Tư tưởng cường quân vốn gắn liền với quá trình trỗi dậy của Trung Quốc hiện nay, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) giữ vai trò then chốt không chỉ trong nhiệm vụ bảo vệ lợi ích quốc gia mà còn bảo đảm ổn định chính trị của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Tuy nhiên, PLA hiện đang đối mặt với một bài toán nhân sự ngày càng nan giải khi tầng lớp lãnh đạo cấp cao trong Quân ủy Trung ương (CMC) liên tục bị kỷ luật. Điều này càng trở thành thách thức lớn đối với tư tưởng cường quân trong bối cảnh một loạt các mục tiêu chiến lược được đặt ra cho mốc năm 2027. Vì vậy, vấn đề trọng tâm không phải việc PLA có còn đủ nhân sự hay không, mà là ai trong hệ thống hiện tại hội đủ thẩm quyền và năng lực để có thể chỉ huy một lực lượng quân sự có quy mô khổng lồ.
Những dự án chiến lược của Trung Quốc
Năm 2027 là cột mốc hoàn thành những kế hoạch lớn trong chiến lược của Trung Quốc. Trước hết, đây là dịp kỷ niệm 100 năm thành lập PLA (1927-2027), một dấu mốc được nhiều đời lãnh đạo Trung Quốc gắn trực tiếp với yêu cầu PLA phải đạt khả năng chiến đấu và chiến thắng trong chiến tranh hiện đại[1]. Ngoài ra, kể từ sau Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ XIX (2017), mục tiêu xây dựng PLA đạt trình độ hiện đại hóa toàn diện vào năm 2027 liên tục được nhấn mạnh còn như một trụ cột bảo đảm tính chính danh cho tiến trình hiện đại hóa kéo dài một thập kỷ dưới thời Tập Cận Bình[2].
Thứ hai, năm 2027 cũng là thời điểm diễn ra Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ XXI, sự kiện có ý nghĩa quyết định đối với cấu trúc quyền lực ở cấp cao nhất. Đại hội này không chỉ liên quan trực tiếp đến vai trò của ông Tập Cận Bình, mà còn định hình thế hệ lãnh đạo tiếp theo trong toàn bộ hệ thống Đảng – Nhà nước – Quân đội. Nhìn từ lịch sử chính trị Trung Quốc, quân đội luôn là một biến số đặc biệt nhạy cảm trong các giai đoạn chuyển giao quyền lực. Do đó, yêu cầu bảo đảm an toàn chính trị tuyệt đối đối với PLA trong giai đoạn tiền Đại hội XXI được đặt lên hàng đầu.
Thứ ba, mục tiêu “thu hồi Đài Loan” tiếp tục là trục trung tâm trong tư duy an ninh của Trung Quốc, đồng thời gắn chặt với di sản chính trị của ông Tập Cận Bình. Mặc dù phía Trung Quốc chưa công khai ý định sử dụng vũ lực trong một mốc thời gian cụ thể. Song, nhiều báo cáo do Mỹ và đồng minh thực hiện cho rằng PLA đang được yêu cầu đạt năng lực đủ để tiến hành một chiến dịch quân sự quy mô lớn xoay quanh mốc năm 2027[3]. Điều này khiến năm 2027 trở thành thời điểm mà năng lực thực tế của bộ máy chỉ huy PLA phải đối mặt với sự kiểm nghiệm nghiêm ngặt nhất kể từ cuộc xung đột biên giới với Việt Nam năm 1979.
Đặt trong bối cảnh đó, hơn một thập niên cải tổ quân đội đã mang lại những chuyển biến đáng kể về năng lực tác chiến của PLA. Đến năm 2025, phần lớn các mục tiêu về cải cách tổ chức PLA được Trung Quốc đề ra vào năm 2015 đã hoàn tất. Điều này có thể thấy qua sự phô diễn tại Lễ diễu binh Kỷ niệm 80 năm chiến thắng phát xít 03/9/2025. Từ việc mở rộng kho tên lửa chiến lược, phát triển các hệ thống vũ khí công nghệ tiên tiến, cho đến tăng nhanh quy mô của lực lượng Hải – Lục – Không quân. Quân đội Trung Quốc cũng chuyển từ mô hình “đại Lục quân” sang một lực lượng liên hợp đa miền, với cơ cấu tập trung và khả năng triển khai linh hoạt hơn[4]. Tuy nhiên, những tiến bộ về khí tài quy mô lực lượng mới chỉ phản ánh một phần của sức mạnh quân sự tổng thể. Khả năng vận hành hiệu quả các lực lượng hiện đại trong một cuộc chiến tranh phức hợp phụ thuộc vào yếu tố chỉ huy. Chính vì vậy, những biến động liên tục trong đội ngũ lãnh đạo quân sự thời gian gần đây đã phản ánh sự bất ổn giữa cơ cấu nhân sự ưu tiên trung thành chính trị hay có hiệu quả tác chiến.
Tác động của các chiến dịch thanh lọc
Trong ba năm qua, 5 trong số 7 thành viên Quân ủy Trung ương (CMC)* đã bị điều tra vì vi phạm nghiêm trọng kỷ luật và pháp luật. Từ năm 2023 đến nay, PLA chứng kiến làn sóng thanh lọc nhân sự cấp cao chưa từng có trong CMC gắn với chiến dịch chống tham nhũng và rà soát chính trị có chủ đích. Hàng loạt nhân vật giữ vị trí then chốt lần lượt “ngã ngựa”, cho thấy đây là quá trình tái cấu trúc quyền lực sâu rộng. Các trường hợp như Ngụy Phượng Hòa và Lý Thượng Phúc đều là cựu Ủy viên CMC, Bộ trưởng Quốc phòng bị khai trừ và xử lý hình sự giai đoạn 2023 – 2024 đã phá vỡ giả định về “vùng cấm” trong quân đội, kể cả với những vị trí gắn liền với nhiệm vụ răn đe chiến lược[5]. Đến giữa tháng 10/2025, Trung Quốc công bố khai trừ hai tướng quan trọng là Hà Vệ Đông, Phó Chủ tịch CMC và Miêu Hoa, ủy viên CMC cùng hàng loạt tướng lĩnh đứng đầu các binh chủng và chiến khu[6]. Đầu năm 2026, sự việc “song tướng” Trương Hựu Hiệp, Phó Chủ tịch CMC và Lưu Chấn Lập Uỷ viên CMC kiêm Tham mưu trưởng Bộ Tham mưu Liên hợp bị điều tra với cáo buộc vi phạm kỷ luật nghiêm trọng và tham nhũng. Sự kiện này cho thấy ngay cả những nhân vật từng được xem là trung thành nhất và có kinh nghiệm chiến đấu thực tế** cũng không nằm ngoài vòng kiểm soát nếu bị coi là mối đe dọa đối với quyền lực chính trị hiện tại.
Trước hết, về mặt chính trị, các chiến dịch thanh lọc đã củng cố đáng kể quyền kiểm soát trực tiếp của Đảng, mà cụ thể là của Chủ tịch Tập Cận Bình đối với PLA. Việc điều tra hàng loạt tướng lĩnh cấp cao, kể cả những nhân vật từng được xem là “hạt nhân kỹ trị” hoặc thuộc thế hệ “Thái tử Đảng” bị điều tra đã làm tan rã các mạng lưới quyền lực phi chính thức hình thành trong nhiều thập niên. Qua đó, trung tâm quyền lực được tái tập trung, đồng thời thu hẹp không gian hoạt động của các nhóm lợi ích trong quân đội.
Ở cấp độ tổ chức, việc thay đổi nhân sự liên tục ở các vị trí chủ chốt làm suy giảm tính ổn định của hệ thống chỉ huy. Điều này càng quan trọng hơn khi PLA đã rút ngắn quy trình ra quyết định từ chỉ huy đến trực tiếp chiến trường. Nhiều trường hợp, các sĩ quan được bổ nhiệm một cách khẩn trương buộc phải đáp ứng trước mắt tiêu chí lý lịch hoặc bất đắc dĩ phải thay thế nhiệm vụ trái với chuyên môn. Hệ quả là xuất hiện tình trạng đứt gãy trong quá trình tích lũy và kế thừa năng lực chỉ huy, đặc biệt nghiêm trọng ở những lĩnh vực đòi hỏi trình độ chuyên sâu và tính liên tục cao như lực lượng tên lửa chiến lược hay chỉ huy các cụm tác chiến tàu sân bay. Đồng thời, thực trạng này cũng làm nổi bật mâu thuẫn nội tại giữa yêu cầu bảo đảm an ninh chế độ và tham vọng xây dựng một lực lượng quân sự đẳng cấp thế giới vào năm 2049.
Tương lai nhân sự của PLA
Đối với CMC, cơ quan chỉ huy cao nhất bảo đảm sự kiểm soát tuyệt đối của Đảng Cộng sản Trung Quốc đối với PLA. Sau Đại hội XX, CMC đã trải qua một quá trình tái cấu trúc sâu sắc theo hướng tập trung hóa quyền lực chưa từng có vào cá nhân Chủ tịch CMC Tập Cận Bình. Quá trình này không chỉ nhằm nâng cao tính thống nhất mà còn chủ đích làm suy yếu các mạng lưới quan hệ cá nhân, phe nhóm hình thành trong nhiều năm ở cấp chiến khu và các binh chủng chủ lực.
Như vậy, vấn đề đặt ra là liệu Bắc Kinh sẽ tiến hành một cuộc tái cơ cấu công khai Quân ủy Trung ương bằng cách bổ sung đầy đủ các vị trí còn khuyết ngay trong năm 2026, hay sẽ duy trì trạng thái hiện tại cho đến thời điểm Đại hội XXI vào năm 2027. Những tín hiệu hiện nay cho thấy kịch bản thứ hai dường như có khả năng cao hơn. Trên thực tế, CMC hiện chỉ còn lại hai thành viên chính thức gồm Chủ tịch Tập Cận Bình và Phó Chủ tịch Thượng tướng Trương Thăng Dân được bổ nhiệm vào cuối năm 2025[7]. Ông Trương xuất thân từ vị trí Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật CMC, được xem là người gắn chặt với các chiến dịch chỉnh đốn quân đội và siết chặt kỷ luật[8]. Việc trì hoãn cải tổ lớn cho phép ban lãnh đạo Trung Quốc hạn chế những xáo trộn trong nội bộ quân đội, tránh để lộ rõ các rạn nứt quyền lực, đồng thời có thêm thời gian để sàng lọc, thử thách và lựa chọn một đội ngũ tướng lĩnh vừa bảo đảm độ tin cậy, vừa có khả năng đáp ứng yêu cầu tác chiến.
Tuy nhiên, sự trì hoãn này cũng hàm chứa những rủi ro không nhỏ, đặc biệt khi môi trường an ninh bên đang dần xấu đi. Về mặt tình thế, nếu xét đến một gương mặt có thể được cân nhắc bổ sung vào vị trí Phó Chủ tịch CMC trong thời gian tới, Thượng tướng Hàn Thắng Diên người vừa được bổ nhiệm làm Tư lệnh Chiến khu Trung Tâm vào tháng 12/2025 nổi lên như một ứng viên đáng chú ý. Việc ông được giao nắm quyền tại chiến khu có nhiệm vụ bảo vệ thủ đô Bắc Kinh và Trung Nam Hải cho thấy mức độ tín nhiệm chính trị cao. Ông Hàn cũng là quân nhân danh dự được duyệt đội ngũ cùng Chủ tịch Tập Cận Bình tại Thiên An Môn trong Lễ diễu binh 03/9/2025[9].
Do đó, nhìn từ cách thức xử lý mạnh tay các trường hợp của Trương Hựu Hiệp, Hà Vệ Đông, Miêu Hoa cũng như sự thăng tiến của Trương Thăng Dân đã cho thấy định hướng ưu tiên “chọn người” của Chủ tịch Tập Cận Bình tập trung vào sự trung thành chính trị. Định hướng này hoàn toàn phù hợp với nguyên lý cốt lõi “Đảng chỉ huy súng” của hệ thống quân sự Trung Quốc bấy lâu nay.
Đối với Bộ Quốc phòng, vai trò của cơ quan này trong hệ thống quân sự Trung Quốc tiếp tục mang tính đối ngoại và nghi thức. Bộ trưởng Quốc phòng hiện nay là Thượng tướng Đổng Quân không phải là Ủy viên CMC, do đó không tham gia trực tiếp vào chỉ huy và hoạch định tác chiến. Trong điều kiện không xuất hiện biến động lớn, nhiều khả năng ông Đổng Quân sẽ tiếp tục được giữ lại đến hết nhiệm kỳ nhằm bảo đảm tính ổn định hình ảnh đối ngoại của PLA. Tuy nhiên, trong kịch bản ông Đổng Quân bị điều tra như một số thông tin do phương Tây nêu ra từ cuối năm 2024, người kế nhiệm vị trí Bộ Trưởng nhiều khả năng sẽ là tướng xuất thân từ lực lượng Không quân, Hải quân hoặc Tên lửa. Sự lựa chọn này vừa đáp ứng tiêu chí an toàn chính trị, vừa phù hợp với trọng tâm đầu tư chiến lược hiện nay của Trung Quốc vào hai lực lượng then chốt cho tác chiến ngoài khơi xa và răn đe chiến lược. Xu hướng này cũng phản ánh ngày càng rõ sự tách bạch giữa chủ trương mở rộng hình ảnh đối ngoại của PLA và quyền lực thực sự nằm trong CMC do Chủ tịch Tập Cận Bình trực tiếp nắm quyền kiểm soát.
Ở thượng tầng lãnh đạo, việc điều chỉnh nhân sự chủ yếu nhằm phục vụ mục tiêu kiểm soát chính trị. Tuy nhiên, ở cấp tác chiến tiêu chí lựa chọn vẫn buộc phải nghiêng về năng lực chỉ huy thực chất. Trong số đó, Chiến khu Đông Bộ, khu vực gắn trực tiếp với điểm nóng Đài Loan và biển Hoa Đông vô cùng được coi trọng. Nếu xảy ra, một chiến dịch nhằm vào Đài Loan sẽ là chiến dịch liên hợp có quy mô và độ phức tạp lớn nhất trong lịch sử Trung Quốc hiện đại.
Trong bối cảnh đó, việc bổ nhiệm Thượng tướng Dương Chí Bân làm Tư lệnh Chiến khu Đông Bộ từ tháng 12/2025 mang ý nghĩa đặc biệt. Trước đó, ông Dương giữ chức quyền Tư lệnh từ tháng 9/2025 sau khi người tiền nhiệm Lâm Hướng Dương bị miễn nhiệm và kỷ luật vào ngày 17/10/2025[10]. Việc đưa ông Dương lên nhằm ổn định lại sĩ khí và đảm bảo bộ máy chỉ huy tại chiến khu trọng yếu này tuyệt đối trung thành với chỉ thị từ CMC. Ngay sau khi thay tướng, chiến khu Đông Bộ đã triển khai các cuộc tập trận lớn như “Sứ mệnh Công lý 2025” vào cuối tháng 12/2025. Điều này cho thấy Việc thay tướng không làm giảm áp lực quân sự. Ngược lại, những vị tướng mới thường có xu hướng hành động quyết liệt hơn để chứng minh năng lực và lòng trung thành.
Ông Dương Chí Bân có nền tảng từ Lực lượng Không quân (PLAAF), từng kinh qua nhiều chức vụ quan trọng như Tư lệnh Sư đoàn Không quân 26, Phó Tư lệnh Chiến khu Nam Bộ và Phó Tư lệnh Chiến khu Tây Bộ. Việc bổ nhiệm một tướng lĩnh Không quân đứng đầu Chiến khu Đông Bộ phản ánh sự điều chỉnh rõ rệt trong tư duy tác chiến của Trung Quốc, nhấn mạnh tác chiến liên hợp và kiểm soát không gian chiến trường. Điều này cho thấy Bắc Kinh có xu hướng ưu tiên các kịch bản phong tỏa, khống chế không phận và làm tê liệt năng lực phòng thủ của Đài Loan, hơn là đặt trọng tâm vào một cuộc đổ bộ đường biển quy mô lớn ngay từ đầu. Kinh nghiệm của ông Dương tại các quân khu khác nhau giúp tăng cường khả năng phối hợp đa quân binh chủng, đặc biệt là sự kết hợp giữa tiêm kích, máy bay không người lái (UAV) và tên lửa.
Tuy nhiên, với cơ cấu nhân sự hiện nay, PLA thiếu vắng một lớp chỉ huy cấp cao được trao quyền tự chủ đủ lớn. Thay vào đó, hệ thống chỉ huy có xu hướng tập trung quyền lực lên cấp cao nhất, làm gia tăng nguy cơ chậm trễ trong xử lý tình huống. Điều này dẫn tới một nghịch lý, trong khi Trung Quốc mong muốn có một PLA đủ mạnh để khuất phục Đài Loan thì chính cách thức quản lý nhân sự lại làm suy giảm khả năng thực thi hiệu quả. Nói cách khác, bài toán Đài Loan không chỉ là bài toán quân sự, mà còn là bài toán nhân sự và năng lực quản trị quyền lực trong nội bộ PLA.
Từ nay đến năm 2027 sẽ trở thành giai đoạn “thử lửa” đối với các tướng lĩnh thế hệ mới của PLA. Trong khi chiến dịch thanh lọc nhân sự Chủ tịch Tập Cận Bình có thể lựa chọn vận hành CMC theo mô hình tinh giản, duy trì số lượng thành viên ở mức tối thiểu trong một khoảng thời gian nhất định. Cách tiếp cận này cho phép tiếp tục rà soát mức độ trung thành chính trị, quan sát năng lực thực tế của các chỉ huy, đồng thời giữ quyền kiểm soát tập trung trong tay Chủ tịch CMC trước khi tiến hành một cuộc sắp xếp nhân sự toàn diện hơn gắn với Đại hội XXI để hướng tới những đại chiến lược./.
Chú thích: *CMC là cơ quan lãnh đạo quân sự cao nhất của đảng Cộng sản Trung Quốc. Cấp cao nhất của CMC là ủy ban gồm 07 thành viên, gồm chủ tịch vị trí được coi như tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang, 02 phó chủ tịch. Và 04 ủy viên là các tướng đang tại ngũ, mỗi người phụ trách một mảng công việc trong các nhiệm vụ của Quân ủy.
** Trương Hựu Hiệp là con trai Trương Tông Tốn, Thượng tướng và từng đảm nhiệm Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần. Trương Hựu Hiệp là một trong số ít các tướng Trung Quốc đương nhiệm có kinh nghiệm chiến đấu bởi từng tham gia các cuộc xung đột ở biên giới Trung – Việt trong thập niên 1970, 1980.
Tác giả: Phạm Quang Hiền
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nghiên cứu Chiến lược. Mọi trao đổi học thuật và các vấn đề khác, quý độc giả có thể liên hệ với ban biên tập qua địa chỉ mail: [email protected]
Tài liệu tham khảo:
[1] Lowy Institute (2023), “China, Taiwan and the PLA’s 2027 milestones”, Lowy Institute – The Interpreter, https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/china-taiwan-pla-s-2027-milestones
[2] VnExpress (2020), “Trung Quốc tham vọng xây dựng quân đội hiện đại trước 2027”, Báo VnExpress, https://vnexpress.net/trung-quoc-tham-vong-xay-dung-quan-doi-hien-dai-truoc-2027-4184550.html
[3] Axios (2025), “Taiwan 2027: China invasion and Trump response”, Axios, https://www.axios.com/2025/12/30/taiwan-2027-china-invade-trump-response
[4] VnExpress (2024), “10 năm quân đội Trung Quốc thay đổi dưới thời ông Tập”, Báo VnExpress, https://vnexpress.net/10-nam-quan-doi-trung-quoc-thay-doi-duoi-thoi-ong-tap-5010838.html
[5] Tuổi Trẻ Online (2024), “Trung Quốc khai trừ Đảng hai cựu bộ trưởng Quốc phòng vì vi phạm nghiêm trọng”, Báo Tuổi Trẻ, https://tuoitre.vn/trung-quoc-khai-tru-dang-2-cuu-bo-truong-quoc-phong-vi-pham-nghiem-trong-20240627200708435.htm
[6] VOV (2024), “Trung Quốc khai trừ Đảng, tước quân tịch hai tướng cấp cao Hà Vệ Đông và Miêu Hoa”, Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV), https://vov.vn/the-gioi/trung-quoc-khai-tru-dang-tuoc-quan-tich-hai-tuong-cap-cao-ha-ve-dong-va-mieu-hoa-post1238782.vov
[7] Reuters (2025), “Veteran military leader Zhang Shengmin promoted as China’s number two general”, Reuters, https://www.reuters.com/world/china/veteran-military-leader-zhang-shengmin-promoted-chinas-number-two-general-2025-10-23/
[8] Taipei Times (2025), “China’s military leadership reshuffle amid heightened Taiwan tensions”, Taipei Times, https://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2025/12/24/2003849426
[9] Korea JoongAng Daily (2025), “Xi Jinping leads Victory Day parade without former leaders at his side”, Korea JoongAng Daily, https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2025-09-03/world/world/Xi-Jinping-leads-Victory-Day-parade-without-former-leaders-at-side/2390715
[10] VOV (2024), “Trung Quốc khai trừ Đảng, tước quân tịch hai tướng cấp cao Hà Vệ Đông và Miêu Hoa”, Cổng thông tin điện tử Chính phủ – VOV, https://vov.gov.vn/trung-quoc-khai-tru-dang-tuoc-quan-tich-hai-tuong-cap-cao-ha-ve-dong-va-mieu-hoa-dtnew-1120577
