Đức tiếp tục trải qua những biến động chính trị. Điều này xuất phát từ các xung đột bên ngoài có ảnh hưởng đối với vấn đề nội bộ quốc gia. Theo đó, xu hướng phân hoá giữa các đảng sẽ tiếp tục diễn ra, nội bộ liên minh chính quyền CDU/CSU – SPD sẽ ngày càng gia tăng do sự suy yếu của CDU/CSU. AfD sẽ tiếp tục gia tăng áp lực đối với chính trường Đức, đặc biệt là ở North Rhine-Westphalia nhằm tìm kiếm vị trí Bộ trưởng Nội vụ liên bang trong chính quyền mới.
Sự trỗi dậy của AfD và sự phân rẽ trong nội bộ được biểu hiện qua phiếu bầu
Cuộc bầu cử tại Sachsen-Anhalt vào ngày 6/9 là dấu hiệu đầu tiên của sự thay đổi mạnh. Theo kết quả sơ bộ chính thức, AfD giành 43,8% phiếu bầu theo danh sách, tăng 23 điểm phần trăm so với năm 2021; CDU chỉ còn 17,2%, giảm 19,9 điểm. SPD đạt 9,3%, trong khi Die Linke đạt 8,6%.[1] Chiến thắng tại Sachsen-Anhalt đã tạo sự rung lắc trong chính trường Đức.
Tại Mecklenburg-Vorpommern, kết quả ngày 20/9 tiếp tục củng cố xu hướng này. AfD giành 38,2%, đứng đầu với 32 ghế; SPD đạt 35,5%, có 29 ghế. Die Linke và Greens mỗi đảng đạt 5 ghế. CDU chỉ đạt 4,9% và không vượt ngưỡng 5%, đồng nghĩa với việc không còn đại diện trong nghị viện bang. Tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu đạt 78,1%.[2] Sự kiện đã cho thấy sự thất bại nặng nề nhất của CDU tại bang này kể từ thời hậu chiến khi đảng này giành được 13% vào cuộc bầu cử năm 2021 vì Mecklenburg-Vorpommern là bang mà đảng này từng có vị trí chính trị tương đối ổn định và cho thấy sự suy yếu căn bản của CDU đối với chính trường Đức.
Tại Berlin, bức tranh cho thấy sự khác biệt rõ nét. Die Linke trở thành lực lượng đứng đầu, trong khi CDU giảm còn khoảng 19% và AfD đạt khoảng 16%. Kết quả chính thức của Berlin cho thấy tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu đạt 74,2%, tăng 11,3 điểm phần trăm so với cuộc bầu cử trước.[3]
Có thể thấy, đảng AfD đã trở thành một lực lượng lớn hàng đầu tại chính trường Đức. Đảng này đã trở thành lực lượng đối lập lớn nhất của chính phủ kể từ khi chính quyền Thủ tướng Friedrich Merz đi vào hoạt động chính thức. Đảng cực hữu AfD này sẽ tiếp tục gây sức ép đối với chính phủ đương nhiệm. Bên cạnh đó, AfD được nhìn nhận đã trở thành một tấm gương để các đảng có thể điều chỉnh cách tiếp cận cho phù hợp với người dân. Điều này có thể cho thấy thấy sự trỗi dậy của nhiều đảng vốn đã suy yếu trong nhiệm kỳ trước như Đảng Cánh tả vốn thất bại nặng nề với chỉ 4.9% năm 2021 lên 8.8% vào năm 2025 và ở Berlin năm 2026 đã đạt được 25.7% số phiếu bầu. Hoặc, BSW, đảng dân tuý cánh tả cũng đã học hỏi theo AfD và đã đạt được số phiếu đáng kể dù mới thành lập hơn 1 năm.
AfD và Sự thay đổi cán cân chính trị
AfD hiện là yếu tố quan trọng nhất làm thay đổi hệ thống đảng phái Đức.
Kết quả Sachsen-Anhalt và Mecklenburg-Vorpommern cho thấy AfD đã chuyển từ một lực lượng phản kháng ở cấp độ khu vực thành một trong những lực lượng chính trị lớn nhất tại một số bang miền Đông.
Điều đáng chú ý không chỉ là tỷ lệ phiếu mà còn là địa bàn ảnh hưởng.
AfD đặc biệt mạnh tại các khu vực miền Đông, nơi những vấn đề như: thu nhập; dân số già; việc làm công nghiệp; giá năng lượng; nhập cư; chi phí sinh hoạt; quan hệ với Nga và hỗ trợ Ukraine có ảnh hưởng lớn đến lựa chọn của cử tri. Ngoài ra, khu vực miền Đông trong giai đoạn Chiến tranh lạnh chịu sự ảnh hưởng lớn từ Liên Xô và Đông Âu. Điều này dẫn đến sự ủng hộ trong nội bộ cử tri Đức đối với Nga là cực kỳ lớn. Nhiều thành viên của đảng AfD đã được mời tham quan các khu vực miền Đông Ukraine và là quan sát viên giai đoạn nước Nga bầu cử.
Tuy nhiên, AfD vẫn gặp một hạn chế lớn, khả năng chuyển kết quả bầu cử thành quyền lực hành pháp. Đảng BSW, vốn có nguồn gốc từ các bang miền Đông Đức, có chịu sự ảnh hưởng của Nga, cũng không đồng ý hợp tác với đảng này. Các đảng chính thống vẫn duy trì chính sách không hợp tác liên minh với AfD, thường được gọi là “bức tường lửa” (firewall). Vì vậy, ngay cả khi AfD đứng đầu về số phiếu, việc thành lập chính quyền vẫn cần sự tham gia của các đảng khác. Sau bầu cử Mecklenburg-Vorpommern, AfD vẫn không có đủ đối tác để thành lập chính phủ.
Nguyên nhân dẫn đến sự chia rẽ sâu sắc trong chính trường Đức
Đầu tiên, tình hình kinh tế là nguyên nhân dẫn đến sự phân hoá giữa các lực lượng chính trị ở Đức. Chính phủ Thủ tướng Friedrich Merz lên nắm quyền với cam kết thúc đẩy cải cách, khôi phục tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Đức. Tuy nhiên, quá trình phục hồi vẫn chưa tạo ra những chuyển biến rõ rệt đối với đời sống của một bộ phận người dân.
Bộ Kinh tế Đức đánh giá trong tháng 9/2026 rằng nền kinh tế có dấu hiệu giảm tốc trong quý III. Sản lượng công nghiệp tháng 7 giảm 2,2% so với tháng trước và giảm 3,3% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, lạm phát tháng 8 lên 2,9%, chủ yếu do giá năng lượng tăng. Thất nghiệp cũng đã vượt 3 triệu người.[4]
Điều này tạo ra một nghịch lý chính trị đối với Chính phủ Merz, cải cách kinh tế cần thời gian để phát huy tác dụng, nhưng chi phí của quá trình cải cách lại được cử tri cảm nhận ngay lập tức. Các vấn đề như giá năng lượng, giá nhà ở, lương hưu, thuế, bảo hiểm y tế và thời gian làm việc trở thành những vấn đề trực tiếp tác động đến cử tri.
Đặc biệt, tại miền Đông Đức, vấn đề lương hưu và mức thu nhập có ý nghĩa chính trị lớn hơn do nhiều người dân có mức tích lũy tài sản thấp hơn so với miền Tây. Reuters cho rằng chính sách cải cách lương hưu và yêu cầu người lao động làm việc lâu hơn đã gây phản ứng đáng kể tại khu vực này.
Thứ hai, các cuộc xung đột địa chính trị đã tác động trực tiếp đến sự phân hoá trong chính trường Đức. Kể từ khi xung đột Nga – Ukraine năm 2022 đến nay cho thấy làn sóng phản đối viện trợ cho Ukraine dâng cao trong nội bộ nước Đức với tiên phong là đảng AfD và BSW. Bên cạnh đó, nhiều đảng cũng kêu gọi viện trợ cho Ukraine như Đảng Xanh, SPD (từ sau giai đoạn chính phủ Thủ tướng Olaf Scholz sụp đổ) và CDU/CSU. Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế nội bộ đang ở trong giai đoạn khó khăn, tiếng nói của người dân sẽ phản ánh thông qua phiếu bầu. Điều này cho thấy những tác động đáng kể từ các cuộc xung đột địa chính trị trên thế giới, đặc biệt là xung đột Nga – Ukraine từ năm 2022 đến nay và cuộc cạnh tranh Mỹ – Trung, xung đột tại Trung Đông đã tác động đáng kể đối với sự phát triển nội tại của Đức.
Đức tiếp tục đóng vai trò lớn hàng đầu tại châu Âu
Mặc dù tình hình nội bộ có sự mâu thuẫn và phân hoá, nhưng nước Đức vẫn sẽ tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt tại châu Âu. Chính quyền Thủ tướng Friedrich Merz đặt 3 mục tiêu cốt lõi, trong đó tăng cường quan hệ với Trung Quốc và lôi kéo Mỹ về lại với Châu Âu là 2 vấn đề trọng tâm. Truyền thống ở Đức cho thấy sự kế thừa vấn đề chính sách đối ngoại. Trong trường hợp chính phủ Thủ tướng Friedrich Merz tan rã, chính quyền tiếp theo sẽ tiếp tục theo đuổi con đường của chính quyền trước.
Trung Quốc hiện là quốc gia có quan hệ gắn bó với Nga khi nước này viện trợ kinh tế và tăng cường hợp tác về năng lượng, quốc phòng giúp Nga vượt qua lệnh trừng phạt kinh tế. Trong khi đó, Mỹ mặc dù là quốc gia gây áp lực về thuế quan dưới thời Tổng thống Donald Trump, nhưng sự lôi kéo Trung Quốc có chủ đích là nhằm Washington có thể chú ý đến lục địa già vì sự thiếu vắng của siêu cường này sẽ tạo khoảng trống cho Trung Quốc và Nga tạo áp lực lên các quốc gia trong khu vực.
Bầu cử quyết định vào năm 2027
Năm 2026 đã cho thấy sự phân hoá sâu sắc. Năm 2027 là năm bầu cử của nhiều bang, bao gồm: Schleswig-Holstein (18/4/2027); Saarland (18/4/2027); Nordrhein-Westfalen (25/4/2027); Bremen (30/5/2027) và Niedersachsen (26/9/2027). Đây sẽ là giai đoạn quan trọng để kiểm chứng liệu sự phân cực và tái cấu trúc hệ thống đảng trong các cuộc bầu cử 2026 có tiếp tục lan rộng hay không.
Điều đáng chú ý là không phải tất cả các bang đều có cùng mức độ biến động. Kết quả các cuộc bầu cử trước cho thấy một số bang đã trải qua những thay đổi rất lớn về tương quan lực lượng.
Schleswig-Holstein
Tại Schleswig-Holstein, CDU giành tới 43,4% trong cuộc bầu cử năm 2022, trong khi SPD chỉ đạt 16,0%, Đảng Xanh 18,3% và FDP 6,4%. AfD chỉ đạt 4,4% và không vào nghị viện bang. Do đó, đây là một trong những bang cần theo dõi để xem AfD có thể phá vỡ cấu trúc chính trị tương đối ổn định ở miền Bắc hay không. Đồng thời, kết quả 2027 cũng sẽ cho thấy CDU có duy trì được vị thế rất mạnh của mình hay chịu tác động từ những thay đổi đang diễn ra ở cấp liên bang.
Saarland
Saarland có cấu trúc khác. Năm 2022, SPD giành 43,5%, vượt xa CDU 28,5%; AfD chỉ đạt 5,7%, Đảng Xanh 5,0% và FDP 4,8%. Vì vậy, Saarland là một trường hợp đáng chú ý để đánh giá khả năng SPD bảo vệ những thành trì truyền thống của mình. Sau khi SPD chịu nhiều biến động ở các bang khác, đặc biệt tại Berlin, câu hỏi đặt ra là liệu Saarland có tiếp tục duy trì cấu trúc chính trị thiên về SPD hay bắt đầu xuất hiện sự dịch chuyển. Quan trọng hơn, liệu sự ảnh hưởng của AfD thông qua mạng xã hội trong những năm gần đây có tác động đáng kể để phá vỡ thành trì của SPD hay không.
Nordrhein-Westfalen (North Rhine -Westphalia)
Nordrhein-Westfalen có ý nghĩa đặc biệt vì đây là bang đông dân nhất ở Đức. Trong cuộc bầu cử năm 2022, CDU đạt 35,7%, SPD 26,7%, Greens 18,2% và FDP chỉ 5,9%; AfD đạt 5,4%. Đây sẽ là một phép thử quan trọng đối với CDU và SPD ở miền Tây. Nếu AfD tiếp tục mở rộng từ các bang miền Đông sang các khu vực đông dân phía Tây, NRW sẽ là một trong những nơi có thể cho thấy mức độ lan rộng của xu hướng đó.
Đặc biệt, trong trường hợp AfD áp đảo ở bang này, đảng này hoàn toàn có thể đặt những giả định cao hơn trong bộ máy chính phủ.
Ngược lại, nếu CDU và SPD vẫn duy trì được vị trí tương đối lớn tại đây, điều đó có thể cho thấy sự phân cực hiện nay vẫn mang tính không đồng đều giữa miền Đông và miền Tây.
Bremen
Bremen là trường hợp khác biệt. Năm 2023, SPD đứng đầu với 29,8%, CDU 26,2%, Đảng Xanh 11,9% và Die Linke 10,9%. FDP đạt 5,1%. Đây là bang mà Die Linke đã có vị trí tương đối đáng kể từ trước, vì vậy kết quả 2027 sẽ đặc biệt hữu ích để đánh giá liệu sự phục hồi của Die Linke tại Berlin năm 2026 có phải là hiện tượng riêng của thủ đô hay có thể lan sang những trung tâm đô thị khác.
Niedersachsen
Niedersachsen cũng đáng chú ý vì SPD từng dẫn đầu với 33,4% năm 2022, CDU 28,1%, Đảng Xanh 14,5% và AfD 11,0%.
Đây là một trong những bang quan trọng nhất để theo dõi SPD và AfD cạnh tranh như thế nào tại miền Tây. Khác với Sachsen-Anhalt hay Mecklenburg-Vorpommern, AfD ở Niedersachsen chưa từng đạt vị trí áp đảo, nên kết quả 2027 sẽ giúp đánh giá liệu xu hướng tăng mạnh của AfD năm 2026 có mở rộng về phía Tây hay không.
Trong các bang kể trên, Nordrhein-Westfalen sẽ là một trong những phép thử quan trọng nhất của AfD trong năm 2027. Nếu kết quả bầu cử tiếp tục phản ánh xu hướng gia tăng của đảng này, AfD có thể củng cố vị trí như một lực lượng lớn tại một bang miền Tây, đông dân và có trọng lượng chính trị hàng đầu của Đức. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở số ghế AfD giành được mà ở khả năng chuyển hóa kết quả đó thành quyền lực hành pháp. Chính sách ‘Brandmauer’ của các đảng truyền thống, đặc biệt CDU, hiện vẫn là rào cản quan trọng đối với khả năng AfD tham gia chính quyền. Nếu AfD gia tăng ảnh hưởng ngày càng rõ nét ở bang này có thể khiến Brandmauer của CDU tan rã có cơ sở hơn. Trong kịch bản xa hơn, việc yêu cầu tham gia chính phủ của AfD có thể được tính đến nếu số phiếu của AfD ở NRW và các bang khác đủ để áp đảo các lực lượng mà bên thắng cuộc (liên minh của các lực lượng chung với đảng lớn nhất không đủ ảnh hưởng đối với Bundestag).
Chiếc ghế có thể được AfD nhắm đến là chiếc ghế Bộ trưởng Nội vụ vì đây là vị trí có thể kiểm soát được ảnh hưởng của cả nội địa và đối ngoại Đức. Những vấn đề hiện nay như an ninh nội địa, cảnh sát liên bang, di trú–hội nhập, bảo vệ hiến pháp, dân phòng, an ninh mạng, quản trị nhà nước và mở rộng sang chống buôn bán vũ khí bất hợp pháp và chống khủng bố. Những vấn đề trên cho thấy sự giao thoa giữa đối nội và đối ngoại, đặc biệt là các vấn đề xuyên quốc gia đều do Bội Nội vụ quản lý. Armin Laschet, cựu Chủ tịch CDU, gần đây thừa nhận chiến lược cô lập AfD đã không đạt được mục tiêu như mong muốn, nhưng vẫn tuyên bố rất rõ rằng CDU không nên trao các chức vụ bộ trưởng cho AfD. Có thể thấy, kịch bản này là hoàn toàn có cơ sở.[5] Tuyên bố của Armin cho thấy ông đã có thể nhìn thấy viễn cảnh AfD giành được chiến thắng áp đảo và có ghế trong chính quyền mới.
Có thể thấy, nước Đức tiếp tục trải qua những biến động chính trị. Điều này xuất phát từ các xung đột bên ngoài có ảnh hưởng đối với vấn đề nội bộ quốc gia. Theo đó, xu hướng phân hoá giữa các đảng sẽ tiếp tục diễn ra, nội bộ liên minh chính quyền CDU/CSU – SPD sẽ ngày càng gia tăng do sự suy yếu của CDU/CSU. AfD sẽ tiếp tục gia tăng áp lực đối với chính trường Đức, đặc biệt là ở North Rhine-Westphalia nhằm tìm kiếm vị trí Bộ trưởng Nội vụ liên bang trong chính quyền mới./.
Tác giả: Bùi Gia Kỳ
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
Tài liệu tham khảo:
[1] Statistisches Landesamt Sachsen-Anhalt, “Wahlergebnisse auf Landesebene Sachsen-Anhalt,” 22/9/2026, https://wahlergebnisse.sachsen-anhalt.de/wahlen/lt26/erg_land.html?v=1788785054712.
[2] Mecklenburg-Western Pomerania, “Ergebnisse der Landtagswahl 2026,” https://www.landtag-mv.de/landtag/rund-um-wahlen/landtagswahl-2026.
[3] “Wahl zum 20. Abgeordnetenhaus von Berlin am 20. September 2026,” https://www.wahlen-berlin.de/wahlen/BE2026/Afspraes/agh/ergebnisse.html
[4] Federal Ministry for Economics Affairs and Energy, “The Economic Situation in Germany in September 2026,” n.d, https://www.bundeswirtschaftsministerium.de/Redaktion/EN/Pressemitteilungen/Wirtschaftliche-Lage/2026/20260917-the-economic-situation-september-2026.html.
[5] Maja Kunert, “Laschet zu Brandmauer: “gescheitert” – Koalition mit AfD dennoch tabu,” 24/8/2026, https://de.euronews.com/2026/08/24/laschet-brandmauer-gescheitert-koalition-afd-tabu.
