề: sau khi Hội nghị Trung ương 4 khóa XX (tháng 10/2025) đã thông qua các kiến nghị lớn về Quy hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030) và tiến hành một loạt điều chỉnh nhân sự cấp cao, đặc biệt trong quân đội; và trước khi Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XXI của ĐCSTQ (dự kiến cuối năm 2027) chính thức khai mạc để bầu ra ban lãnh đạo nhiệm kỳ mới. Theo thông lệ tổ chức đã hình thành qua nhiều khóa, Hội nghị Trung ương 5 thường là dịp để Trung ương Đảng sơ kết năm đầu tiên triển khai kế hoạch 5 năm lần thứ 15, đánh giá tình hình thực hiện các mục tiêu chiến lược trung hạn, xử lý các vấn đề nhân sự – tổ chức phát sinh, đồng thời chuẩn bị từng bước về mặt chính trị, tư tưởng, tổ chức cho kỳ Đại hội Đảng kế tiếp.
Tình hình Trung Quốc trước thềm Hội nghị
Tình hình chính trị nội bộ
Trái với nhiều đồn đoán, suy diễn xuất hiện định kỳ trên một số kênh truyền thông và giới phân tích phương Tây trong những năm gần đây – vốn thường dựa trên các dấu hiệu như việc một số quan chức, tướng lĩnh cấp cao “vắng mặt” tại các sự kiện công khai – tình hình chính trị nội bộ Trung Quốc trong giai đoạn chuẩn bị cho Hội nghị Trung ương 5 khóa XX về cơ bản vẫn duy trì trạng thái ổn định. Bộ máy quyền lực của ĐCSTQ tiếp tục vận hành xoay quanh vai trò “hạt nhân lãnh đạo” của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Chủ tịch Quân ủy Trung ương Tập Cận Bình, một nguyên tắc đã được “ghim” trong Điều lệ Đảng từ Đại hội XX (2022) và tiếp tục được tái khẳng định qua các phiên họp Bộ Chính trị, Ban Bí thư những năm qua.
Về mặt thể chế, các cơ chế ra quyết sách cấp cao nhất – Thường vụ Bộ Chính trị, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Quân ủy Trung ương – tiếp tục hoạt động đều đặn theo trình tự ổn định, không có dấu hiệu gián đoạn, bất thường kể cả khi một số nhân vật cấp cao bị xử lý trong cuộc chiến chống tiêu cực, tham nhũng. Việc ông Tập Cận Bình liên tục xuất hiện, chủ trì các sự kiện đối nội (như phiên họp Bộ Chính trị về hiện đại hóa quốc phòng cuối tháng 7/2026, nhân dịp kỷ niệm 99 năm ngày thành lập Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc – PLA)[1] và đối ngoại (như Hội nghị Trí tuệ nhân tạo Thế giới 2026, các cuộc gặp cấp cao song phương và đa phương, kể cả cuộc gặp thượng đỉnh với Tổng thống Mỹ Donald Trump hồi tháng 5 năm 2026) cho thấy vai trò lãnh đạo tối cao của ông tiếp tục được duy trì vững chắc, không có biểu hiện suy giảm quyền lực thực chất.
Điều đáng chú ý là chính công tác chuẩn bị nhân sự cho Đại hội XXI – dự kiến diễn ra sau khi kết thúc nhiệm kỳ khóa XX vào cuối năm 2027 – đã trở thành một vấn đề chính trị nội bộ quan trọng hàng đầu của ĐCSTQ trong năm 2026. Việc Trung ương Đảng phải xử lý một loạt vấn đề nhân sự phát sinh (bao gồm cả các vụ kỷ luật liên quan tới tình hình tham nhũng ở cấp rất cao, đặc biệt trong quân đội) trước thềm Đại hội tiếp theo là một hiện tượng có tính quy luật trong chính trị nội bộ ĐCSTQ: giai đoạn giữa hai kỳ đại hội, đặc biệt là năm bản lề trước năm tổ chức đại hội, tình hình xử lý cán bộ tiêu cực, thoái hóa được tăng tốc đáng kể, đảm bảo đội ngũ lãnh đạo kế cận “trong sạch”, trung thành và phù hợp với định hướng chính trị của lãnh đạo hạt nhân – Chủ tịch Tập Cận Bình.
Nói cách khác, những xáo trộn nhân sự – đặc biệt là sự “ngã ngựa” của nhiều tướng lĩnh, quan chức cấp cao – cần được nhìn nhận không phải như dấu hiệu của bất ổn hay khủng hoảng quyền lực, mà ngược lại, là biểu hiện của một quá trình củng cố quyền lực, thanh lọc bộ máy có chủ đích và được kiểm soát chặt chẽ từ hạt nhân lãnh đạo, phục vụ mục tiêu chuẩn bị nhân sự chất lượng cao cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Nhìn từ lịch sử Văn minh Trung Hoa, việc loại bỏ các nhân sự thuộc diện “công thần” của người cầm quyền đi trước là điều thường thấy để mở đường cho thế hệ cầm quyền tiếp theo có khả năng chuẩn bị từ sớm một bộ máy tiềm năng phục vụ cho họ. Đây là điểm khác biệt căn bản so với các diễn giải mang tính suy đoán, phóng đại của một bộ phận truyền thông phương Tây vốn có xu hướng quy mọi biến động nhân sự cấp cao ở Trung Quốc thành dấu hiệu của đấu đá phe phái, khủng hoảng chính trị hay thậm chí là các “âm mưu đảo chính” – những nhận định thiếu cơ sở thực chứng và thường không được kiểm chứng qua diễn biến thực tế sau đó.
Công cuộc chống tham nhũng tiếp tục ghi nhận các kết quả mới
Chiến dịch phòng, chống tham nhũng do Chủ tịch Tập Cận Bình trực tiếp chỉ đạo kể từ năm 2012 tiếp tục được đẩy mạnh trong giai đoạn tiền Hội nghị Trung ương 5, thậm chí với cường độ cao hơn so với các năm trước. Theo thống kê được truyền thông Trung Quốc và quốc tế phản ánh, chỉ trong 40 ngày đầu năm 2026, ít nhất 26 quan chức cấp cao đã bị điều tra hoặc xử lý kỷ luật, trong đó có 10 “con hổ” (thuật ngữ chỉ quan chức cấp cao) bị xử lý chỉ trong tháng 1/2026[2] – một cường độ xử lý cao hơn hẳn so với thông lệ những năm trước đó (năm 2025, cả năm Trung Quốc công bố xử lý 65 cán bộ quản lý cấp trung ương)[3]. Các vụ việc nổi bật bao gồm việc điều tra ông Vương Tường Hỉ, Bộ trưởng Bộ Quản lý Khẩn cấp[4]; điều tra ông Dịch Luyện Hồng, Ủy viên Trung ương, Phó Chủ tịch Ủy ban Tài chính và Kinh tế của Nhân đại toàn quốc[5].
Đáng chú ý, chiến dịch chống tham nhũng tiếp tục tiến sâu vào hệ thống quân đội – lĩnh vực vốn được xem là nhạy cảm nhất do liên quan trực tiếp tới quyền chỉ huy lực lượng vũ trang. Tiếp nối việc xử lý các tướng lĩnh cấp cao tại Hội nghị Trung ương 4 khóa XX (tháng 10/2025) – trong đó có Thượng tướng Hà Vệ Đông (từng là Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương), Đô đốc Miêu Hoa (Chủ nhiệm Bộ Công tác Chính trị Quân ủy Trung ương) cùng một loạt tướng lĩnh khác bị xác định vi phạm kỷ luật, pháp luật nghiêm trọng – làn sóng xử lý tiếp tục lan rộng sang năm 2026. Đến tháng 6/2026, Ủy ban Thường vụ Nhân đại toàn quốc đã chính thức bãi nhiệm 6 sĩ quan cấp cao của PLA khỏi cơ quan lập pháp cao nhất, cùng với việc cách chức một cựu Bí thư Đảng ủy Khu tự trị Tân Cương và một quan chức cấp cao về quản lý tài chính[6].
Điều này phản ánh một số đặc điểm đáng chú ý về logic vận hành của chiến dịch chống tham nhũng trong giai đoạn hiện nay:
Thứ nhất, phạm vi xử lý được mở rộng sang cả những lĩnh vực trọng điểm gắn với an ninh phát triển như tài chính, doanh nghiệp nhà nước, năng lượng, công nghiệp hạt nhân (điển hình là vụ việc liên quan tới cựu Tổng Giám đốc Tập đoàn Công nghiệp Hạt nhân Quốc gia Trung Quốc[7]), cho thấy chống tham nhũng không chỉ là công cụ làm sạch hệ thống chính trị đơn thuần mà còn gắn chặt với mục tiêu bảo đảm an ninh trong các lĩnh vực chiến lược, huyết mạch của nền kinh tế.
Thứ hai, nguyên tắc “không có vùng cấm, bao phủ toàn diện, không khoan nhượng” tiếp tục được nhấn mạnh, kể cả đối với cán bộ cấp cao, đã nghỉ hưu, thể hiện thông điệp chính trị rằng việc nghỉ hưu hay chuyển vị trí công tác không đồng nghĩa với “hạ cánh an toàn”.
Thứ ba, trong quân đội, Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật các cấp được yêu cầu tập trung vào những hình thái “tham nhũng kiểu mới” như việc lợi dụng hình thức cổ phần hóa hoặc nhờ người đứng tên tài sản để che giấu quyền sở hữu thực tế, hay tình trạng cấu kết lợi ích giữa sĩ quan quân đội với doanh nghiệp tư nhân – cho thấy nhận thức của giới lãnh đạo Trung Quốc về tính chất ngày càng tinh vi, phức tạp của tham nhũng trong bối cảnh mới.
Xét về mặt chính trị học, việc duy trì cường độ chống tham nhũng cao ngay trước thềm Hội nghị Trung ương 5 và trong giai đoạn chuẩn bị Đại hội XXI phục vụ đồng thời nhiều mục tiêu: (i) răn đe, phòng ngừa đối với đội ngũ cán bộ trước một giai đoạn điều chỉnh, bổ nhiệm nhân sự quy mô lớn; (ii) “dọn đường” tổ chức, loại bỏ những nhân tố không phù hợp trước khi hình thành danh sách quy hoạch nhân sự cấp chiến lược cho khóa tới; (iii) củng cố tính chính danh, uy tín của Đảng trong con mắt công chúng, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế tăng trưởng chậm lại và áp lực xã hội gia tăng; và (iv) siết chặt kỷ luật, bảo đảm quyền chỉ huy tuyệt đối, tuyệt đối trung thành của quân đội đối với Đảng – điều mà đích thân ông Tập Cận Bình đã nhấn mạnh tại phiên họp Bộ Chính trị cuối tháng 7/2026 rằng “nòng súng phải luôn tuân theo sự chỉ huy của Đảng”.
Kinh tế chuyển dịch nhanh sang mô hình phát triển chất lượng cao
Nền kinh tế Trung Quốc trong nửa đầu năm 2026 tiếp tục xu hướng tăng trưởng chậm lại nhưng ổn định, phù hợp với mục tiêu đã đề ra. Theo số liệu của Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc (NBS), GDP quý I/2026 tăng 5%, quý II tốc độ tăng trưởng chậm lại, còn 4,3%, đưa mức tăng trưởng chung nửa đầu năm lên 4,7%, đạt quy mô khoảng 69.570 tỷ Nhân dân tệ (tương đương khoảng 10.250 tỷ USD)[8]. Đây là mức tăng trưởng phù hợp với mục tiêu cả năm 4,5-5% mà Chính phủ Trung Quốc đề ra tại kỳ họp Lưỡng hội tháng 3/2026 – mức mục tiêu tăng trưởng thận trọng nhất kể từ đầu những năm 1990, phản ánh việc Bắc Kinh chủ động chấp nhận tốc độ tăng trưởng thấp hơn để dành dư địa cho cải cách cơ cấu và quản lý rủi ro, đặc biệt là rủi ro trong lĩnh vực bất động sản và nợ địa phương.
Mặc dù vậy, điều quan trọng hơn tốc độ tăng trưởng danh nghĩa là sự dịch chuyển về chất trong cơ cấu tăng trưởng. Số liệu của NBS cho thấy các lĩnh vực động lực mới – bao gồm sản xuất công nghệ cao, kinh tế số và dịch vụ hiện đại – đã đóng góp hơn 40% vào tăng trưởng kinh tế trong nửa đầu năm 2026[9]. Xuất khẩu các sản phẩm công nghệ cao và xanh tăng trưởng ấn tượng: xe điện tăng 77,5%, pin lithium tăng 50,4%, thiết bị điện gió tăng 45,2% trong quý I/2026[10]. Mức tiêu thụ năng lượng trên một đơn vị GDP giảm 1,9% so với cùng kỳ[11], phản ánh hiệu quả sử dụng năng lượng được cải thiện – một chỉ dấu quan trọng cho quá trình chuyển đổi xanh.
Chính phủ Trung Quốc cũng công bố kế hoạch phát triển kinh tế tuần hoàn và chương trình xây dựng “Trung Quốc tươi đẹp” giai đoạn 2026-2030, đặt trọng tâm vào tăng trưởng xanh và các mục tiêu khí hậu dài hạn – một trong những trụ cột chính của Quy hoạch 5 năm lần thứ 15 đã được Hội nghị Trung ương 4 khóa XX thông qua về mặt định hướng[12]. Bên cạnh đó, chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển (R&D) dự kiến tăng khoảng 10% trong năm 2026, tập trung vào các lĩnh vực được xác định là động lực tăng trưởng mới: trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ sinh học, năng lượng sạch và sản xuất thông minh.
Có thể nói, các thành tựu khoa học – công nghệ, đặc biệt là sự bùng nổ của làn sóng phát triển trí tuệ nhân tạo, đang trở thành tác nhân ngày càng quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và xuất khẩu của Trung Quốc, giúp ngành chế tạo hưởng lợi và trở thành một trong những động lực chính của thương mại hàng hóa toàn cầu. Tuy nhiên, nghịch lý đáng chú ý là dù đẩy mạnh chiến lược tự chủ công nghệ, Trung Quốc vẫn duy trì mức nhập khẩu chip bán dẫn từ nước ngoài tương đối lớn (6 tháng đầu năm ghi nhận giá trị nhập khẩu chip khoảng 298,021 tỷ USD)[13]. Điều đó cho thấy khả năng sản xuất của Trung Quốc chưa đáp ứng được đủ cho nhu cầu của chính họ/
Ngoài ra, thị trường bất động sản đang có dấu hiệu ổn định hơn[14], chỉ số giá sản xuất công nghiệp (PPI) sau chuỗi giảm kéo dài 41 tháng đã bắt đầu có tín hiệu phục hồi vào đầu năm 2026[15], phản ánh áp lực giảm phát trong khu vực sản xuất đang dần được cải thiện. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng tăng tốc[16], cho thấy các biện pháp kích thích tiêu dùng nội địa của Chính phủ Trung Quốc đang phát huy tác dụng bước đầu.
Chính sách đối ngoại của Trung Quốc
“Bộ Tứ” sáng kiến toàn cầu của Trung Quốc – gồm Sáng kiến Phát triển Toàn cầu (GDI), Sáng kiến An ninh Toàn cầu (GSI), Sáng kiến Văn minh Toàn cầu (GCI) và Sáng kiến Quản trị Toàn cầu (GGI), được ông Tập Cận Bình công bố những năm qua – tiếp tục được khẳng định là những công cụ chiến lược chủ đạo để triển khai đường lối đối ngoại tổng thể của Trung Quốc, hướng tới mục tiêu xây dựng “Cộng đồng chia sẻ tương lai cho toàn nhân loại” (hay còn gọi là “cộng đồng chung vận mệnh”). Các văn kiện, tuyên bố chung song phương của Trung Quốc với nhiều đối tác trong năm 2026 đều nhất quán đề cập tới việc thúc đẩy hợp tác trong khuôn khổ bốn sáng kiến này như những trụ cột định hình trật tự quốc tế mà Bắc Kinh mong muốn xây dựng.
Có thể nhận diện rõ quan điểm “hai vành đai ưu tiên” trong chính sách đối ngoại của Trung Quốc giai đoạn hiện nay:
Vành đai thứ nhất là các nước láng giềng, như quan điểm đã được nêu rõ trong tài liệu “Triển vọng chính sách ngoại giao láng giềng của Trung Quốc trong kỷ nguyên mới” được công bố năm 2023, Trung Quốc nhấn mạnh sẽ duy trì tính liên tục và ổn định của chính sách ngoại giao láng giềng. Bắc Kinh sẽ nỗ lực để làm cho quan hệ chính trị của Trung Quốc với các nước láng giềng thân thiện hơn, quan hệ kinh tế mạnh mẽ hơn, hợp tác an ninh sâu sắc hơn và quan hệ nhân dân gần gũi hơn, thúc đẩy hơn nữa việc xây dựng một cộng đồng tương lai chung với các nước láng giềng[17].
Vành đai thứ hai là các đối tác phi phương Tây và các nước thuộc “phương Nam toàn cầu” (Global South). Trung Quốc tự coi là một thành viên tự nhiên của khu vực Nam bán cầu, cùng chia sẻ lịch sử, cũng như sứ mệnh phát triển và phục hưng chung. Bất kể tình hình quốc tế thay đổi như thế nào, Trung Quốc vẫn sẽ cam kết với khu vực Nam bán cầu, gắn bó chặt chẽ với khu vực này và cùng hợp tác với các quốc gia Nam bán cầu khác[18]. Đối với Trung Quốc, phương Nam toàn cầu giữ vai trò quan trọng trong việc xây dựng một trật tự quốc tế mới, vượt ra khỏi khuôn khổ của mô hình cũ do phương Tây chi phối.
Trong việc thực thi chiến lược đối ngoại tổng thể của mình, Trung Quốc đang hướng tới việc kiến tạo một mạng lưới chuỗi cung ứng mới có khả năng chống chịu trước các rủi ro địa chính trị, giảm thiểu sự phụ thuộc vào thị trường và công nghệ phương Tây, đặc biệt là Mỹ. Cụ thể, Trung Quốc chủ động giảm thuế nhập khẩu đối với các quốc gia đối tác kém phát triển, đẩy nhanh phát triển thương mại đối với các đối tác tiềm năng, trong khi xuất khẩu sang Mỹ giảm 16% – là minh chứng rõ nét cho quá trình “điều chỉnh” dòng chảy thương mại của Trung Quốc, giảm sự lệ thuộc vào thị trường Mỹ và mở rộng ảnh hưởng kinh tế tại các khu vực đang phát triển.
Quan hệ Mỹ – Trung trong giai đoạn 2025-2026 tiếp tục trải qua chu kỳ căng thẳng – hạ nhiệt đan xen, phản ánh tính chất vừa cạnh tranh vừa phụ thuộc lẫn nhau sâu sắc giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Sau giai đoạn leo thang thuế quan gay gắt đầu năm 2025 (có thời điểm mức thuế đối ứng lên tới 145%), quan hệ hai nước có dấu hiệu hạ nhiệt vào cuối năm 2025 và giữa năm 2026, đánh dấu bằng cuộc gặp thượng đỉnh Trump – Tập giữa năm 2026, tại đó hai bên nhất trí thành lập một “Hội đồng Thương mại” (Board of Trade) để quản lý quan hệ song phương mà không cần tái khởi động đàm phán thuế quan toàn diện, cùng một số thỏa thuận mua sắm cụ thể[19]. Tuy nhiên, giới quan sát khu vực đánh giá đây là “thắng lợi hình ảnh nhưng chưa có đột phá thực chất”, giữa hai siêu cường vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề, ảnh hưởng trực tiếp tới thực tiễn hợp tác thương mại – công nghệ song phương.
Thực tiễn phát triển của Trung Quốc trên lĩnh vực quốc phòng, an ninh
Trong lĩnh vực quốc phòng – an ninh, Trung Quốc tiếp tục làm sâu sắc thêm khái niệm “an ninh quốc gia tổng thể” và ngày càng được thể chế hóa sâu rộng, bao trùm không chỉ an ninh chính trị, quân sự truyền thống mà cả các lĩnh vực an ninh phi truyền thống, các lĩnh vực an ninh mới nổi như an ninh mạng, an ninh dữ liệu, an ninh trí tuệ nhân tạo, an ninh sinh học, an ninh tài chính, an ninh nguồn cung ứng chiến lược (đất hiếm, chất bán dẫn, lương thực, năng lượng)… Việc Trung Quốc tăng cường kiểm soát xuất khẩu đất hiếm nhằm đáp trả các biện pháp hạn chế công nghệ của Mỹ là một ví dụ điển hình cho cách tiếp cận “an ninh hóa” các nguồn lực chiến lược trong cạnh tranh nước lớn.
Về hiện đại hóa quốc phòng, ngân sách quốc phòng năm 2026 của Trung Quốc tiếp tục tăng khoảng 6,4%. Mặc dù đây là tốc độ tăng trưởng chậm hơn so với năm 2023, 2024 và 2025 nhưng nó vẫn cao hơn tốc độ tăng trưởng GDP dự kiến là 4,5%, tổng cộng hơn 270 tỷ USD[20]. Tỷ trọng chi tiêu quân sự của Trung Quốc trong tổng ngân sách quốc phòng khu vực châu Á lên gần 44% (so với mức trung bình 37% giai đoạn 2010-2020)[21]. Mục tiêu chiến lược được xác định rõ ràng qua hai mốc thời gian: cơ bản hoàn thành hiện đại hóa quốc phòng và quân đội vào năm 2035, và xây dựng quân đội “đẳng cấp thế giới” vào giữa thế kỷ XXI – trùng với mốc kỷ niệm 100 năm thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (2049). Phát biểu tại phiên họp Bộ Chính trị cuối tháng 7/2026, ông Tập Cận Bình nhấn mạnh yêu cầu xây dựng “hệ thống quân sự thông minh”, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ không người lái và khai thác sâu các hệ thống thông tin không gian mạng – phản ánh xu hướng quân sự hóa gắn liền với các công nghệ mới nổi (AI, tác chiến không người lái, tác chiến mạng – không gian)[22].
Đáng chú ý, PLA cũng đang từng bước chuyển đổi phương thức mở rộng ảnh hưởng và kiểm soát thực địa tại các khu vực nhạy cảm, đặc biệt là eo biển Đài Loan, theo hướng kết hợp cả biện pháp quân sự truyền thống (tập trận, tuần tra không phận, hải phận) với các biện pháp hành chính – dân sự “vùng xám”, như chiến dịch thực thi pháp luật, kiểm soát giao thông hàng hải do các cơ quan dân sự (Cục An toàn Hàng hải, Cục Cứu hộ) tiến hành tại vùng biển phía đông Đài Loan (điển hình là chiến dịch thực thi pháp luật và kiểm soát giao thông hàng hải ngày 6/6/2026). Cách tiếp cận này cho phép Trung Quốc từng bước biến các vùng biển tranh chấp hoặc nhạy cảm thành không gian “quản lý nhà nước thường nhật”, củng cố yêu sách chủ quyền trên thực địa mà không cần sử dụng vũ lực trực tiếp, đồng thời giảm thiểu nguy cơ đối đầu quân sự công khai với các lực lượng bên ngoài (Mỹ, Nhật Bản).
Tại khu vực Biển Đông, dù không có biến động lớn mang tính đột biến trong giai đoạn này, Trung Quốc tiếp tục duy trì và củng cố hiện diện thực địa, kết hợp năng lực hải quân, hải cảnh, dân quân biển với các hoạt động ngoại giao – pháp lý nhằm tiếp tục duy trì yêu sách của họ đối với các thực thể, vùng biển tranh chấp – trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tiếp tục gia tăng tính chất phức tạp.
Các yếu tố chi phối đến quyết sách của Trung Quốc tại Hội nghị Trung ương 5 sắp tới
Sức ép trong nước
Thứ nhất, tốc độ tăng trưởng kinh tế chậm lại đặt ra yêu cầu về đổi mới mô hình tăng trưởng. Như đã nêu, việc GDP quý II/2026 chỉ tăng 4,3% (so với 5% của quý I) cho thấy đà giảm tốc đang hiện hữu. Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cả năm 2026 (4,5-5%) đã là mục tiêu thận trọng nhất kể từ đầu thập niên 1990, Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc đứng trước sức ép phải đưa ra các giải pháp, chính sách kích thích hiệu quả hơn, đặc biệt là các biện pháp kích cầu tiêu dùng nội địa – vốn được xác định là “chìa khóa” để giảm sự phụ thuộc vào đầu tư và xuất khẩu. Cơ sở cho quan điểm này nằm ở việc, thị trường nội địa Trung Quốc có quy mô lớn vượt xa hầu hết các thị trường bên ngoài. Trung Quốc tự xây dựng cho họ chiến lược kinh tế có đặc trưng khác với phần còn lại của thế giới. Vì vậy, quan điểm xây dựng mô hình kinh tế chất lượng cao, hướng tâm thay vì ly tâm là xu hướng tất yếu.
Thứ hai, vấn đề già hóa dân số tạo áp lực điều chỉnh chính sách sâu rộng và hệ quả xã hội đi kèm. Tỷ lệ sinh của Trung Quốc tiếp tục giảm xuống mức thấp kỷ lục (5,6 trẻ/1.000 người vào năm 2025[23], tương đương khoảng 7,9 triệu trẻ sinh ra, giảm mạnh so với 9,5 triệu của năm trước), bất chấp hàng loạt biện pháp khuyến khích sinh đẻ đã được triển khai (miễn giảm thuế, trợ giá nhà ở, kéo dài thời gian nghỉ thai sản…). Đây là năm thứ tư liên tiếp Trung Quốc ghi nhận tỉ lệ sinh giảm, khiến dân số vừa thu hẹp quy mô vừa già hóa nhanh chóng. Để ứng phó, Trung Quốc đã điều chỉnh tuổi nghỉ hưu (nam từ 60 lên 63 tuổi, nữ từ 55 lên 58 tuổi[24]), nhưng biện pháp này chỉ có tác dụng giảm nhẹ áp lực ngân sách hưu trí trong ngắn – trung hạn chứ chưa giải quyết được gốc rễ vấn đề. Dự kiến đến năm 2035, số người từ 60 tuổi trở lên tại Trung Quốc sẽ đạt khoảng 400 triệu người[25], đặt ra thách thức to lớn đối với hệ thống an sinh xã hội, quỹ hưu trí, y tế, đồng thời làm suy giảm quy mô lực lượng lao động và tiềm năng tiêu dùng nội địa trong dài hạn. Đây là một trong những vấn đề mang tính cấu trúc, dài hạn nhất mà giới hoạch định chính sách Trung Quốc phải tính đến khi xây dựng các quyết sách phát triển kinh tế – xã hội tại Hội nghị Trung ương 5, không chỉ cho riêng năm 2026 mà cho cả giai đoạn Quy hoạch 5 năm lần thứ 15 và xa hơn, hướng tới mục tiêu 2035. Tuy nhiên, về vấn đề già hóa dân số, Trung Quốc đã có những bước chuẩn bị tương đối sớm, biểu hiện từ các điều chỉnh về chính sách dân số, định hướng phát triển “kinh tế bạc”, xây dựng kinh tế trình độ cao dựa trên các thành tựu khoa học – kỹ thuật – công nghệ.
Thứ ba, vấn đề việc làm và năng suất lao động trong bối cảnh công nghệ ngày càng trở thành lực lượng sản xuất then chốt. Gần đây, ước tính Trung Quốc có khoảng 24 triệu người thuộc diện thất nghiệp dài hạn. Đối với nhóm thanh niên tuổi 16-24 tuổi (không bao gồm học sinh), tỷ lệ thất nghiệp là 14,9%. Tỷ lệ này ở nhóm tuổi 25-29 là 7,1%, nhóm tuổi 30-59 là 4%. Về tổng thể cả ba nhóm tuổi, tỷ lệ thất nghiệp giảm nhẹ (giảm 0,1%) còn 5%[26]. Các số liệu cho thấy, sự điều chỉnh của nền kinh tế Trung Quốc theo hướng chất lượng cao đang đòi hỏi trình độ lao động ngày càng cao. Tình hình thất nghiệp ở nhóm lao động có kinh nghiệm đã được cải thiện, cùng với việc khuyến khích phát triển “kinh tế bạc”, lực lượng lao động ở nhóm tuổi cao có thể sẽ bù đắp đáng kể cho nhóm trẻ. Việc quản trị xã hội vì vậy cũng sẽ phụ thuộc vào việc quản lý, đào tạo nhân lực trẻ ở trong nước. Nếu thực hiện tốt, xã hội Trung Quốc sẽ dễ dàng thích ứng với sự điều chỉnh của Nhà nước về chiến lược phát triển kinh tế trình độ cao, có sử dụng khoa học – kỹ thuật – công nghệ như một thành tố của lực lượng sản xuất.
Thứ tư, vấn đề tham nhũng tiếp tục là thách thức mang tính hệ thống. Như đã phân tích, cường độ xử lý tham nhũng cao chưa từng có trong giai đoạn đầu năm 2026 không chỉ phản ánh quyết tâm chính trị của giới lãnh đạo mà còn cho thấy mức độ phổ biến, ăn sâu của tình trạng tham nhũng trong bộ máy, đặc biệt tại các lĩnh vực trọng yếu như tài chính, doanh nghiệp nhà nước, năng lượng và cả trong quân đội – lực lượng vốn được xem là “thành trì” cuối cùng bảo đảm sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng. Việc tiếp tục phải xử lý các vụ việc nghiêm trọng trong quân đội, bao gồm cả ở cấp lãnh đạo Quân ủy Trung ương, đặt ra câu hỏi về hiệu quả thực chất của các cơ chế giám sát, kiểm soát quyền lực hiện hành, đồng thời tạo áp lực phải tiếp tục hoàn thiện thể chế phòng, chống tham nhũng một cách hiệu quả từ gốc thay vì dựa vào các chiến dịch xử lý vốn chỉ giải quyết được phần ngọn.
Thứ năm, có thể bổ sung thêm một số áp lực trong nước khác có tính liên đới: rủi ro nợ công của chính quyền địa phương và nợ ẩn liên quan tới các nền tảng tài chính địa phương (LGFV); áp lực giảm phát kéo dài trong khu vực sản xuất (dù đã có dấu hiệu cải thiện); và bài toán cân bằng giữa mục tiêu tăng trưởng xanh, chuyển đổi năng lượng với chi phí kinh tế – xã hội của quá trình chuyển đổi này, đặc biệt tại các khu vực, ngành công nghiệp truyền thống phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu hóa thạch, chưa được đầu tư công nghệ mới.
Sức ép bên ngoài
Thứ nhất, cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung Quốc tiếp tục là biến số bên ngoài lớn nhất, bao trùm nhiều lĩnh vực. Trên phương diện thương mại, dù đã có dấu hiệu hạ nhiệt sau cuộc gặp thượng đỉnh Donald Trump – Tập Cận Bình giữa năm 2026 và việc thành lập “Hội đồng Thương mại” song phương, quan hệ kinh tế – thương mại Mỹ – Trung về bản chất vẫn ở trạng thái “cạnh tranh có quản lý” hơn là hợp tác thực chất, với việc Mỹ tạm hoãn (chứ chưa hủy bỏ) một số biện pháp thuế quan, hạn chế công nghệ đối với Trung Quốc đến năm 2027. Trên phương diện công nghệ, cuộc đua giành ưu thế trong các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử tiếp tục là mặt trận cạnh tranh gay gắt nhất, với việc Mỹ duy trì các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip hiệu năng cao, phần mềm thiết kế vi mạch (EDA), trong khi Trung Quốc đáp trả bằng kiểm soát xuất khẩu đất hiếm và đẩy mạnh chiến lược tự chủ công nghệ – dù thực tế vẫn có một lượng lớn chip nhập khẩu. Trên phương diện chuỗi cung ứng, cả hai bên đều đang trong quá trình “tái cấu trúc chiến lược” nhằm giảm thiểu rủi ro phụ thuộc lẫn nhau, với việc Trung Quốc đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường xuất khẩu sang ASEAN, châu Phi, EU, còn Mỹ thúc đẩy các sáng kiến “friend-shoring” với các đồng minh, đối tác.
Thứ hai, vấn đề Đài Loan tiếp tục là điểm nóng an ninh nhạy cảm nhất, có nguy cơ leo thang căng thẳng cao. Tần suất và quy mô các hoạt động quân sự của PLA quanh Đài Loan (máy bay, tàu chiến áp sát, tập trận mô phỏng các kịch bản “chiếm quyền lực”, “kiểm soát lãnh thổ”) tiếp tục duy trì ở mức cao trong những năm qua, kết hợp với các biện pháp “vùng xám” dân sự – hành chính mới xuất hiện từ giữa năm 2026. Trong khi đó, Mỹ và các đồng minh (Nhật Bản) tiếp tục các hoạt động thể hiện quyết tâm bảo vệ nguyên trạng tại eo biển Đài Loan (tàu chiến đi qua eo biển, tuyên bố ủng hộ Đài Loan), tạo ra tình trạng mà giới quan sát khu vực mô tả là “căng nhưng chưa bùng phát”[27] – các bên đều cố tránh xung đột trực tiếp nhưng liên tục thử thách giới hạn của nhau. Vấn đề Đài Loan cũng ngày càng được Bắc Kinh sử dụng như một công cụ gây sức ép trực tiếp lên các lĩnh vực hợp tác thương mại, công nghệ với Mỹ, biến nó thành “điều kiện tiên quyết” chi phối toàn bộ không gian quan hệ song phương.
Thứ ba, tác động từ các cuộc xung đột khu vực và các vấn đề địa chính trị khác. Xung đột tại Trung Đông (đặc biệt là căng thẳng, xung đột liên quan tới Iran và khu vực Vùng Vịnh trong nửa đầu năm 2026) đã gây ra những cú sốc về giá năng lượng, tác động tới an ninh năng lượng và quan hệ đối tác của Trung Quốc tại khu vực này – nơi Trung Quốc có lợi ích kinh tế, năng lượng đáng kể (nhập khẩu dầu mỏ). Điều này càng làm gia tăng nhận thức của giới lãnh đạo Trung Quốc về tính bất định, khó lường của môi trường an ninh quốc tế, củng cố thêm quyết tâm đẩy mạnh chiến lược “an ninh quốc gia tổng thể” và giảm thiểu các điểm dễ bị tổn thương về năng lượng, lương thực, tài chính, công nghệ. Để chuẩn bị cho điều này, từ thập niên thứ hai của thế kỷ XXI, Trung Quốc đã không ngừng củng cố các vành đai an ninh trên các lĩnh vực mới nổi, phi truyền thống xung quanh mình. Ví dụ: phát triển hợp tác năng lượng, công nghệ với Nga; xây dựng và phát triển Hành lang Kinh tế Trung Quốc – Pakistan (CPEC), hợp tác tài chính mạnh mẽ với BRICS…
Thứ tư, sự phân cực ngày càng sâu sắc trong trật tự quốc tế giữa một bên là hệ thống liên minh do Mỹ dẫn dắt (bao gồm cả việc tạo dựng và mở rộng các liên kết an ninh tiểu đa phương khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương) và bên kia là mạng lưới đối tác ngày càng mở rộng của Trung Quốc với các nước phương Nam toàn cầu, cũng tạo ra cả cơ hội lẫn thách thức đối với Trung Quốc (liên quan tới các vấn đề gián đoạn các hợp tác công nghệ, tài chính cao cấp; áp lực phải “chọn phe” đối với nhiều đối tác trung lập, các vấn đề an ninh mới nổi khác).
Tổng hợp lại, có thể thấy các yếu tố chi phối trong và ngoài nước nêu trên không tách rời mà đan xen, tương tác chặt chẽ với nhau: sức ép tăng trưởng chậm trong nước một phần bắt nguồn từ căng thẳng thương mại bên ngoài; áp lực già hóa dân số làm trầm trọng thêm bài toán tăng trưởng nội địa vốn đã chịu tác động từ suy giảm xuất khẩu sang Mỹ; trong khi đó, nhu cầu bảo đảm an ninh, tự chủ chiến lược trước sức ép cạnh tranh từ Mỹ lại đòi hỏi nguồn lực đầu tư lớn cho quốc phòng, công nghệ, càng làm gia tăng áp lực lên ngân sách và các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội khác. Đây chính là bối cảnh phức hợp mà Hội nghị Trung ương 5 khóa XX phải giải quyết bằng một tổ hợp chính sách cân bằng, đa mục tiêu…
Còn tiếp
Tác giả: Hoàng Hải
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
Tài liệu tham khảo
[1] 新华网 (2026), 习近平在中共中央政治局第二十七次集体学习时强调 强化政治引领 深化创新发展 高质量推进国防和军队现代化, https://www.moj.gov.cn/pub/sfbgw/gwxw/ttxw/202607/t20260731_538102.html
[2] 联合早报 (2026), 一个月内中国猛打十“虎”, https://www.zaobao.com.sg/news/china/story20260202-8264757
[3] 中纪委通报去年65名中管干部被查，前11个月追回外逃人员782人, https://finance.sina.com.cn/jjxw/2026-01-14/doc-inhheyvf8798997.shtml
[4] 应急管理部 (2026), 应急管理部党委召开会议坚决拥护党中央对王祥喜涉嫌严重违纪违法进行纪律审查和监察调查的决定, https://www.mem.gov.cn/xw/bndt/202601/t20260131_593693.shtml
[5] 新华网 (2026), 十四届全国人大财政经济委员会副主任委员易炼红接受审查调查, https://www.news.cn/20260210/ea69f7bd17d0429f92bd10517ec72e0d/c.html
[6] Thuy Thủy (2026), Quốc hội Trung Quốc bãi miễn tư cách đại biểu của ông Mã Hưng Thụy và 6 tướng quân đội, https://viettimes.vn/quoc-hoi-trung-quoc-bai-mien-tu-cach-dai-bieu-cua-ong-ma-hung-thuy-va-6-tuong-quan-doi-post201954.html
[7] 新华网 (2026), 中核集团原党组副书记、总经理顾军严重违纪违法被开除党籍, https://www.xinhuanet.com/20260725/e30507540f174db4af20c3d5c020430e/c.html
[8] Báo Sài Gòn Giải phóng (2026), Kinh tế Trung Quốc tiệm cận mục tiêu tăng trưởng nửa đầu năm 2026, https://www.vietnam.vn/kinh-te-trung-quoc-tiem-can-muc-tieu-tang-truong-nua-dau-nam-2026
[9] 中国发展改革报社 (2026), “新”，已成为中国经济的主色调, https://www.ndrc.gov.cn/wsdwhfz/202607/t20260727_1406695.html
[10] 新华网 (2026), 一季度 我国出口新动能持续发力, https://www.news.cn/20260414/cffa2d38baaa4d15b2c1780123a8defc/c.html
[11] 中国能源新闻网 (2026), 从我国半年经济数据新变化看中国石油产业链韧性, https://www.cpnn.com.cn/news/hg/202607/t20260720_1903314.html
[12] 中国政府网 (2026), 国务院关于印发《美丽中国建设“十五五”规划》的通知, https://res.cenews.com.cn/hjw/news.html?aid=1795030
[13] 形势严峻：2026年1-6月，中国芯片进口金额大增56%！逆差8150亿元, https://m.sohu.com/a/1057514152_121097259?scm=10001.325_13-325_13.0.0-0-0-0-0.5_1334
[14] 新华社 (2026), 量升价稳 房地产市场呈现积极变化, https://www.news.cn/fortune/20260428/2c0410275ab048bc983fae7aa8cce135/c.html
[15] 于海荣 (2026), PPI同比三年半以来首次转正 价格修复能否向下传导？, https://economy.caixin.com/2026-04-10/102432490.html
[16] 政经谭 | 国家统计局：扣除房地产开发投资 项目投资保持了一定增长, https://www.guandian.cn/article/20260519/561758.html
[17] Nguyễn Phượng (dịch, 2023), Chính sách ngoại giao láng giềng của Trung Quốc trong kỷ nguyên mới, Nghiên cứu Chiến lược, https://nghiencuuchienluoc.org/chinh-sach-ngoai-giao-lang-gieng-cua-trung-quoc-trong-ky-nguyen-moi/
[18] 新华网 (2025),（现场实录）王毅回答中外记者提问, https://www.news.cn/politics/20250307/e2e99fc317cd4cf8aed29c2d56a1bfa6/c.html
[19] 商务部新闻办公室 (2026), 商务部美大司负责人解读中美经贸磋商初步成果, https://www.mofcom.gov.cn/syxwfb/art/2026/art_3e89743a8d5d4a95bccdda685830afbd.html
[20] Lucie Béraud-Sudreau (2026), Asian defence spending in 2026: growth under fiscal constraints, https://www.iiss.org/online-analysis/online-analysis/2026/05/asian-defence-spending-in-2026-growth-under-fiscal-constraints/
[21] Creg Torode, Ben Blanchard (2026), China boosts defence spending 7% in drive to modernise by 2035, https://www.reuters.com/world/china/chinas-defence-spending-rise-7-2026-vs-72-set-2025-2026-03-05/
[22] 习近平 (2026), 要加强无人智能技术军事应用，深化网络信息体系建设运用，逐步构建智能化军事体系, https://www.cls.cn/detail/2442362
[23] 陳進安 (2026), 中國2025年出生人口創新低 學者質疑數據：實際可能比韓國還低, https://www.hk01.com/article/60314920?
[24] 中国政府网 (2026), 办法公布！2025年起弹性退休这样实施, https://bomi.gov.cn/bmx/xwzx/202501/b8a9c8e49a464c13ae240e71d90dc783.shtml
[25] 新华社 (2026), 新华视点丨多元赛道协同发力 激活消费市场新动能, https://www.news.cn/20260130/f07782570abf41cab422295d121b7a6c/c.html
[26] 联合早报 (2026), 中国6月青年失业率14.9% 降至一年新低, https://www.zaobao.com.sg/finance/china/story20260721-9395552
[27] Nguyễn Thắng Cảnh (2026), Mỹ phát tín hiệu răn đe Trung Quốc tại eo biển Đài Loan, https://vietmy.net.vn/my-phat-tin-hieu-ran-de-trung-quoc-tai-eo-bien-dai-loan-7fb693fc6.html
